2-mavzu: Sintaktik munosabatning turlari


Download 1.07 Mb.
Sana16.01.2022
Hajmi1.07 Mb.
#360900
Bog'liq
2-mavzu SINTAKTIK MUNOSABAT TURLARI
Ishlab chiqarishni avtom, Sug'urta ishi. Test. Sayfullayev Farrux, KMTest.IKM-70.SayfullayevFarrux., 07922197-b721-485e-a9d7-d320eb738bfe, 2 5384109309355361545, 2 5384109309355361545, 8-синф учун ДДС методикаси, 2 в Cессия оралиk, 2 в Cессия оралиk, 2 в Cессия оралиk, Kamola Kurs ishi , ДИН УЗБ, ДИН УЗБ, kurs ishi (2), kurs ishi (2)

2-mavzu: Sintaktik munosabatning turlari

  • Bajaruvchi:
  • Gulmanova Qunduz Erimmatovna.
  • Ilmiy rahbar: p.f.n.
  • Yuldasheva Shaxlo Shukurlayevna.
  • Sintaktik munosabat sintaktik birliklar komponentlarining o‘zaro mazmuniy munosabatini ifodalovchi sintaktik kategoriyadir.
  • subyekt va uning harakati munosabatidir. Bu munosabat ikki xil bog‘lanish orqali ifodalanadi
  • subyektni bildiruvchi qism qaratqich aniqlovchi shaklida, qaratuvchi predmetni bildiruvchi qism egalik shaklida qaralmish vaziyatida keladi.
  • ega va kesimning moslashuv yo‘li bilan bog‘lanishi orqali ifodalanadi. Masalan: Behzod kelyapti.
    • ega-kesim munosabati orqali ifodalangan subyektli munosabat
  • Predikativ
    • qaratuvchi-qaralmish munosabati orqali ifodalangan subyektli munosabat
  • Nopredikativ
  • Ega va kesim munosabati
  • minimal gap
  • Sintaktik munosabat ierarxiyasini ikkita sathga ajratish ham mumkin:
  • Predikativ sath (ega va kesim munosabati).
  • Atributiv munosabat
    • yaxshi inson
    • oltinchi sinf
    • oq ko‘ylak
    • Shoir Abdulla Oripov
  • Obyektli munosabat
    • Dadamdan katta
    • Anvardan kuchli
  • Relyativ munosabat
    • tez gapirmoq
    • doim baxtli
    • davolanish uchun bordi
  • uyushiq bo’laklar munosabatidir
  • Kopulativ munosabat
  • O.I.Borodovich ikki element o‘rtasidagi sintaktik aloqani ikkilamchi predikativ struktura hisoblab, uning quyidagi to‘rt xarakterli belgisini ko‘rsatadi

N.M.Mahmudov propozitsiyaning ikkilamchi ifodalovchilari asosiy ifodalovchilarning nomlanishidir, deb hisoblovchi olimlar fikrlariga qo‘shilgani holda nomlanishga uchragan qurilmalar nomlanishdan keyin ham predikativlik fukktsiyalarini, garchi ikkinchi planda bo‘lsa ham, saqlaydi, shuning uchun ham ulardagi predikativ aloqa ikkilamchi xarakterga ega bo‘ladi, deydi.

  • N.M.Mahmudov propozitsiyaning ikkilamchi ifodalovchilari asosiy ifodalovchilarning nomlanishidir, deb hisoblovchi olimlar fikrlariga qo‘shilgani holda nomlanishga uchragan qurilmalar nomlanishdan keyin ham predikativlik fukktsiyalarini, garchi ikkinchi planda bo‘lsa ham, saqlaydi, shuning uchun ham ulardagi predikativ aloqa ikkilamchi xarakterga ega bo‘ladi, deydi.
  • Yarim predikativlik tushunchasi bevosita ikkinchi darajali kesim tushunchasining mantiqiy davomidir. Ikkinchi darajali kesim terminidan dastlab A.A.Potebnya ravishdoshga nisbatan foydalanadi, A.A.SHaxmatov asarlarida uning tiplari haqida atroflicha ma’lumot berildi. A.A.SHaxmatovning fikricha, mazmunan bevosita egaga oid bo‘lgan va u bilan grammatik bog‘lanuvchi, ammo egadan boshqa bo‘lak, ya’ni kesim sostaviga kiruvchi bo‘lak ikkinchi darajali kesim hisoblanadi. Bunday bo‘laklarning ikki tomonlama grammatik aloqasi ko‘rsatiladi: bir tomondan, asosiy kesimning tobe bo‘lagi sifatida unga tobe bog‘lansa, ikkinchi tomondan esa, ega bilan ma’lum munosabatda bo‘ladi. Agar bu bo‘laklarning asosiy kesim bilan munosabati nuqtayi nazaridan ularni ikkinchi darajali bo‘lak deb hisoblash mumkin bo‘lsa, ega bilan munosabati jihatidan alohida sintaktik hodisa «ikkinchi darajali kesim», deb hisoblash mumkin, deyiladi. Маҳмудов Н.М. Ўша асар, 98-бет.
  • Shakliy sintagmatik munosabat
  • b) tobe munosabat (tobelanish)
  • a) teng munosabat (tenglanish)
  • teng munosabat
  • teng (bir xil) vaziyat
  • bir xil so'roq
  • Yopiq aloqa
  • Ochiq aloqa
  • biriktiruvchi bog‘lovchilar, ayiruvchi bog‘lovchilar
  • zidlovchi bog‘lovchilar
  • Sintaktik aloqa yo'nalishiga ko'ra
  • ikki tomonlama aloqa (koordinatsiya)
  • bir tomonlama aloqa (subordinatsiya)
  • bir tomonlama bog'li aloqa;
  • bir tomonlama erkin aloqa.
  • Bog'li aloqa 3 tur:
  • Erkin aloqadagi tobe qism ayrim mualliflar tomonidan determinantlar termini bilan ham nomlanadi.
  • yordamingizga rahmat
  • bolalardan sovg'a
  • akamdan
  • E’tiboringiz uchun rahmat!

Download 1.07 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling