2-Mavzu: Dasturiy ta’minot ishlab chiqish jarayonlari


Download 1.26 Mb.
Pdf ko'rish
Sana25.05.2020
Hajmi1.26 Mb.
#109826
Bog'liq
2 DI Jarayonlari
budjet tashkilotlarida tovar moddiy zahiralar inventarizatsiyasini tashkil etish va ularning hisobi (1), kurs ishi, KTE, Islom ta`limoti reja Islom ilohiyoti, uning asosiy aqidalari va, 2-seminar(1-u), 2-seminar(1-u), 5-seminar(1-u), 7-SINF TO'LIQ. NE'MATOV RUSTAM, 2019-EdUSA-Academy-Scholarship-Application-Form, 0IELTS Band9 VocabSecrets, Atamalar, Atamalar, Atamalar, DIfferensial tenglamalar Izoklonlar usuli

2-Mavzu:   

Dasturiy 

ta’minot 

ishlab chiqish  

jarayonlari 

Ma’ruzachi:  Xidirova Charos Murodilloyevna 



REJA 

 Dasturiy jarayon modellari 

 Dasturiy jarayon faoliyati 

 Dastur o'zgarishlarini bartaraf etish 

 Dasturiy jarayonni takomillashtirish 



Dasturiy 

ta’minot ishlab chiqish 

jarayonlari (Dasturiy jarayonlar) 

 Dasturiy  jarayon  bu,  dasturiy  ta'minot  ishlab  chiqish 

uchun zarur bo'lgan amallarning strukturaviy to'plamidir. 

 Turli  xil  dasturiy  jarayonlar  mavjud,  ammo  barchasi 

quyidagilarni o'z ichiga oladi: 

 Talablarni shakllantirish - tizim nima qilishi kerakligini aniqlash; 

 Loyihalash  va  amalga  oshirish  -  tizimning  tashkil  etilishini  va 

tizimni joriy qilishni aniqlaydi; 

 Sinovdan 

o’tkazish - mijozning talablari bajarishini tekshirish; 

 Takomillashtirish  -  mijoz  talablarini 

o’zgarishiga  ko’ra  tizimni 

o'zgartirish. 

 Dasturiy  ta'minot  jarayonining  modeli  bu  jarayonning 

mavhum  ko'rinishi.  Unda  ma'lum  bir  nuqtai  nazardan 

jarayon tavsifi beriladi. 



Dastur jarayonining tavsifi 

 Jarayonlarni tavsiflash va muhokama qilishda biz odatda 

ushbu  jarayonlardagi  ma'lumotlar,  masalan,  ma'lumotlar 

modelini  belgilash,  foydalanuvchi  interfeysini  loyihalash 

va  hokazolar  va  ushbu  harakatlarning  tartiblanishi 

ifodalanadi. 

 Jarayon tavsiflari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin: 

 Texnologik faoliyat natijasi bo'lgan mahsulotlar; 

 Dasturiy jarayonga jalb qilingan mutaxasislarning majburiyatlarini 

aks ettiruvchi vazifalar; 

 Oldingi va keyingi shartlar, bu jarayon amalga oshirilishidan oldin 

yoki  keyin  ishlab  chiqarilgan  yoki  ishlab  chiqarilgan  mahsulot 

haqiqiy bo'lgan bayonotlar. 



Rejaga asoslangan va tez moslashuvchan (agile) 

jarayonlar 

 Rejaga  asoslangan  jarayonlar  -  bu  barcha  jarayonlar 

oldindan  rejalashtirilgan  va  taraqqiyot  ushbu  rejaga 

nisbatan o'lchanadigan jarayonlar. 

 Tez  moslashuvchan  (agile)  jarayonlarda  rejalashtirish 

bosqichma-bosqich  amalga  oshiriladi  va  o'zgaruvchan 

mijoz  talablarini  aks  ettirish  uchun  jarayonni  o'zgartirish 

osonroq bo'ladi. 

 Amaliyotda  aksariyat  amaliy  jarayonlar  rejali  va  Agile 

yondoshuvlarni o'z ichiga oladi. 

 To'g'ri yoki noto'g'ri dasturiy jarayonlar mavjud emas. 



Dastur jarayonining modellari 



Dastur jarayonining modellari 

 Sharshara modeli 

 Rejaga  asoslangan  model.  Talablarni  shakllantirish  va  ishlab 

chiqishning alohida va aniq bosqichlari. 

 Bosqichma-bosqich ishlab chiqish 

 Talablarni shakllantirish, ishlab chiqilishi va testlash o'zaro 

bog'liq. Rejaga asoslangan yoki tez moslashuvchan (agile) bo'lishi 

mumkin. 


 Integratsiya va konfiguratsiya 

 Tizim mavjud sozlanadigan tarkibiy qismlardan yig'ilgan. Rejaga 

asoslangan yoki tez moslashuvchan (agile) bo'lishi mumkin. 

Amalda, 


ko'pgina 

yirik 


tizimlar 

ushbu 


modellarning 

elementlarini 

birlashtiradigan 

jarayon 


asosida 

ishlab 


chiqilgan. 



Sharshara modeli 

Talablarni 



shakllantirish 

Tizim va DTni 

loyihalash 

Amalga oshirish 

va

 qism testlash 



Integratsiya va 

tizimni testlash  

Техник хизмат 

кўрсатиш 



Sharshara modeli bosqichlari 

 Sharshara  modelida  bir-biriga 

bog’liq  bo’lgan  quyidagi 

bosqichlar ketma-ketligida amalga oshiriladi: 

 Talablarni shakllantirish (tahlil qilish va aniqlash orqali) 

 Tizim va dasturiy ta'minotni loyihalash  

 Amalga oshirish va qismlarni sinovdan o'tkazish (testlash) 

 Integratsiyalash va yaxlit tizimni sinovdan 

o’tkazish 

 Foydalanish va texnik xizmat ko'rsatish 

 Sharshara modelining asosiy kamchiliklari - bu jarayon 

davom  etgandan  keyin  o'zgarishlarni  joylashtirish 

qiyinligi. Bunda keyingi bosqichga o'tishdan oldin avvalgi 

bosqich to'liq yakunlanishi kerak. 



Sharshara modelidagi kamchiliklar 

 Loyihani  aniq  bosqichlarga  bo'linishi,  mijozlar  talablarini 

o’zgartirsh holatlarida javob berishni qiyinlashtiradi. 

 Shuning  uchun,  ushbu  model  talablar  yaxshi  tushunilganida  va 

loyihalash  jarayoni  davomida  o'zgarishlar  yetarli  darajada 

cheklangan taqdirdagina mos keladi. 

 Bir nechta biznes tizimlari barqaror talablarga ega. 

 Sharshara  modeli  asosan  yirik  tizimlar  muhandislik 

loyihalari uchun ishlatiladi, bu erda tizim bir necha joyda 

ishlab chiqiladi. 

 Bunday  sharoitda,  sharshara  modelining  rejaga  asoslangan 

tabiati ishni muvofiqlashtirishga yordam beradi. 

10 


Bosqichma-bosqich ishlab chiqish 

modeli 

11 


Talablarni 

shakllantirish 

Ishlab chiqish 

Sinovdan 

o’tkazish  

Boshlang’ich 

versiya 

O’rta versiya 

Yakuniy 

versiya 

Bir vaqtda 

bajariladigan amallar 

Strukturaviy 

ifodalash 

Bosqichma-bosqich ishlab chiqishning 

afzalliklari 

 Mijozlarning  o'zgaruvchan  talablarini  qondirish  narxi 

kamayadi. 

 Qayta  ko'rib  chiqilishi  kerak  bo'lgan  tahlillar  va  hujjatlar  miqdori 

sharshara modeliga qaraganda talab qilinadiganidan ancha kam. 

 Bajarilgan  ish  haqida  mijozlarning  fikr-mulohazalarini 

olish osonroq. 

 Mijozlar  dasturiy  ta'minot  namoyishlariga  sharh  berishlari  va 

qancha qismi amalga oshirilganligini ko'rishlari mumkin. 

 Buyurtmachiga  sifatli  dasturlarni  tezkor  yetkazib  berish 

va joriy etish mumkin. 

 Bu jarayondan Mijozlar dasturiy ta'minotdan iloji boricha ko'proq 

foydalanishi va sharshara modeliga nisbatan 

ko’proq foyda olishi 

mumkin. 

12 


Bosqichma-bosqich ishlab chiqish 

modelining kamchiliklari 

 Jarayon ko'rinmaydi. 

 Jarayonni  o'lchash  uchun  menejerlarga  muntazam  ravishda 

yetkazib  berish  kerak.  Agar  tizimlar  tezda  ishlab  chiqilsa, 

tizimning  har  bir  versiyasini  aks  ettiradigan  hujjatlarni  ishlab 

chiqarishga mablag

’ ajratilmaydi. 

 Yangi  qo'shimchalar  qo'shilishi  bilan  tizim  tuzilishi 

yomonlashishga moyildir. 

 Agar  dasturiy  ta'minotni  takomillashtirish  uchun  qayta 

moliyalashtirishga  vaqt  va  mablag

’  sarf  qilinmasa,  muntazam 

ravishda 

o'zgartirish 

uning 

tuzilishini 



buzishga 

moyil 


bo'ladi.  Dasturiy  ta'minotning  keyingi  o'zgarishlarini  kiritish  qiyin 

va qimmatga tushadi. 

13 


Integratsiya va konfiguratsiya modeli 

(Birlashtirish va sozlash) 

 Bu 

model 


mavjud 

dasturiy 

ta'minotdan 

qayta 


foydalanishga  asoslangan 

bo’lib,  bunda  tizim  mavjud 

komponentalar  yoki  amaliy  tizimlarni  (sotuvda  mavjud 

dasturiy  vositalar:  COTS  -  Commercial-off-the-shelf) 

integratsiyalash orqali ishlab chiqiladi. 

 Qayta 


qo’llaniladigan elementlar ularning xatti-harakatlari 

va  funktsiyalarini  foydalanuvchi  talablariga  moslashtirish 

uchun sozlanishi mumkin. 

 Bugungi  kunda  qayta  foydalanish  biznes  tizimining 

ko'plab turlarini qurishning standart yondashuvdir. 

14 


Qayta 

qo’llaniladigan dasturiy ta'minot 

turlari 

 Muayyan  muhitda  foydalanish  uchun  konfiguratsiya 

qilingan  (sozlangan)  mustaqil  dasturiy  tizimlar  (ba'zan 

COTS deb ataladi). 

 .NET  yoki  J2EE  kabi  tarkibiy  qismlar  bilan  birlashtirilishi 

uchun  paket  sifatida  ishlab  chiqilgan  ob'ektlarning 

to'plamlari. 

 Xizmat ko'rsatish standartlariga muvofiq ishlab chiqilgan 

va  masofadan  turib  foydalanish  mumkin  bo'lgan  veb-

xizmatlar. 

15 


Qayta foydalanishga yo'naltirilgan dasturiy 

injiniring 

16 


Т S 

D

ТA 



D

ТE 


TYa 

ATK 


KTM 

YaKICh 


TI 

Amaliy  tizim 

ishga  tayyor 

Komponentalar 

ishga  tayyor 

TS – Talablar spesifikatsiyasi (texnik topshiriqnoma) 

DTA – Dasturiy ta’minotni aniqlash     

DTE – Dasturiy ta’minot evolyutsiyasi (o’zgartirish) 

TYa – Talablarni yangilash      

ATK – Amaliy tizimni konfiguratsiyalash 

KTM – Komponentalarni tizimga moslashtirish 

YaKICh – Yangi komponentalarni ishlab chiqish 

TI – Tizimni integratsiya qilish 


Dasturiy jarayonning asosiy bosqichlari 

Integratsiya 

va 

konfiguratsiya 



modeliga 

asoslangan 

dasturiy jarayon bosqichlari: 

 Talablar spetsifikatsiyasi (texnik topshiriqnoma i/ch) 

 Dasturiy ta'minotni ishlab chiqish va baholash 

 Talablarni aniqlashtirish 

 Amaliy tizimning konfiguratsiyasi 

 Komponentlarni moslashtirish va integratsiya qilish 

17 


Afzallik va kamchiliklari 

 Mavjud  dasturiy  tizimga  faqat 

o’zgartirishlar  kiritilgani 

sababli xarajatlar va xavflar pasayadi 

 Ishlab chiqish va joriy etish tezlashadi 

 Ammo  talablar  buzilishi  muqarrar,  shuning  uchun  tizim 

foydalanuvchilarning 

haqiqiy 


ehtiyojlariga 

javob 


bermasligi mumkin 

 Qayta  ishlatilgan  tizim  elementlarining  evolyutsiyasi 

ustidan nazorat yo'qoladi 

18 


Dasturiy jarayon faoliyati 

19 


Dasturiy jarayon faoliyati 

 Haqiqiy dasturiy jarayonlar - bu dasturiy ta'minot tizimini 

talablarini  shakllantirish,  loyihalashtirish,  ishlab  chiqish 

va  sinovdan  o'tkazishning  umumiy  maqsadi  bo'lgan 

texnik,  hamkorlikdagi  va  boshqaruv  faoliyatining  o'zaro 

ketma-ketligi. 

 Talablarni  shakllantirish,  ishlab  chiqish,  sinovdan 

o’tkazish  va  takomillashtirishning  to'rtta  asosiy  jarayon 

faoliyati  turli  xil  ishlab  chiqish  jarayonlarida  turlicha 

tashkil etilgan. 

 Masalan, sharshara modelida ular ketma-ketlikda tashkil 

etilgan,  bosqichma-bosqich  ishlab  chiqishda  ular  o'zaro 

bog'langan. 

20 


Dasturiy jarayon talablari 

21 


Talablarni 

aniqlash va 

tahlil qilish 

Foydalanivchi va 

tizim talablari 

Talablarni 

tekshirish 

Tizimni 

tavsiflash 

Talablarni 

xujjatlashtirish 

Talablarni 

shakllantirish 

Dasturiy 

ta’minot spesifikatsiyasi 

 Qanday  xizmatlar  talab  qilinishi  va  tizimning  ishlashi  va 

ishlab  chiqilishiga  to'sqinlik  qiladigan  holatlarni  aniqlash 

jarayoni. 

 Dasturiy jarayon talablari 

 Talablarni aniqlash va tahlil qilish 

• Talabgorlar tizimdan nimani talab qiladi yoki nimani kutishadi? 

 Talablarni shakllantirish (spetsifikatsiyasi) 

• Talablarni batafsil aniqlash 

 Talablarni tekshirish 

• Talablarning to'g'riligini tekshirish 

22 


Dasturiy ta'minotni loyihalash va amalga 

oshirish 

 Tizim  spesifikatsiyasini  bajariladigan  tizimga  o'tkazish 

jarayoni. 

 Dasturiy ta'minotni loyihalash 

 Spesifikatsiyani 

amalga 


oshiradigan 

dasturiy 

ta'minot 

strukturasini ishlab chiqish; 

 Amalga oshirish 

 Ushbu strukturani bajariladigan dasturga tarjima qilish; 

 Loyihalash  va  amalga  oshirish  jarayonlari  bir-biri  bilan 

chambarchas  bog'liq  va  ular  o'zaro  bog'liq  holda  ketma-

ket amalga oshiriladi. 

23 


Loyihalash jarayonining umumiy modeli 

24 


Platforma 

ma’lumotlari 

Talablar 

spesifikatsiyasi 

Ma’lumotlar 

tavsifi 


Arxitekturaviy 

loyihalash 

Interfeysni 

loyihalash 

Komponentani 

loyihalash 

Ma’lumotlar bazasini  loyihalash 

Tizim 


arxitekturasi 

MB 


spesifikatsiyasi 

Interfeys 

spesifikatsiyasi 

Komponenta 

spesifikatsiyasi 


Loyihalash faoliyati 

 Arxitekturani  loyihalash,  bunda  tizimning  umumiy 

tuzilishini,  asosiy  tarkibiy  qismlarni  (quyi  tizimlar  yoki 

modullar),  ularning  o'zaro  aloqalarini  va  ular  qanday 

taqsimlanganligini aniqlanadi. 

 Ma'lumotlar 



bazasini 

loyihalash, 

bunda 


tizim 

ma'lumotlari tuzilmalarini loyihalanadi va ularni ma'lumotlar 

bazasida qanday aks ettirilishi aniqlanadi. 

 Interfeysni  loyihalashda  tizim  komponentlari  orasidagi 

interfeyslar aniqlanadi. 

 Komponentalarni  tanlash  va  loyihalashda  qayta 

o’zgartirish  (foydalanish)  mumkin  bo'lgan  qismlar 

aniqlanadi.  Agar  mavjud  bo'lmasa,  u  qanday  ishlashini 

loyihalashtiriladi. 

25 


Tizimni amalga oshirish 

 Dasturiy 

ta’minot  dasturni  ishlab  chiqish  yoki  dastur 

tizimini sozlash orqali amalga oshiriladi. 

 Loyihalash  va  amalga  oshirish  -  bu  dasturiy  ta'minot 

tizimining ko'pgina turlari uchun o'zaro 

bog’liq faoliyat. 

 Dasturlash  bu  standart  jarayon  bo'lmagan  individual 

faoliyat. 

 Nosozliklarni  tuzatish  -  bu  dasturning  kamchiliklarini 

topish va bu kamchiliklarni tuzatish faoliyati. 

26 


Dasturiy 

ta’minotni tekshirish (validation) 

 Verifikatsiya  va  validatsiya  (V&V), 

ya’ni  testlash  va 

tekshirish,  tizim  o'z  spetsifikatsiyasiga  muvofiqligini  va 

tizim  mijozining  talablariga  javob  berishini  namoyish 

etish uchun mo'ljallangan. 

 Tekshirish  va  ko'rib  chiqish  jarayonlari  va  tizimni 

sinovdan 

o’tkazishni o'z ichiga oladi. 

 Tizimni  sinovdan  o'tkazish  tizim  tomonidan  qayta 

ishlanishi 

kerak 


bo'lgan 

haqiqiy 


ma'lumotlarning 

spetsifikatsiyasidan  kelib  chiqadigan  testlash  holatlari 

bilan amalga oshiriladi. 

 Sinovdan 

o’tkazishning eng ko'p ishlatiladigan usuli V&V 

usulidir. 

27 


Sinovdan 

o’tkazish bosqichlari 

28 


Komponentalarni 

testlash 

Tizimni testlash 

Testlashni 

ma’qullash 

Sinovdan 

o’tkazish bosqichlari 

 Komponentlarni sinovdan o'tkazish 

 Shaxsiy tarkibiy qismlar mustaqil ravishda sinovdan o'tkaziladi; 

 Komponentlar funktsiyalar yoki ob'ektlar yoki ushbu ob'ektlarning 

izchil guruhlari bo'lishi mumkin. 

 Tizimni sinovdan 

o’tkazish 

 Tizimni umuman sinovdan o'tkazish. Vujudga kelgan 

xususiyatlarni testlash ayniqsa muhimdir. 

 Mijoz talablariga 

ko’ra sinovdan o'tkazish 

 Tizim mijozning ehtiyojlariga javob berishini tekshirish uchun 

mijoz talablariga 

ko’ra testlash. 

29 


Rejaga asoslangan dasturiy ta'minot jarayonida 

sinovdan o'tkazish bosqichlari (V-model) 

30 


Dasturiy ta'minot evolyutsiyasi 

 Dasturiy ta'minot moslashuvchan va o'zgarishi mumkin. 

 Talablar biznes sharoitlarining o'zgarishi bilan o'zgargani 

sababli, biznesni qo'llab-quvvatlaydigan dasturiy ta'minot 

ham rivojlanishi va o'zgarishi kerak. 

 Rivojlanish va evolyutsiyani o'zaro ajratish mavjud bo'lsa 

ham,  bu  tobora  ahamiyatsiz,  chunki  kamroq  va  kamroq 

tizimlar butunlay yangi. 

31 


Tizim evolyutsiyasi 

32 


Evolutsiya va identifikatsiya 

o’zgarish 

jarayonlari 

33 


O’zgarishlarni bartaraf etish 

34 


O’zgarishlarni bartaraf etish 

 Barcha yirik dasturiy loyihalarda o'zgarishlar muqarrar. 

 Biznesdagi o'zgarishlar yangi va o'zgargan tizim talablariga olib 

keladi 


 Yangi texnologiyalar amaliyotni takomillashtirish uchun yangi 

imkoniyatlar ochadi 

 O'zgartirish platformalari dasturni o'zgartirishni talab qiladi 

 O'zgarish qayta ishlashga olib keladi, shuning uchun 

o'zgartirish xarajatlari qayta ishlashni (masalan, qayta 

tahlil qilish talablarini) va yangi funktsional imkoniyatlarni 

amalga oshirish xarajatlarini o'z ichiga oladi. 

35 


Qayta ishlash xarajatlarini kamaytirish 

 Dasturiy  ta'minot  jarayoni  muhim  qayta  ishlash  talab 

qilinishidan  oldin  mumkin  bo'lgan  o'zgarishlarni  oldindan 

ko'ra  oladigan  faoliyatni  o'z  ichiga  oladigan  o'zgarishlarni 

oldindan sezish. 

 Masalan,  xaridorlarga  tizimning  ba'zi  asosiy  xususiyatlarini 

ko'rsatish uchun prototipli tizim ishlab chiqilishi mumkin. 

 O'zgarishlarga  nisbatan  bag'rikenglik,  bu  erda  o'zgarishlar 

nisbatan  arzon  narxlarda  joylashtirilishi  mumkin  bo'lgan 

tarzda ishlab chiqilgan. 

 Odatda  bu  bosqichma-bosqich  rivojlanishning  ba'zi  shakllarini  o'z 

ichiga  oladi.  Taklif  etilayotgan  o'zgartirishlar  hali  ishlab  chiqilmagan 

ulushlarda  amalga  oshirilishi  mumkin.  Agar  buning  iloji  bo'lmasa, 

unda  o'zgarishlarni  kiritish  uchun  faqat  bitta  o'sish  (tizimning  kichik 

bir qismi) o'zgarishi mumkin. 

 

36 



O'zgaruvchan talablarni bartaraf etish 

 Tizim  prototipi,  bu  erda  mijozning  talablari  va  loyiha 

qarorlarining  maqsadga  muvofiqligini  tekshirish  uchun 

tizimning  bir  qismi  yoki  tizimning  bir  qismi  tezda  ishlab 

chiqiladi. Ushbu yondashuv o'zgarishlarni oldindan sezib 

bartaraf etishni qo'llab-quvvatlaydi. 

 Izohlash va eksperiment o'tkazish uchun buyurtmachiga 

yetkazib  beriladigan  tizimni  oshirib  boradigan  yetkazib 

berish.  Bu  o'zgarishlarning  oldini  olish  va  o'zgaruvchan 

tolerantlikni qo'llab-quvvatlaydi. 

37 


Dastur prototipi 

 Prototip  -  bu  tushunchalarni  namoyish  qilish  va  loyiha 

variantlarini  sinovdan 

o’tkazish  uchun  ishlatiladigan 

tizimning dastlabki versiyasi. 

 Prototipni quyidagicha ishlatish mumkin: 

 Talablarni aniqlash va tasdiqlashga yordam beradigan injiniring 

jarayonlari talablari; 

 Loyihalash jarayonida variantlarni o'rganish va UI dizaynini 

yaratish; 

 Orqa tarafdan testlarni o'tkazish uchun sinov jarayonida. 

38 


Prototiplashning afzalliklari  

 Yaxshilangan tizimning mavjudligi. 

 Foydalanuvchilarning haqiqiy ehtiyojlariga yanada 

yaqinlashiladi. 

 Loyiha sifati yaxshilandi. 

 Yaxshilangan barqarorlik. 

O’zgartirishlarning kamayishi. 



39 

Prototipni ishlab chiqish jarayoni 

40 


Prototipni ishlab chiqish 

 Tez prototiplash tillari yoki vositalariga asoslangan 

bo'lishi mumkin 

 Bu funktsional imkoniyatdan voz kechishni o'z ichiga 

olishi mumkin 

 Prototip mahsulotning yaxshi tushunilmagan sohalariga e'tibor 

qaratishi kerak; 

 Xatolarni tekshirish va tiklash prototipga kiritilmasligi mumkin; 

 Ishonchlilik va xavfsizlik kabi funktsional bo'lmagan talablarga 

emas, balki funktsional narsalarga e'tibor qarating 

41 


“Otish” prototiplari 

 Prototiplar ishlab chiqilganidan keyin tashlanishi kerak, 

chunki ular ishlab chiqarish tizimi uchun yaxshi asos 

emas: 


 Funktsional bo'lmagan talablarga javob beradigan tizimni 

sozlash mumkin emas; 

 Prototiplar odatda hujjatsiz; 

 Prototip tuzilishi odatda tez o'zgarishi bilan buziladi; 

 Ehtimol, prototip oddiy tashkiliy sifat standartlariga javob 

bermasligi mumkin. 

42 


Bosqichma-bosqich yetkazib berish 

 Tizimni bitta etkazib berish sifatida etkazib berishning 

o'rniga, ishlab chiqish va etkazib berish zarur 

funktsiyalarning har bir ortib boruvchi qismi bilan 

bosqichlarga bo'linadi. 

 Foydalanuvchi talablariga ustuvorlik beriladi va eng 

yuqori ustuvor talablar erta bosqichlarga kiritiladi. 

 Bosimlarni ishlab chiqish boshlangandan so'ng, talablar 

muzlatiladi, ammo keyinchalik o'sishda davom etish 

uchun talablar rivojlanishi mumkin. 

43 


Bosqichma-bosqich ishlab chiqish va 

yetkazib berish 

 Bosqichma-bosqich ishlab chiqish 

 Keyingi 

o‘zgartirishga o'tmasdan  oldin  tizimni  bosqichma-bosqich 

ishlab chiladi va har bir 

o‘zgartirish baholanadi; 

 Tezkor usullarda odatiy yondashuv; 

 Baholash  foydalanuvchi  /  mijozning  ishonchli  vakili  tomonidan 

amalga oshiriladi. 

 Bosqichma-bosqich yetkazib berish 

 Iste'molchilar  tomonidan  foydalanish  uchun 

o‘zgartirish  joyini 

aniqlash; 

 Dasturiy  ta'minotdan  amaliy  foydalanish  to'g'risida  yanada 

aniqroqlashtirish; 

 Yakunlangan  tizimni  o'zgartirishni  amalga  oshirish  qiyin,  chunki 

tizim  yangidan  ishlab  chiqilgandan  ko'ra  tizim  komponentalarini 

yangilash orqali 

o’zgartirish tezroq amalga oshiriladi. 

 

44 



Bosqichma-bosqich ishlab chiqish 

45 


Bosqichma-bosqich ishlab chiqishning 

afzalliklari 

 Mijozga  tizim  qiymati  har  bir  bosqichdagi 

o’zgarishga 

asosan etkazib berilishi mumkin. 

 Tizimning  dastlabki  versiyasi  keyingi  versiyasiga 

talablarni 

aniqlashga 

yordam 


beradigan 

prototip 

vazifasini bajaradi. 

 Loyihaning umumiy muvaffaqiyatsizligi xavfi kamroq. 

 Eng  yuqori  ustuvor  tizim  xizmatlari  eng  ko'p  sinovni 

olishga moyil. 

46 


Bosqichma-bosqich ishlab chiqishning 

kamchiliklari 

 Aksariyat tizimlar tizimning turli qismlari tomonidan 

ishlatiladigan asosiy vositalar to'plamini talab qiladi. 

 Har qanday o'sish amalga oshirilgunga qadar talablar batafsil 

belgilanmaganligi sababli, barcha o'sish uchun zarur bo'lgan 

umumiy vositalarni aniqlash qiyin bo'lishi mumkin. 

 Iteratsion jarayonlarning mohiyati shundaki, 

spetsifikatsiya dasturiy ta'minot bilan birgalikda ishlab 

chiqilgan. 

 Biroq, bu ko'plab tashkilotlarning sotib olish modeliga zid keladi, 

bu erda tizimning to'liq spetsifikatsiyasi tizimni rivojlantirish 

shartnomasining bir qismi hisoblanadi. 

47 


Dasturiy jarayonni takomillashtirish 

48 


Dasturiy jarayonni takomillashtirish 

 Ko'pgina  dasturiy  ta'minot  kompaniyalari  dasturiy 

ta'minot  sifatini  oshirish,  xarajatlarni  kamaytirish  yoki 

ularni  ishlab  chiqarish  jarayonlarini  tezlashtirish  usuli 

sifatida 

dasturiy 

jarayonlarni 

takomillashtirishga 

erishadilar. 

 Jarayonni takomillashtirish deganda, mavjud jarayonlarni 

tushunish  va  mahsulot  sifatini  oshirish,  shuningdek 

xarajatlarni  va  ishlab  chiqarish  vaqtini  kamaytirish 

maqsadida ushbu jarayonlarni o'zgartirish kerak. 

49 


Takomillashtirishga yondashuvlar 

 Jarayon  va  loyihalarni  boshqarishni  takomillashtirish  va 

dasturiy  ta'minot  muhandislik  tajribasini  joriy  etishga 

yo'naltirilgan jarayonning etukligiga yondashish. 

 Jarayonning  etuklik  darajasi  tashkiliy  dasturiy  ta'minotni  ishlab 

chiqish  jarayonlarida  texnik  va  boshqaruv  amaliyotining  qay 

darajada qabul qilinganligini aks ettiradi. 

 Dasturiy  ta'minot  jarayonida  iterativ  rivojlanish  va 

ortiqcha  xarajatlarni  kamaytirishga  qaratilgan  tezkor 

yondashuv. 

 Chaqqon  usullarning  asosiy  xususiyatlari  bu  funktsional 

imkoniyatlarni tezkor etkazib berish va o'zgaruvchan mijozlarning 

talablariga javob berishdir. 

50 


Dasturiy jarayonni takomillashtirish sikli 

51 


Jarayonni takomillashtirish afzalliklari 

 Jarayonni o'lchash 

 Siz dasturiy mahsulot yoki mahsulotning bir yoki bir nechta 

atributlarini o'lchaysiz. Ushbu o'lchovlar jarayonni takomillashtirish 

samaradorligini aniqlashga yordam beradigan boshlang'ich 

ma'lumotni tashkil qiladi. 

 Jarayon tahlili 

 Hozirgi jarayon baholanadi va jarayonning kamchiliklari va 

muammolari aniqlanadi. Jarayonni tavsiflovchi jarayonlar modellari 

(ba'zan jarayon xaritalari deb ataladi) ishlab chiqilishi mumkin. 

 Jarayonni o'zgartirish 

 Jarayonga kiritilgan o'zgartirishlar ba'zi aniqlangan kamchiliklarni 

bartaraf etish uchun taklif qilinadi. O'zgartirishlarning samaradorligi 

to'g'risida ma'lumot to'plash uchun ular joriy etilgan va tsikl qayta 

boshlangan. 

52 


Dasturiy jarayonni o'lchash 

 Iloji boricha miqdoriy jarayon ma'lumotlari to'planishi 

kerak 

 Biroq, tashkilotlarda aniq belgilangan texnologik standartlar 



mavjud bo'lmagan hollarda, bu juda qiyin, chunki siz nima 

o'lchashni bilmayapsiz. Har qanday o'lchashni amalga 

oshirishdan oldin jarayonni aniqlash kerak bo'lishi mumkin. 

 Jarayonning yaxshilanishini baholash uchun 

o'lchovlardan foydalanish kerak 

 Ammo bu o'lchovlar yaxshilanishga olib kelishi kerak degani 

emas. Yaxshilanish drayveri tashkilotning maqsadlari bo'lishi 

kerak. 


53 

Jarayon o'lchovlari 

 Jarayonni tugatish uchun vaqt kerak 

 Masalan, biron bir tadbir yoki jarayonni tugatish uchun taqvim 

vaqti yoki kuch. 

 Jarayonlar yoki faoliyat uchun zarur bo'lgan manbalar 

 Masalan, bir kunda odamning umumiy kuchi. 

 Muayyan hodisaning sodir bo'lish soni 

 Masalan, aniqlangan kamchiliklar soni. 

54 


Imkoniyatning yetuklik darajasi 

55 


SEI qobiliyatining yetuklik modeli 

 Boshlang'ich 

 Aslida nazoratsiz 

 Takrorlanadigan 

 Mahsulotni boshqarish tartibi aniqlangan va ishlatilgan 

 Belgilangan 

 Jarayonlarni boshqarish protseduralari va strategiyalari 

aniqlanadi va ishlatiladi 

 Boshqarildigan 

 Sifatni boshqarish strategiyalari aniqlanadi va ishlatiladi 

 Optimallashtirilgan 

 Jarayonni takomillashtirish strategiyalari aniqlangan va 

ishlatilgan 

56 


Umumiy xulosalar 

 Dasturiy ta'minot jarayonlari - bu dasturiy ta'minot tizimini 

ishlab chiqarish bilan bog'liq faoliyat. Dasturiy ta'minot 

jarayonining modellari bu jarayonlarning mavhum 

ko'rinishlari. 

 Umumiy jarayon modellari dasturiy jarayonlarni tashkil 

qilishni tavsiflaydi. 

 Ushbu umumiy modellarga misollar orasida 

«palapartishlik» 

modeli, bosqichma-bosqich rivojlanish va qayta foydalanishga 

yo'naltirilgan rivojlanish kiradi. 

 Talablar muhandisligi dasturiy ta'minot spetsifikatsiyasini 

ishlab chiqish jarayonidir. 

 

57 



Umumiy xulosalar 

 Loyihalash 

va 

amalga 


oshirish 

jarayonlari 

talablar 

spetsifikatsiyasini  bajariladigan  dasturiy  ta'minot  tizimiga 

o'zgartirish bilan bog'liq. 

 Dasturiy ta'minotni sinovdan 

o’tkazish - bu tizimning o'ziga xos 

xususiyatlariga  muvofiqligini  va  tizim  foydalanuvchilarining 

haqiqiy ehtiyojlariga javob berishini tekshirish jarayoni. 

 Dasturiy  ta'minot  evolyutsiyasi  mavjud  dasturiy  tizimlarni  yangi 

talablarga  javob  beradigan  tarzda  o'zgartirganda  amalga 

oshiriladi. Dastur foydali bo'lib qolishi uchun rivojlanishi kerak. 

 Jarayonni  prototiplash  va  o'zgarishni  yengib  o'tish  uchun 

bosqichma-bosqich  yetkazib  berish  kabi  tadbirlarni  o'z  ichiga 

olishi kerak. 

 

 



58 

Umumiy xulosalar 

 Jarayonlar  iterativ  rivojlanish  va  yetkazib  berish  uchun 

tuzilgan  bo'lishi  mumkin,  shunda  o'zgarishlar  umuman 

tizimni buzmasdan amalga oshiriladi. 

 Jarayonni  takomillashtirishga  asosiy  yondashuvlar  -  bu 

jarayonning  sarf-xarajatlarini  kamaytirishga  yo'naltirilgan 

chaqqon  yondashuvlar  va  jarayonni  boshqarish  va 

dasturiy  ta'minotni  loyihalashtirishning  ilg'or  tajribasidan 

foydalanishga 

asoslangan 

yetuklikka 

asoslangan 

yondashuvlar. 

 SEI jarayonining yetuklik doirasi yaxshi dasturiy ta'minot 

muhandislik  amaliyotidan  foydalanishga  mos  keladigan 

yetuklik darajasini belgilaydi. 



 

 

59 



Download 1.26 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling