14-ma'ruza. Ekspert tizimlar turlari, yaratish bosqichlari va sinflari


Download 1.25 Mb.
bet6/20
Sana09.09.2022
Hajmi1.25 Mb.
#803053
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20
Bog'liq
14-ma\'ruza. Ekspert tizimlar turlari, yaratish bosqichlari va si
Toshbuloq haqida, Toshbuloq haqida, Qaraqalpaq20fol60klori20, Yuldashev A 404 B s.f, Yuldashev A 404 B s.f, Alyuminiy gidroksidi, @idum uz Таълим муассасаларининг, 1. 2-илова ММ Комиссия - 04.04.17й, 1. 2-илова ММ Комиссия - 04.04.17й, fizika. ..., Foydali ayyorliklar, Foydali ayyorliklar, 494 have-something-done-test-b1-grammar-exercises englishtestsonline.com (2), JPEG formatidagi rasmlar bilan ishlash, Hamroyeva Farida



4. Ekspert tizimlarning tarkibi

Statik strukturali tipdagi ET masalaning yechilishi vaqtida atrof-olamdagi ro`y berayotgan o`zgarishlarni hisobga olmagan holda ishlatiladi. Amaliyotda qo`llanilgan birinchi ETlar statik bo`lgan.


Tipik statik ET quyidagi asosiy komponentlardan iborat [1-3] (14.2-rasm):

  1. Yechuvchi (intepretator);

  2. Ishchi xotira (IX), shuningdek, MB deb ham nomlanadi;

  3. Bilimlar bazasi (BB);

  4. Bilimlarni hosil qilish komponenti (BHQK);

  5. Tushuntiruvchi komponent (TK);

  6. Muloqotli komponent (MK).

MB (ishchi xotira) joriy vaqtdagi yechilayotgan masalada boshlang`ich va oraliq ma’lumotlarni saqlashga mo`ljallangan. Bu termin nomlanishi bo`yicha axborot-izlash tizim(AIT) va ma’lumotlar bazasini boshqarish tizim(MBBT)dagi termin bilan to`g`ri keladi, lekin saqlanayotgan ma’lumotlarning ma’nosiga ko`ra to`g`ri kelmaydi.



14.2-rasm. Statik ETning strukturasi.

Bilimlar bazasi(BB) ETda qaralayotgan sohani tasvirlovchi uzoq muddatli ma’lumotlarni saqlash uchun mo`ljallangan.
Yechuvchi ishchi xotiradagi boshlang`ich ma’lumotlar va MBdagi bilimlaridan foydalanib, shunday qoidalar ketma-ketligini shakllantiradiki, ularni boshlang`ich ma’lumotlarda qo`llaganda masalaning yechimiga olib keladi.
Bilimlarni hosil qilish(to`plash) komponenti foydalanuvchi – ekspert tomonidan amalga oshiriluvchi bilimlar bilan ETni to`ldirish jarayonini avtomatlashtiradi.
TK tizim qanday qilib yechimga ega bo`lganligi (yoki nima sababdan tizim yechimga ega emasligi)ni va expertga tizimni sinovdan o`tkazish va olingan natijaga foydalanuvchining ishonchini oshirishda yordam beradigan qanday bilimlardan foydalanganligini tushuntiradi.
MK masalasini yechish mobaynida bilimlarni hosil qilish va ishning natijalarini tushuntirish jarayonida foydalanuvchi bilan do`stona muloqotni tashkillashtirishga mo`ljallangan.
ETni yaratishda quyidagi mutaxasisliklarning namoyandalari qatnashadilar:
- masalalarni ET yordamida yechadigan muammoli sohadagi expert;
- bilimlar bo`yicha injener(Yechuvchi) – ET ni yaratish bo`yicha mutaxassis;
- ET ni yaratishni tezlashtirishga mo`ljallangan texnik vositalarni yaratish bo`yicha dasturchi.
Shuni ta’kidlash kerakki, bilimlarni yaratuvchi injenerlar orasidan birortasining bo`lmasligi(ya’ni ularni dasturchilar bilan almashtirish) ET ni yaratish jarayonini omadsizlikka olib keladi, yoki bu jarayonni yanada uzoqlashtiradi.
Ekspert muammoli sohani tasvirlovchi bilim(ma’lumotlar va qoidalar)ni aniqlaydi, u ETga bilimlarni kiritishda to`liqlikni va aniqlikni ta’minlaydi.
Bilimlar bo`yicha injener ET ishi uchun muhim bo`lgan bilimlarni hosil qilish va tartiblashga yordam beradi; joriy muammoli sohaga to`g`ri keladigan sohalar tanlovini amalga oshiradi va ushbu sohalarda bilimlarni namoyish etish usullarini aniqlaydi; eksperttomonidan kiritiladigan qoidalarda ishlatiladigan standart funksiyalarni an’anaviy vositalar bilan ajratadi va dasturlaydi.
Dasturlovchi ETning barcha asosiy komponentlarini saqlaydigan texnik vositalarni ishlab chiqadi.
ET ikkita rejimda ishlaydi: bilimlarni hosil qilish rejimi va masalani yechish rejimi (shuningdek, u maslahat rejimi yoki ETdan foydalanish rejimi deb ham nomlanadi) [1-3].
Bilimlarni hosil qilish rejimida (bilimlar bo`yicha injener bilan birgalikda) ET bilan muloqot ekspertorqali amalga oshiriladi. Bu rejimda expert, BHQKdan foydalangan holda, muammoli sohadagi masalani ETga (expertsiz) mustaqil yechish imkonini beruvchi bilimlar bilan tizimni to`ldiradi. Ekspert muammoli sohani ma’lumotlar va qoidalar to`plami ko`rinishida tasvirlaydi. Ma’lumotlar obyektlarni, expertiza sohasida mavjud bo`lgan qiymat va xarakteristikalarni aniqlaydi. Qoidalar ETda qaralayotgan sohaga xarakterli bo`lgan ma’lumotlarni boshqarish (manipulyatsiya) uslublarini aniqlaydi.
Ta’kidlaymizki, dasturni ishlab chiqishda bilimlarni hosil qilish rejimi dasturchi tomonidan bajariladigan algoritmlash, dasturlash, dasturni sozlash va sinash bosqichlariga mos keladi. Shunday qilib, ETlarda an’anaviy yondoshuvdan farqli ravishda dasturni ishlab chiqish dasturchi tomonidan emas, balki eksperttomonidan amalga oshiriladi.

Download 1.25 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling