11 sinf «O’zbekiston tarixi»


-§. BUYUK IPAK YO‘LI — TARAQQIYOT YO‘LI


Download 0.54 Mb.
bet10/12
Sana06.04.2020
Hajmi0.54 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

39-§. BUYUK IPAK YO‘LI — TARAQQIYOT YO‘LI

Aytish mumkinki, ayni shu uchrashuv Buyuk Ipak yo‘lini tiklash borasidagi dastlabki amaliy qadam bo‘ldi. Darvoqe, tarixda Mashriqdan Mag‘ribga, Mag‘ribdan Mashriqqa o‘tgan yo‘llar ko‘p bo‘lgan. Ular muayyan sabablarga ko‘ra turlicha nomlangan. Jumladan, «Lazurit yo‘li», keyinroq «Shoh yo‘li», «Buyuk Ipak yo‘li»... Bugun esa — TRASEKA deb atalmoqda.

O‘zbekiston Prezidenti I.Karimov 1998-yil 8-sentabr kuni Ozarbayjon poytaxtida ish boshlagan Buyuk Ipak yo‘lini tiklashga bag‘ishlangan Xalqaro konferensiyada ishtirok etdi.

1996-yili Seraxsda Markaziy Osiyo bilan Eron temir yo‘l tarmoqlarning tutashtirilgani TRASEKA loyihasini amalga oshirishda dastlabki katta ishlardan biri bo‘lgan edi. Xuddi o‘sha, 1996-yil 13-may kuni O‘zbekiston, Ozarbayjon, Gruziya, Turkmaniston o‘rtasida o‘zaro erkin tranzit to‘g‘risidagi shartnoma imzolandi. Buyog‘i Yaponiyadan to Adriatika dengiziga qadar cho‘zilgan ushbu qadim karvon yo‘lining muhim bo‘lagidan foydalanishni boshlagan respublikalarning sarf-xarajati kamayadi.

Birgina O‘zbekiston uchun mazkur shartnoma kuchga kirganidan so‘ng paxta tashishga ketadigan harajatning 12 million dollari iqtisod qilinadi. Chunki, TRASEKA shimoliy yo‘nalishga nisbatan 2 ming kilometr qisqadir. Qolaversa, mintaqa iqlimi undan yil davomida to‘xtovsiz foydalanish imkonini beradi. Masalan, O‘zbekiston o‘z paxtasini, Qozog‘iston va Rossiya orqali Ukraina portlariga yetkazish uchun tonnasiga 100 dollardan ziyod mablag‘ sarflaydi. TRASEKA orqali tashilganda esa ushbu ko‘rsatkich 55 dollarni tashkil etadi, xolos.

TRASEKA loyihasining amalga oshishi O‘zbekistonni Yevropa va Osiyo transport tarmoqlariga tutashtiribgina qolmasdan, uning eksport imkoniyatlarini oshiradi, loyihada ishtirok etuvchi mamlakatlar bilan savdo aloqalarini yanada kengaytiradi. 1996-yil Trans—Kavkaz yo‘lagi bo‘yicha O‘zbekistonga keltirilgan va olib chiqib ketilgan mahsulot hajmi salkam 140 ming tonnani tashkil etgan bo‘lsa, 1997-yili bu ko‘rsatkich 285 ming tonnaga yetdi.

Boku konferensiyasida TRASEKA loyihasini amalga oshirish bo‘yicha hukumatlararo komissiyani tashkil etish, uning doimiy kotibiyatini ta’sis qilish va bosh qarorgohini Bokuda joylashtirish bo‘yicha o‘rtaga tashlangan taklif ishtirokchilar tomonidan ma’qullandi. TRASEKA loyihasini amalga oshirishda uni mablag‘ bilan ta’minlash masalasi ham ishtirokchilar tomonidan atroflicha ko‘rib chiqildi va TRASEKA banki tashkil etish takliflari bir ovozdan qo‘llab-quvvatlandi.

Anjuman nihoyasida Yevropa—Kavkaz—Osiyo yo‘lagini rivojlantirish bo‘yicha xalqaro transport to‘g‘risidagi ko‘p tomonlama Bitim imzolandi. Mazkur hujjat xalqaro yuk va yo‘lovchi tashishni rivojlantirsh va boshqarish transport sohasidagi huquqiy mezonlarni o‘zaro muvofiqlashtirishni ko‘zda tutadi. Shuningdek, anjumanda Boku Deklaratsiyasi hamda Buyuk Ipak yo‘lini tiklashga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya bo‘yicha yakuniy Kommyunike qabul qilindi.

Gruziya Respublikasi Prezidentining 1999-yil 9-martdagi Toshkentga qilgan amaliy tashrifida TRASEKA dasturini amalga oshirish bo‘yicha qator masalalar muhokama qilindi.

Birgina 1998-yili Gruziyaning Poti porti orqali qariyb 725 ming tonna yukning mamlakatimizga tashib keltirilganligining o‘ziyoq uning beqiyos ahamiyatga ega ekanidan dalolatdir. Zero, Yevropa Ittifoqi tarkibidagi deyarli barcha davlatlar mazkur loyihada bajonidil ishtirok etish istagini bildirayotgani ham bejiz emas.

1999-yil 15-mart kuni Turkiya Prezidenti Sulaymon Demirel Toshkentga keldi.
Ikki mamlakat o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 1992-yilda 75 million AQSH dollarini tashkil etgan edi. O‘tgan yili bu ko‘rsatkich 275 millionga yetdi. Samarqanddagi «Sam-Kochavto» qo‘shma korxonasi iqtisodiy hamkorlik yuqori pog‘onada ekanini yana bir tasdiqlaydi. Umuman, Turkiya O‘zbekistonga eng ko‘p sarmoya kiritgan mamlakat hisoblanadi. Lekin shunday bo‘lsa-da, ko‘proq e’tibor qaratadigan ayrim jihatlar ham mavjud. Masalan, ikki mamlakat o‘rtasida savdo-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy hamkorlik bo‘yicha qo‘shma komissiyaning faoliyati so‘nggi paytlarda susaydi. Muzokaralarda bunday masalalarni hal etish yuzasidan ham fikr almashildi.

1999-yil may oyida Bolgariya Prezidenti Petar Stoyanov rasmiy tashrif bilan O‘zbekistonga keldi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov 1999-yil 6-aprel kuni Do‘rmon qarorgohida Yaponiyaning «Kezzay Doyukay» korporativ rahbarlar uyushmasi prezidenti Koichi Minaguchi rahbarligidagi delegatsiya a’zolari bilan uchrashdi.

O‘zbekiston Prezidenti Yaponiya bilan hamkorlik qilishga alohida e’tibor berdi. 1995-yildan buyon Yaponiyaning O‘zbekiston iqtisodiyotiga kiritgan sarmoyasi bir milliard AQSH dollaridan oshib ketdi. O‘zaro tovar ayirboshlash hajmi esa 1998-yilda 117 million AQSH dollarini tashkil qildi. Bu 1997-yildagiga nisbatan 27 foiz ko‘p.

O‘zbekiston—Yaponiya iqtisodiy hamkorligi ulkan loyihalarni ham o‘z ichiga oladi. Masalan, Ko‘kdumaloq va Sho‘rtandagi neftgaz sanoati inshootlarini shular jumlasiga qo‘shish mumkin. Yaponiyaning O‘zbekistonga imtiyozli kreditlar berayotgani ham diqqatga sazovor. Ayni paytda Yaponiyaning o‘nlab firma va kompaniyalari O‘zbekistonda ana shunday turdagi kreditlar bo‘yicha ishlamoqda.

Ta’kidlash joizki, O‘zbekiston—Yaponiya iqtisodiy munosabatlarining rivojlanishida «Keyzay Doyukay» muhim o‘rin tutadi. Masalan, mamlakatdagi eng yirik kompaniya va korporatsiyalarning rahbar xodimlaridan tashkil topgan bu uyushma tashabbusi bilan O‘zbekiston Yaponiya hukumati imtiyozli kreditlar ajratishni ko‘zda tutadigan davlatlar sarasiga kiritilgan. Uyushmaning o‘ziga xosligi va mamlakatdagi boshqa ishbilarmonlar tashkilotlardan farqi shuki, uning a’zolari garchi yirik firma va kompaniyalar rahbari bo‘lishiga qaramay, oddiy tahlilchi-iqtisodchi sifatida ishlaydi. Ular faqat iqtidoriga qarab qabul qilinadi.

Uchrashuvda Prezident Islom Karimov mamlakatimizda chet ellik ishbilarmonlar uchun yaratilgan qulay shart-sharoit, O‘zbekistonning iqtisodiy siyosati, xorijdagi moliyaviy muassasalar bilan hamkorligi borasida so‘zladi.

«Keyzay Doyukay» delegatsiyasi rahbari 1997-yilda O‘zbekistonni ziyorat etganidan so‘ng bu yerda ulkan o‘zgarishlar amalga oshirilganiga guvoh bo‘lganini ta’kidladi. «Dunyoning ko‘plab mamlakatlari iqtisodiy inqirozni boshdan kechirayotgan bo‘lishiga qaramay, O‘zbekiston iqtisodiy yutuqlarga erishayotgani amalga oshirayotgan islohotlaringizga ishonchimizni yanada oshiradi»,— dedi mehmon.

Yaponiya delegatsiyasi tarkibida ushbu mamlakatning sobiq davlat iqtisodiy rejalashtirish vaziri, ayni paytda parlament a’zosi Taro Aso ham bor edi. Prezidentimiz bilan uchrashuvda u Yaponiya hukumatining yangi imtiyozli kreditlari haqida ma’lum qildi. Uning ta’kidlashicha, mamlakatimiz viloyatlarida telekommunikatsiya sohasini zamonaviylashtirish uchun 12,7 milliard, onalar va bolalar sog‘ligini muhofaza qilish uchun 670 million iyen miqdorida kredit ajratiladi.

Muloqot chog‘ida O‘zbekiston bilan Yaponiya korporativ rahbarlar uyushmasi o‘rtasidagi munosabatlarni rivojlantirishga qaratilgan boshqa ko‘plab masalalar ham muhokama qilindi.


40-41-§§. MINTAQAVIY MOJAROLAR VA XALQARO

TERRORIZM.
Dunyodagi mavjud narkotik moddalarning 75 foizi faqat Afg‘onistonda yetishtirilayotganligi, uning 90 foizi Yevropaga tarqatilayotganligining o‘zi ayanchli holdir.

O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimov 1993-yilda BMT Bosh Assambleyasining 48-sessiyasida so‘zlagan nutqida Afg‘oniston muammosiga jahon hamjamiyatining e’tiborini qaratib, bu masalaning nechog‘liq jiddiy ekanini alohida ta’kidlagan edi.


BMT Bosh Assambleyasining 1995-yilda bo‘lib o‘tgan 50-sessiyasida esa davlatimiz rahbari Afg‘oniston muammosini bartaraf etish borasida qator amaliy takliflarni ilgari surdi. Xususan, bu davlatga qurol-yarog‘ kiritishni qat’iy taqiqlash zarurligini alohida qayd etdi.

1999-yil 19—20-iyul kunlari Toshkentda Afg‘oniston muammosini hal qilish bo‘yicha «6+2» guruhining navbatdagi uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. Bu guruhga Afg‘oniston bilan chegaradosh 6 davlat — Eron, Xitoy, Pokiston, Tojikiston, Turkmaniston, O‘zbekiston, shuningdek, Amerika Qo‘shma Shtatlari va Rossiya kiradi.

«6+2» guruhining Toshkent uchrashuvi mazkur mojaroni tinch yo‘l bilan hal etish choralarini topishga xizmat qiladi.

Uchrashuvda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov nutq so‘zladi. Unda so‘zga chiqqan BMT Bosh kotibining Afg‘oniston bo‘yicha maxsus vakili L.Braximi BMT O‘zbekistonning ushbu mojaroni hal etish borasidagi sa’y-harakatlarini yuksak baholashini ta’kidladi. U BMT Bosh kotibi Kofi Annanning «6+2» guruhining Toshkent uchrashuvini qo‘llab-quvvatlab Prezident Islom Karimov nomiga yo‘llagan maktubini o‘qib eshittirdi.

1997-yili O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimov Afg‘onistonga chegaradosh 6 mamlakat va AQSH hamda Rossiya ishtirokida muloqot guruhi tashkil etish tashabbusini ilgari surdi. Oradan ko‘p o‘tmay, bu tashabbus hayotda o‘z in’ikosini topdi. «6+2» guruhi tashkil etildi. Uning birinchi uchrashuvi 1997-yil 16-oktabrda Nyu-Yorkda bo‘lib o‘tgan edi.

Anjuman nihoyasiga «Afg‘onistondagi mojaroni tinch yo‘l bilan bartaraf etishning asosiy tamoyillari to‘g‘risida»gi Toshkent Deklaratsiyasi imzolandi.

Uchrashuv yakunida mahalliy va xorijiy ommaviy axborot vositalari vakillari uchun matbuot anjumani bo‘ldi. Unda L.Braximi «6+2» guruhi uchrashuvining bevosita Afg‘oniston joylashgan mintaqa — O‘zbekistonda o‘tayotgani muhim ahamiyat kasb etajagini ta’kidladi. Yana bir e’tiborga molik tomoni shundaki, Toshkent uchrashuvida Afg‘onistondagi ikki asosiy guruh — «Tolibon» harakati hamda Afg‘oniston Birlashgan fronti vakillari ilk bor bir stol atrofiga yig‘ildi. Shuningdek, qabul qilingan Toshkent Deklaratsiyasi Afgonistonda tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi zalvorli qadam bo‘lganini qayd etdi. BMT Bosh kotibining Afg‘oniston bo‘yicha maxsus vakili mazkur Deklaratsiya uzoq vaqt mobaynida ishlab chiqilgani va o‘zida Afg‘oniston zaminida tinchlik o‘rnatishning asosiy tamoyillarini jamlash bilan birga, endilikda «6+2» guruhi a’zolarining nuqtai nazari va qarashlarini umumlashtiradigan muhim hujjat sifatida ham amal qilishini aytdi.

1999-yilning 16-fevral kuni Toshkent shahrining bir necha joyida kuchli portlashlar yuz berdi. Natijada 6 nafar begunoh kishi halok bo‘ldi. Yuzlab odamlar turli darajadagi og‘ir tan jarohatlariga uchradi. Bir qancha ma’muriy va turarjoy binolari jiddiy zarar ko‘rdi. Terrorchilar bu xatti-harakatlari bilan butun mamlakat aholisining qahru g‘azabini uyg‘otdi.

16-fevral kuni sodir bo‘lgan qonli fojialarning butun mazmuni va mohiyati ana shundan iboraMamlakat Prezidenti fevral voqealariga daxldor bo‘lgan terrorchilik guruhi ta’siriga uchgan, bilib-bilmay ko‘r-ko‘rona ularga ergashganlarni yurt va millat otasi sifatida gunohlaridan kechishi haqida bayonot berganidan keyin sodir bo‘lgan voqealar diqqatga sazovor.

Prezident I.Karimov mustaqillikning ilk kunlaridayoq xavfsizligimizga tahdid soluvchi omillar xususida gapirar ekan diniy ekstremizm va terrorizm haqida takror va takror gapirdi. Xalqaro tashkilotlar minbaridan turib, uning dunyoviy fojia, taraqqiyotga to‘sqinlik qiluvchi kuchli omil ekanligini bir necha marta ta’kidladi. U «O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» nomli kitobida muammoning ilmiy-nazariy yechimini bayon etdi.

Ana shu hayotiy haqiqat va jahon ijtimoiy-siyosiy jarayonlaridagi islom omilini hisobga olib Islom Karimov: «Afsuski, hozirgi zamon tarixida ana shu o‘ta keskin ko‘rinishlar jiddiy mojarolarni, ziddiyatlarni keltirib chiqarishi, barqarorlik va xavfsizlikka tahdid solish mumkinligi insoniyatni cho‘chitayapti. Shundan darak beruvchi fikrlar ancha-muncha to‘planib qolgan. O‘zbekistonning mustaqilligini mustahkamlash, uning xavfsizligini ta’minlash zarurligi nuqtayi nazaridan qaraganda bu hodisalar bizda ham jiddiy tashvish tug‘dirmoqda», — dedi.
1999-yil avgust oyining oxirlarida bir guruh jangarilar Tojikiston orqali Qirg‘izistonning Botken tumaniga kirib keldilar. Ular qariyb uch oy mobaynida tumanning besh qishlog‘ini bosib oldilar. Tinch yashayotgan ming-minglab odamlar hayotiga tajovuz qildilar. Ularning mol-mulkini, oziq-ovqatlarini tortib oldilar. Bir qirg‘iz generali, to‘rt yapon fuqarosi va boshqa bir necha kishilar garovga olindi.

Turli millat vakillari va bir necha mamlakat fuqarosidan iborat jangarilar xalqaro terrorizmning yangi qiyofasini ko‘rsatdilar. Bezorilar Qirg‘iziston hududidan chiqib ketgan paytlari Moskvada nashr etiladigan «Vremya-MN» gazetasi muxbiri O‘zbekiston Prezidenti I.Karimovga savol bilan murojaat etdi. O‘zbekiston rahbarining ushbu gazetada chop etilgan intervyusi bugungi dunyo mojarolariga, ijtimoiy-siyosiy jarayonlariga, xususan, xalqaro terrorizm va diniy ekstremizmga munosabatlarda juda katta aniqlik kiritdi.

Har qanday tashqi tajovuzlar emas, balki, miyasi zaharlangan yoshlarning o‘zi tug‘ilib o‘sgan uyi, xonadoni, kindik qoni to‘kilgan muqaddas tuprog‘i, ona-Vatani, mo‘tabar ostonasiga bolta urishi, uni barbod etishi, portlatib yuborishi, kun-payakun qilishi. Bu manqurtlik o‘z ajdodlariga, qavm-qarindoshlariga, volidai muhtaramasiga, padari buzrukvoriga qo‘l ko‘tarishdek bedavolikning urchib kelayotganligi bilan izohlanadi va uni ana shu umuminsoniy tanazzul hodisasi tashvishga soladi

1999-yilning 18—19-noyabr kunlari Turkiyaning Istanbul shahrida Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining navbatdagi yig‘ilishi bo‘ldi. Anjumanda asosiy muhokama qilingan masala Yevropada Xavfsizlik Xartiyasi bo‘ldi. Xartiya nafaqat tashkilotga a’zo bo‘lgan 54 mamlakatning, balki butun dunyoning kelgusi asrdagi xavfsizligini ta’minlash borasidagi muhim hujjatdir. Ushbu anjumanda birinchi bo‘lib O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimovga so‘z berildi.

Istanbul Sammitida so‘zlagan nutqida Prezident Islom Karimov: «Bugungi kunda biz radikal kayfiyatdagi markazlarning diniy ekstremizm va terrorizmni tarqatishga qaratilgan uzoqni ko‘zlovchi rejalariga, mintaqa davlatlarini o‘zlari tanlagan demokratik, huquqiy va dunyoviy taraqqiyot yo‘lidan qaytarishga urinishi hollariga duch kelmoqdamiz. Buni Tojikistondagi voqealar, yaqinda Toshkentda yuz bergan portlashlar, bosqinchilar guruhlarining mustaqil Qirg‘iziston janubiga surbetlarcha bostirib kirishi hamda barchaga ma’lum boshqa faktlar isbotlab turibdi. Bunday rejaning amalga oshirilishi uchun Afg‘oniston asosiy maydon vazifasini o‘tamoqda. 20 yildan buyon fuqarolar urushi davom etayotgan bu mamlakat turli toifadagi xalqaro terroristlar va aqidaparastlar boshpana topib, tayyorgarlik ko‘rayotgan sinov lageriga, asosan, narkotik moddalar yetishtirish va sotishdan olingan daromad hisobiga kun ko‘radigan mamlakatga aylanib qoldi», degan muammoni ko‘tardi.

O‘zbekiston rahbarining pozitsiyasi, voqea-hodisalarga yondashish usuli va siyosiy taktikasi xalqaro terrorizm va ekstremizmga qarshi birgalikda kurashishga da’vat etishida, jumladan, Afg‘oniston va Tojikiston mojarolari, ularga homiylik qilayotgan kuchlar faoliyatiga baho berishda, ularni aniqlashda yanada ko‘zga yaqqol tashlanadi. Istanbul Sammitida Xavfsizlik Xartiyasi loyihasi muhokama qilinar ekan, bu loyihani yanada to‘ldirish, yangi bandlar va g‘oyalar bilan boyitish taklifini kiritdi.

Istanbul Sammiti O‘zbekiston so‘zining qudratini, uning siyosiy irodasini va jahon taraqqiyotiga kuchli ta’sir ko‘rsatayotganini yana bir bor namoyish qilgan ulkan hodisa bo‘ldi. U yana bir bor dunyoning eng nufuzli siyosatdonlari e’tiborini xalqaro terrorizm va ekstremizmning tub mohiyatini, uning taraqqiyot omillarini, Yer shari va insoniyat taqdiriga solayotgan tahdidlarini har tomonlama chuqur tahlil etishga, ilmiy, nazariy va amaliy jihatdan munosib baho berishga qaratdi. Prezident Islom Karimov nutqi bugungi O‘zbekiston siyosatining butun ko‘lamini va umuminsoniy qadriyatga daxldorligini ko‘rsatib turadi
42-§. XXI ASR — YANGI SIVILIZATSIYA DAVRI

YUNESKO Ijroiya Kengashining 155-sessiyasi 1998-yil 19-oktabr kuni Parijda ochilgan edi. Uning asosiy mavzusi «Inson huquqlari Umumjahon deklaratsiyasining 50 yilligi, eslamoq burchi va hushyorlik zaruriyati — qullikdan inson qadr-qimmatining tiklanishi sari», deb belgilangan edi. Sessiyada YUNESKO Bosh konferensiyasi tomonidan qabul qilingan YUNESKO faoliyat dasturlarining bajarilishiga oid hisobot ma’ruzasi va turli tashkiliy masalalardan tashqari, dunyoviy madaniyat ravnaqiga bag‘ishlangan uchta hujjat qabul qilinishi mo‘ljallangan edi. Birinchi hujjat BMT uchun mo‘ljallangan dunyoviy madaniyat haqidagi jamlanma ma’ruza, ikkinchisi — «Dunyoviy madaniyat yo‘lida» deb nomlangan sohalararo loyihaning baholanishi haqida edi va ular Parijdagi yig‘ilishda qabul qilindi. Uchinchi hujjat esa O‘zbekiston tomonidan taklif qilingan «Dunyoviy madaniyat va YUNESKOning a’zo mamlakatlaridagi faoliyati» deb nomlangan qaror loyihasi bo‘ldi. O‘zbekiston hukumatining taklifiga binoan Ijroiya Kengash qarorlari ro‘yxatiga kiritilgan bu hujjat loyihasi 155-sessiyaning Toshkentda o‘tadigan yakuniy yig‘ilishida qabul qilinishi mo‘ljallangan edi.


1998-yil 6-noyabr kuni Toshkentdagi «Interkontinental» mehmonxonasining Amir Temur zalida YUNESKO Ijroiya Kengashi 155-sessiyasining yakuniy yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi.

YUNESKOning o‘sha paytdagi Bosh direktori Federiko Mayor sessiyaning yakuniy yig‘ilishini O‘zbekistonda o‘tkazish taklifini bildirgani uchun Prezident Islom Karimovga anjuman qatnashchilari va tashkilot nomidan minnatdorchilik izhor qildi. «Men, — deb ta’kidladi o‘z so‘zida F.Mayor, — O‘zbekiston xalqi boshidan kechirayotgan bugungi murakkab o‘tish davrida fan va madaniyat, ma’naviyat ravnaqiga qo‘shayotgan ulkan xizmatlaringiz uchun Sizga minnatdorchilik bildiraman. Chunki Siz ma’naviyatni tiklashdagina emas, uni yosh avlodga singdirishda ham katta xizmat qilmoqdasiz».

YUNESKO Bosh direktori tashkilotning Abu Ali ibn Sino nomidagi oltin medaliga sazovor bo‘lgani bilan Islom Karimovni qutladi va oltin medalni O‘zbekiston Prezidentiga topshirdi.

Ma’lumki, O‘zbekiston NATOning «Tinchlik yo‘lida hamkorlik» dasturining faol ishtirokchisi sanaladi. Dastur asosidagi o‘zaro muloqot esa harbiy-o‘quv mashqlari doirasida kengayapti

Bugungi kunda dunyodagi 26 ta mamlakat (1994-yil martda kirgan Sharqiy Yevropa davlatlarini ham hisobga olganda) NATOning to‘laqonli a’zosi sanaladi, qirqqa yaqin davlat ushbu alyans bilan hamkorlik qiladi. Mazkur Shimoliy alyans bilan, NATOga a’zo hamda unga sherik davlatlar bilan hamkorlikni rivojlantirish O‘zbekiston uchun juda muhim.

1999-yil apreldagi Yevroatlantika Hamkorlik Kengashining yalpi majlisida O‘zbekiston Prezidenti I.Karimov so‘zga chiqib, O‘rta Osiyo mintaqasida tinchlik va barqarorlikni saqlash uchun zarur omillarga alohida to‘xtalib o‘tgan edi.

1999-yil 26-aprel kuni O‘zbekistonning AQSHdagi elchixonasida O‘zbekiston, Gruziya, Ozarbayjon, Ukraina va Moldova Prezidentlarining uchrashuvi bo‘lib o‘tdi.

Gruziya, Ukraina, Ozarbayjon va Moldova davlat rahbarlarining 1997-yil Strasburgda bo‘lib o‘tgan uchrashuvida tuzilgan ushbu birlikning dastlabki kelishuvi G‘arbga qurol-yarog‘ tarqalishining oldini olish bo‘yicha bo‘lgan bo‘lsa-da, hozirgi kunga kelib uning vazifalari sezilarli darajada kengaydi. Mazkur birlik doirasida hamkorlik qilish bizga, ayniqsa, kommunikatsiyani rivojlantirish uchun muhim. Bilamizki, transport kommunikatsiyasi masalasi dengiz portlaridan uzoqda joylashgan O‘zbekiston uchun strategik ahamiyatga ega. Shu boisdan O‘zbekiston Buyuk Ipak yo‘li, TRASEKA doirasidagi ishlarda faol ishtirok etayapti

Iqtisodiy Hamkorlik Tashkiloti — EKOni 1977-yilda Pokiston va Turkiya davlatlari birgalikda tashkil etgan edi. 1992-yilda O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Ozarbayjon va Afg‘onistonning qo‘shilishi bilan mazkur tashkilotning hududiy qamrovi kengaydi, unga a’zo bo‘lgan davlatlarning iqtisodiy, madaniy sohalarda hamkorlik qilishi uchun qulay imkoniyatlar yaratildi.

Shu o‘rinda aytish lozimki, Prezident Islom Karimov doimo EKO iqtisodiy tashkilot ekanligi, binobarin, uning faoliyatini siyosiylashtirish va mafkuralashtirishga yo‘l qo‘yib bo‘lmasligini qatiyat bilan ta’kidlab keladi.


O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimov 1999-yil 10—11-may kunlari EKOga a’zo mamlakatlar davlat va hukumat boshliqlarining beshinchi uchrashuvida qatnashish uchun Almati shahriga tashrif buyurdi.
Uchrashuvda Sammit qatnashchilari — O‘zbekiston, Afg‘oniston, Ozarbayjon, Eron, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Pokiston, Tojikiston, Turkiya, Turkmaniston davlat va hukumat boshliqlarining, shuningdek, EKO Bosh kotibi hamda bir necha nufuzli xalqaro tashkilotlar vakillarining nutq va ma’ruzalari tinglandi.

Davlatimiz rahbari o‘z nutqida O‘zbekistonning EKO faoliyatida qatnashishidan ko‘zda tutilgan maqsadlar haqida ham to‘xtaldi. Birinchidan, bu tashkilot ishida ishtirok etish bizga qo‘shni davlat bilan o‘zaro munosabatlarni yanada mustahkamlash uchun zarur. Bu o‘z navbatida mamlakatimizning xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi. Ikkinchi maqsad esa, mintaqadagi gumanitar muammolarni birgalikda hal etish, tarixiy zamini bir bo‘lgan xalqlarimiz o‘rtasidagi madaniy aloqalarni mustahkamlashdan iboratdir. Uchinchidan, eng muhim vazifa — bu mavjud tabiiy salohiyatimizni dunyoga olib chiqish uchun kommunikatsiya tarmoqlarini vujudga keltirishdan iboratdir. Chunki bu muammoni hal etmay turib, 300 million aholi yashaydigan ulkan hududda iqtisodiy taraqqiyotga erishish qiyin.

O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimov 1999-yil 14—17-sentabr kunlari rasmiy tashrif bilan Isroilda bo‘ldi.

Muzokaralar yakunida ushbu maqsadga xizmat qiluvchi muhim hujjatlar imzolandi. Jumladan, Prezident Islom Karimov hamda Bosh vazir Benyamin Netanyaxu mamlakatlarimiz hukumatlari o‘rtasida ikki tomonlama soliq solmaslik, daromad va kapitalga soliq to‘lashdan bo‘yin tovlashning oldini olish, shuningdek, o‘zaro savdo va iqtisodiy hamkorlik to‘g‘risidagi Bitimlarga imzo chekdi. Qolaversa, ikki davlat o‘rtasida atrof-muhitni muhofaza qilishda hamkorlik, qishloq xo‘jaligi sohasida hamkorlik qilish, o‘zaro texnik hamkorlik, soliq hamda soliqni saqlash sohalarida hamkorlik qilish, O‘zbekiston tashqi iqtisodiy faoliyat Milliy banki bilan Isroilning tashqi savdo sug‘urta korporatsiyasi «IFTRIK» o‘rtasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitimlar imzolandi.

Ikki mamlakat o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlikda O‘zbekistonning qiziqishlari nimalarda ko‘rinadi? Bilamizki, Isroil qishloq xo‘jaligi taraqqiy etgan mamlakat. Suv tanqis, boshdan yoki tog‘u tosh va daladan iborat zaminda paxtachilik, urug‘chilik, chorvachilik, dehqonchilik bo‘yicha qo‘lga kiritilayotgan yutuqlar kishini mulohazaga chorlaydi. Mamlakatda 5,6 million aholi istiqomat qiladi. Uning mehnatga yaroqli qismi esa 40—42 foizni tashkil etib, shundan atigi uch foizigina qishloq xo‘jaligi bilan band. Ana shu uch foiz odam butun mamlakatni qishloq xo‘jalik mahsuloti bilan ta’minlabgina qolmasdan o‘z mahsulotini chetga eksport ham qiladi. O‘z-o‘zidan ayonki, hammasining siri texnologiyada, mavjud imkoniyatdan oqilona foydalana bilishda.

Tashrif chog‘ida Islom Karimov Isroildagi «Zeraim Gedera» nomli ilmiy ishlab chiqarish va yangi navlar yaratish majmui bilan tanishdi. Mutaxassislarning fikricha, «Zeraim Gedera» paxta navlari bilan hosildorlikda katta ko‘rsatkichlarga erishish mumkin. Tajriba uchastkasidagi g‘o‘zapoya naqd odam bo‘yi keladi. Bitta tupda 19—20 tagacha ko‘sak bor. Har bir ko‘sakdagi paxtaning og‘irligi 8 grammgacha tosh bosadi. Vaholanki, bizda bitta ko‘sakdagi paxtaning og‘irligi ikki barobar kam — 4 grammni tashkil etadi. Tomchilab sug‘orish borasida ham «Zeraim Gedera» texnologiyasi bizga qo‘l kelishi mumkin. Masalan, bu yerda bir gektar dalani sug‘orish uchun 3—5 ming metr kub suv sarflanadi. Bizda esa shuncha maydonga 11 ming kub metr suv ketadi. Isroilning yutuqlari e’tiborga molik. Bu yerda gektaridan 70 sentnergacha hosil ko‘tarilsa, bizda bu ko‘rsatkich o‘rtacha 26—27 sentnerni tashkil qiladi. Bu ko‘rsatkichlarni taqqoslayotganimizning boisi bor. Yerimiz Isroil yerlaridan unumdorroq, baquvvatroq. Demak, biz ulardan ham ko‘proq hosil olishimiz mumkin. Xalqimizning aqliy salohiyati, iqtidori va qobiliyati ham o‘zgalardan ortiq bo‘lsa ortiq, lekin zinhor kam emas. Dunyoda yerni o‘zbek dehqonichalik sevadigan, ardoqlaydigan odamni topish ham amri mahol. Faqat qishloq xo‘jaligiga zamonaviy texnologiyani kiritish zarur. Shu ma’noda, Isroildagi bu kabi firmalar bilan hamkorlik biz uchun ayni muddao. Bu bitta paxtachilik misolida ko‘rganimiz, holbuki, Isroilda chorvachilik, parrandachilik kabi sohalarda ham shunday imkoniyatlar mavjud.

Mamlakatimiz rahbari shu yerning o‘zidayoq O‘zbekiston «Zeraim Gedera» bilan ikkita loyiha bo‘yicha hamkorlik qilishga tayyor ekanini ma’lum qildi: biri — paxtachilik texnologiyasining to‘la majmui, ikkinchisi — turli sharoitda chigitni sinab ko‘rish bilan bog‘liq.

O‘zbekiston Isroil bilan samolyotsozlik sohasida ham ikki tomonlama manfaatli hamkorlik qilishi mumkin. O‘zbekiston jahonning yirik samolyotsozlik kompaniyalari bo‘lmish «Boing», «Yevropa Eyrbas Indastriz» bilan mustahkam aloqa o‘rnatgan. O‘z navbatida Isroil samolyotsozlik zavodi — «Isroil eyrkraft indastriz LTD» korporatsiyasi ham jahonda o‘z nufuziga ega. Unda fuqaro aviatsiyasi uchun hamda harbiy sohalar bo‘yicha samolyotlar, ularning ehtiyoj qismlari ishlab chiqariladi. Qolaversa, zavodning elektronika sohasidagi faoliyati ham e’tiborga molik. Uning 1998-yilgi savdosi 2 milliard AQSH dollari miqdorida baholanayotir. Umuman, O‘zbekiston—Isroil hamkorligi ikki davlat uchun ham samarali natijalar berib kelmoqda.


I l o v a l a r

Download 0.54 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling