1-маъруза. материаллар хакида умумий маълумотларим билан ишлаш


Download 92 Kb.
Sana08.09.2020
Hajmi92 Kb.
#128871
Bog'liq
1-маъруза. материаллар хакида умумий маълумотларим билан ишлаш
Berilgan oraliqda funksiyalarni furye qatoriga yoyish. Toq va ju, oliy matematika oraliq uchun test 200 ta, oliy matematika oraliq uchun test 200 ta, Berilgan oraliqda funksiyalarni furye qatoriga yoyish. Toq va ju, 23-amaliy mashg'ulot, Doc5, 1-amaliy, 3-amaliy mashg'ulot. Анъанавий усулда чизишда ишлатиладиган., 1 test, 1-amaliy topshiriq taqdimoti, matritsa ustida almashtirishlar (1), matritsa ustida almashtirishlar, 1-Amaliy mashgulot (1), 1-маъруза. Metallar haqida umumiy ma'lumotlar. Metallarning mexanik va texnologik xossalari.
  • Фан: Материалшунослик ва конструкцион материаллар технологияси
  • Маърузачи: Туркменов Хасан Ишимович
  • Амалиёт ва тажриба машгулотлари укитувчиси:
  • Шермухамедов Хуршид Пирматович
  • Адабиётлар: Мирбобоев В.А «Конструкцион материаллар технологияси» Тошкент Укитувчи, 1991 й, 408 б
  • Кутубхонада шифр: 621.7 (075)
  • М-53
  • 1-маъруза. Металлар хакида умумий маълумотлар.
  • §1. Фаннинг асосий вазифаси.
  • «М ва КМТ » фанининг вазифаси куйидагиларни ургатишдан иборат:
  • - металларнинг тузилиши, хоссалари, маркаланиши;
  • - чуян ва пулатларни олиш жараёнлари
  • - пўлат ва чўянларга термик ва кимёвий-термик ишлов бериш назарий
  • асослари ва технологик жараёнлари;
  • - қуйма олиш назарияси ва технологик жараёнлари;
  • - металларни босим билан ишлаш назарияси ва технологиялари;
  • - материалларни пайвандлаш назарияси ва технологиялари;
  • - металларни металкесиш дастгохларда кесиб ишлаш жараёнлари
  • § 2. Металлар хақида умумий тушунчалар
  • Машинасозликда конструкцион материаллар сифатини ишлатиладиган материалларга металл ва унинг қотишмалари, металмас материаллар киради.
  • Тоза металлар:
  • темир - Fe, мис - Cu, алюминий - Al, магний - Mg, титан -Ti, қалай - Sn, рух - Zn, никель- Ni , хром - Cr, қўрғошин- Pb….
  • Қотишмалар:
  • - кам углеродли пўлатлар ( С < 0,3%),
  • - ўрта углеродли пўлатлар ( С < 0,65%),
  • - кўп углеродли пўлатлар (С < 2%),
  • - чўянлар (С>2,14%),
  • - бронзалар, латунлар, алюминий қотишмалари (дюралюминий), магний қотишмалар

Темир энг мухим саноат металли хисобланади. У чўян ва пўлатларнинг асосий қисмини ташкил этади.

  • Темир энг мухим саноат металли хисобланади. У чўян ва пўлатларнинг асосий қисмини ташкил этади.
  • Барча металл ва котишмалар иккита катта гурухга булинади: кора ва рангли металлар
  • Кора металлар:
  • Темир, чўян ва пўлатлар, яъни темир билан углерод котишмалари
  • Чўян 2,14%< С< 6,67% С - углерод
  • Пўлат 0,1% < С< 2,14%
  • Рангли металлар – хамма бошка металлар ва уларнинг котишмалари
  • Алюминий (Al), магний (Mg), титан (Ti) ва бериллий (Be) асосидаги қотишмалар енгил рангли қотишмалар,
  • Мис (Cu), қўрғошин (Pb), қалай (Sn) ва х.к. эса - оғир рангли қотишмалар.
  • § 3. Металларнинг механик ва технологик хоссалари.
  • Мустахкамлик чегараси (в) – материални ташқи кучлар таъсирига бардош бериш хусусияти:
  • бу ерда: Р- намунага таъсир қилаётган куч, Мн;
  • F - намунанинг кўндаланг кесим юзаси, м2
  • т
  • l
  • в
  • Сталь 30 т = 29 МН/м2;
  • в = 49 МН/м2;
  • L0
  • L
  • L0
  • L0=200 мм
  • L=224 мм
  • Пластиклик ()- материални ташқи куч таъсирида шаклини ўзгартириб, куч таъсири тўхтагандан кейин хосил бўлган шаклни сақлаб қолиш хусусияти,
  •  =  L х100% / L0 [%]
  • бу ерда  L = L – L0 ,
  • L - намунани узилишдан олдинги узунлиги,
  • L0 , – намунани бошланғич узунлиги.
  • Сталь 30 учун = 21%;
  • Каттиқлик – материални бошқа қаттиқроқ жисмнинг ботишига қаршилик кўрсатиш хоссаси,
  • НВ – Бринел буйича каттиклик (шар 2,5; 5, 10 мм)
  • НRA, НRB, НRC, Роквелл буйича каттиклик (олмос ёки каттик котишмали учлик)
  • HV –Виккерс буйича каттиклик (олмос пирамида)
  • НВ= Р/F [ Н/м2 = Па ]:
  • Р - таъсир этувчи куч,Н
  • F – материал сиртида қолдирилган изнинг юзаси, м2
  • Сталь 30 учун НВ=187
  • 1-расм. Намунанинг қаттиқлигини Бринелл усулига аниқлаш
  • 1-таглик; 2 – маховик; 3 – шар; 4 – двигател; 5 – юклар.
  • 2-расм. Намунанинг қаттиқлигини Роквелл усулига аниқлаш.
  • 1-намуна; 2-таглик; 3-даста; 4-педал
  • Зарбий қаийишқоқлик – маитериални зарбий кучларга қарши тура олиш хоссаси. қаийишқоқлик мўртликнинг аксидир:
  • а = A/F [ Дж/ м2 ]
  • А - маятник тошининг
  • бажарган иши, Дж;
  • А = G·h [Дж = Н·м]
  • F- синган жойи
  • кўндаланг кесими м2
  • Технологик хоссалари - металл ва қотишмаларнинг турли усулларида ишланиш хусусиятлари.
  • Суюқ холда оқувчанлик - қолипни суюқ холда тўлдира олиш хусуссияти.
  • Болғаланувчанлик - болғалаш вақтида ўз шаклини емирилмай ўзгартира олиш хусусияти;
  • Пайвандланувчанлик- пайвандлашда пухта ва зич бирикма хосил қила олиш хусусияти;
  • Кесиб ишланиш хоссаси – Материални металкесиш дастгохларда ишлаш жараёнида силлиқ ва сифатли юза хосил қилиш хусуссияти.

Назорат саволлар:

  • Назорат саволлар:
  • “Металлар технологияси” фанининг вазифалари нимадан иборат?
  • Қора ва рангли металлар ҳақида нима биласиз? Чўян ва пўлатлар нима?
  • Металлни мустахкамлик чегараси ва плпстиклиги нима? Улар қандай аниқланади.
  • Металлни қаттиқлиги ҳақида нима биласиз? Қаттиқлик қандай аниқланади.
  • Зарбий қайишқоқлик нима ва у қандай аниқланади?
  • Металларни технологик ҳоссаларини таърифланг.

Download 92 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling