3- mavzu Jamiyat Faollashtiruvchi savol va topshiriqlar


Download 16.55 Kb.
Sana06.10.2020
Hajmi16.55 Kb.

3- mavzu Jamiyat

Faollashtiruvchi savol va topshiriqlar

1. Siz jamiyat deganda nimani tushunasiz?

2. O‘zingizni jamiyat a’zosi deb hisoblaysizmi?

3. “Jamiyat” va “jamoa” tushunchalari orasidagi farqni qanday

izoh laysiz?

4. Rasmlarda tasvirlangan odamlarning barchasini jamiyat a’zolari

deb atashimiz mumkinmi? Bunda ayrim odamlarning chet el fuqa

rolari bo‘lishi mumkinligini ham e’tiborga oling.

5. Rasmlarga qarab, ularda tasvirlangan har bir shaxsni tavsifl ab

be rish ga hara kat qiling. Bunda ular orasidagi umumiyliklar va

farqlarni alohida ko‘rsating.

6. Chaqaloq tug‘ilganida biz odatda, “jamiyatning yangi a’zosi

dun yoga keldi”, – deb aytamiz. Bu e’tirof qanchalik to‘g‘ri? Fik ringizni

asoslang.
16

Siz “jamiyat” so‘zini hayotda ko‘p bora eshitgansiz. Masalan, ko‘p gina

fi r ma larning nomi yoniga “mas’uliyati cheklangan jamiyat” deb yozib

qo‘ yil gan bo‘ladi. Bunday fi rmalarni bir necha kishi birgalikda tadbirkorlik

faoliyati yuritish maqsadida tashkil qiladi. Ya’ni ular birgalikda faoliyat yuritish

maqsadida kichik jamiyat tuzadilar. “Iste’molchilar jamiyati”, “Ko‘zi

ojiz lar jamiyati”, “Faylasufl ar jamiyati” kabi atamalar ham qulog‘ingizga

cha lingan bo‘lishi ehtimol. Bu jamiyatlarga o‘z navbatida iste’molchilar

o‘z huquq larini birgalikda himoya qilish maqsadida, ko‘zi ojizlar birgalikda

ish lab chiqarish yoki ijodiy faoliyat bilan shug‘ullanish maqsadida, faylasuf

olim lar falsafa sohasidagi murakkab savollarga birgalikda javob topish,

ham korlikda ilmiy izlanish olib borish maqsadida birlashadilar.

Mana shu atalgan jamiyatlarning qay birini olmang muayyan odam lar

ja mo asi muayyan maqsadlarni amalga oshirish maqsadida o‘zaro bir lashgan

li gini ko‘ramiz. Lekin bu jamiyatlarning har biri tor ma’nodagi jamiyatga

mi sol bo‘la oladi.

Jamiyat” atamasining keng, to‘la ma’nosini o‘rganish uchun yana sizning

hayotingizdan misol keltiramiz. Kattalar sizga yoki o‘rtoqlaringizga

“o‘sib, ulg‘ayib tinch farovon jamiyatimizning munosib a’zosi bo‘lib kamolga

yetgin” degan tilaklar bildirganligining ko‘p marta guvohi bo‘lgansiz.

Xo‘sh, bu holda qanday jamiyat haqida so‘z bormoqda? Siz bilan biz ay nan

mana shu siz-u biz, katta-yu kichik barchamiz a’zosi bo‘lgan keng ma’nodagi

jamiyat bilan tanishamiz.

Eng qadimgi zamonlarda — ibtidoiy jamoa tuzumi davrida odamlar

orasi da o‘ziga xos qoidalar mavjud bo‘lgan. Odamlar ilk bora to‘da, urug‘

jamoa lari va qabilalarga birlashganlarida o‘zlariga yo‘lboshchi, urug‘

bosh lig‘i va qabila boshliqlarini tayinlaganlar. Mehnat qurollarining takomil

lashuvi jarayoni mehnat taqsimotini keltirib chiqargan va odamlar orasidagi

tabaqalashuvga olib kelgan. Shuning uchun ham asosiy maqsadi va

7. “Jamiyat” va “aholi” atamalarining qaysi hollarda ishlatilishini

bila sizmi? Bilsangiz bunday hollarga misollar keltiring.

8. Rasmlardagi har xil toifadagi insonlarni nima va qanday vosita

or qali birlashtirib turadi deb o‘ylaysiz?

17

Har qanday jamoa ham jamiyat bo‘lavermaydi. Lekin istalgan jamiyat

jamoa hisoblanadi. Jamiyat murakkab jonli tuzilma bo‘lib, muttasil o‘zgarib,

rivoj lanib turadi.

Jamiyatni tashkil qiluvchi odamlar ko‘p yoki kam, boy yoki kambag‘al,

teng huquqli yoki teng huquqli bo‘lmagan, o‘xshash yoki har xil bo‘lish la ridan

qat’i nazar muayyan jamiyatning a’zolari hisoblanadilar. Ya’ni jamiyat

inson siz, inson esa jamiyatsiz mavjud bo‘la olmaydi.



Jamiyat – arabcha so‘z bo‘lib, jamoa, jamlangan, birlash gan

de gan ma’nolarni bildiradi.

Jamiyat – muayyan hududda yashovchi, o‘z ehtiyoj va man faat

lariga ko‘ra birlashgan kishilardan iborat jamoa.

Jamiyat turli odamlarning oddiy guruhi yoki jamoasi emas. Jamiyat –

murakkab ijti moiy tuzilma. U – odamlarning o‘zaro munosabatlari, aloqalari

mahsuli. Odam larning hayotini, eng avvalo, ishlab chiqarishni, turmush

farovonligini ta’minlovchi iste’mol buyumlari yaratish va ularni o‘zaro

ayirboshlash bilan bog‘liq muayyan mushtarak faoliyat zaminida kechadi.

Boshqacha aytganda, jamiyat biologik qonunlar emas, balki odamlarning

ijtimoiy qonunlari ustuvor bo‘lgan, muayyan shakllangan mushtarak

birligidir.

mash g‘uloti xususiy mulkchilik munosabatlari va mulkdorlar manfaatini

muho faza qilishdan iborat bo‘lgan kishilarning maxsus guruhlari vujudga

kelgan.


Mana shu vujudga kelgan guruhlar yoki kishilar jamoasi keng ma’nodagi

ja mi yatning ilk, eng sodda ko‘rinishidir.



Jamiyat birgalikdagi hayotiy faoliyatlari jarayonida birlashgan odamlar

ning muay yan murakkab tuzilmasidir. Bu tuzilma unga kirgan a’zo lar,

ya’ni odam larning oddiy guruhi yoki to‘plami emas, balki muayyan qoidalar

ga asosan bir lashgan jamoasidir. Odamlar o‘z iste’moli uchun kerak li

ash yolarni tay yorlab, ishlab chiqarib oladilar va o‘zlari yashashlari uchun

za rur bo‘lgan ijti moiy shart-sharoitlarni ham o‘zlari yaratadilar. Inson jami

yat a’zosi bo‘lar ekan shu ijtimoiy shart-sharoit og‘ushida yashaydi.

18

Abu Ali ibn Sino mashhur qomusiy olim, tabib,

tibbiyotshunos, tabiatshunos, faylasuf, agronom,

tilshunos, matematik, musiqashunos, huquqshunos,

yozuvchi va shoirdir.

Ibn Sino jahonga “Shayx-ur-rais” (“Olimlar

rahbari”) nomi bilan ham tanilgan. Ibn Sino

huquqshunoslikka oid bir qancha g‘oyalar va

fi krlar muallifi dir. Uning jamiyat, fuqarolik, davlat

Abu Ali ibn Sino

(980 -1037)

boshqaruviga oid g‘oyalari, ayniqsa, qimmatlidir.

Ibn Sino ilmiy-adabiy merosini 450 dan ortiq asarlar tashkil etadi.

Shulardan 160 taga yaqini bizgacha yetib kelgan.

1. Jamiyatga berilgan quyidagi uchta ta’rifni o‘qing va:



1) ular o‘rtasidagi farqlarni toping;

2) ulardagi umumiy jihatlarni ifodalang;

3) nima uchun jamiyatga uch xil tarzda ta’rif berilgan deb o‘ylaysiz?

A) Jamiyat — ma’lum hududda yashovchi o‘z manfaatlarini birgalikda

himo ya qilish va ehtiyojlarini birgalikda qondirish uchun birlashgan

kishi larning jamoasi.

B) Jamiyat — mavqei, ijtimoiy kelib chiqishi va qiziqishlariga ko‘ra

bir lashgan kishilar doirasi.

D) Jamiyat — biror bir maqsad yo‘lida doimiy harakatdagi tashkilot.

2. Quyida qayd etilgan elementlardan

qay si lari qatnashmasa ham, jamiyat tashkil

topi shi mumkin?

Xalq, iqtisod, madaniyat, davlat, g‘oya,



huquq, qonun.

Javobingizni asoslang. Bunda jamiyatga

beril gan har xil ta’rifl arga murojaat qiling.

Rasmdagi odamlar guruhini jamiyat deb

atasak bo‘ladimi? Nima uchun?

19

Mustahkamlash va takrorlash uchun savol va topshiriqlar

1. Ibtidoiy jamoa tuzumi davrida odamlar qanday kun kechirganlar?

2. “Har qanday jamiyat jamoadir” degan fi krni asoslab bering.

3. “Har qanday jamoa ham jamiyat bo‘la olmaydi” degan fi krni asoslab

bering.

4. Jamiyat uchun iqtisodiy munosabatlarning qanday ahamiyati bor?



5. O‘zingizning jamiyatdagi rolingizni kuchaytirish uchun kelajakda nimalarga

erishishni istar edingiz?

6. “Jamiyatni boshqaruvsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi” degan mulohazaga

siz qanday qaraysiz? Fikringizni asoslang.

7. “Jamiyat – ijtimoiy munosabatlar majmui, yig‘indisi”, – degan e’tirof

zamirida nimalar yotibdi deb o‘ylaysiz?



5-6 kishidan bo‘lib guruhlarga bo‘-

l i ning.

1. Shaklni har bir guruh alohida tahlil

qilsin.

2. Har ikki doiraning bir-biri bilan

kesishishi nimani anglatadi?

3. Uchchala doiraning bir-biri bilan

birdaniga kesishishi-chi?

4. Har bir guruh chizmadan foydalanib

jamiyat” atamasiga ta’rif



berishga harakat qilsin.
Download 16.55 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling