3 –Ma‘ruza. Kattaliklarning birliklari. Xalqaro birliklar tizimi. Birliklarni va o‘lchamlarni belgilash va yozish qoidalari


Download 63.91 Kb.
bet1/4
Sana17.04.2022
Hajmi63.91 Kb.
#641283
  1   2   3   4
Bog'liq
laba.-3, ЭҲ якуний назорат саволлари (2), Nuriddinova Mohira 3- topshiriq, 1-Topshiriq BUVAXO'JAEV IBROXIMXO'JA GIM 204-guruh, 2 O’zbekistonning iqtisodiy salohiyatidan samarali foydalanish yo’llari, ХАЛКАРО САВДО, УНИНГ ТУРЛАРИ ВА ТАРТИБГА СОЛИШ МЕХАНИЗМИ, asosiy reklama vositalaridan foydalanish xususiyatlari, Attestatsiya Boshlang'ich, Attestatsiya Boshlang'ich, Документ Microsoft Word, Тесты, DEKABR OYI, Qattiq jismlar, Махмудова ИК 1, Документ Microsoft Word

3 –Ma‘ruza. Kattaliklarning birliklari. Xalqaro birliklar tizimi. Birliklarni va o‘lchamlarni belgilash va yozish qoidalari


Reja.
1. Kattaliklarning birliklari.
2. Kattalikning o‘lchamligi.
3. Xalqaro birliklar tizimi.
4. Kattalik birliklarini va o‘lchamlarni belgilash va yozish qoidalari


Tayanch so‘zlar: Kattalik, kattalikning o‘lchamligi, kattaliklarning birliklari, SI.



3.1 Kattaliklarning birliklari


Muayyan obektni tavsiflovchi kattalik shu obekt uchun xos bo‘lgan miqdor tavsifiga ega ekan, bu kabi obektlar o‘zaro birgalikda ko‘rilayotganda faqat mana shu miqdor tavsiflariga ko‘ra tafovutlanadi. Buning uchun esa solishtirilayotganda obektlararo biror bir asos bo‘lishi lozim. Bu asosga solishtirish birligi deyiladi. Aynan mana shunday tavsiflash asoslariga kattalikning birligi deb nom berilgan.
Ko‘rilayotgan fizikaviy obektning ihtiyoriy bir xossasining miqdor tavsifi bo‘lib uning o‘lchami xizmat qiladi. Lekin “uzunlik o‘lchami”, “massa o‘lchami”, “sifat ko‘rsatkichining o‘lchami” degandan ko‘ra “uzunligi”, “massasi”, “sifat ko‘rsatkichi” kabi iboralarni ishlatish ham leksik jihatdan,ham texnikaviy jihatdan o‘rinli bo‘ladi.O‘lcham bilan qiymat tushunchalarini bir-biriga adashtirish kerak emas. Masalan, 100 g, 105 mg, 10-4 t - bir o‘lchamni 3 xil ko‘rinishda ifodalanishi bo‘lib, odatda “massa o‘lchamining qiymati” demasdan, “massasi (...) kg” deb gapiramiz. Demak kattalikning qiymati deganda uning o‘lchamini muayyan sonli birliklarda ifodalanishini tushunishimiz lozim.
Kattalikning o‘lchami - Ayrim olingan moddiy obekt, tizim, hodisa yoki jarayonga tegishli bo‘lgan kattalikning miqdori bo‘lib hisoblanadi.
Kattalikning qiymati - qabul qilingan birliklarning ma’lum bir soni bilan kattalikning miqdor tavsifini aniqlash.
Qiymatning sonlar bilan ifodalangan tarkibiy qismini kattalikning sonli qiymati deyiladi. Sonli qiymat kattalikning o‘lchami noldan qancha birlikka farqlanadi, yoki o‘lchash birligi sifatida olingan o‘lchamdan qancha birlik katta (kichik) ekanligini bildiradi yoki boshqacha aytganda Q kattaligining qiymati uni o‘lchash birligining o‘lchami [Q] va sonli qiymati q bilan ifodalanadi degan ma’noni anglashimiz lozim:
Q = q[Q].
Endi yana kattalikning birligiga qaytamiz. Ikki xil metall quvur berilgan bo‘lib, birining diametri 1 m, ikkinchisiniki 0,5 m. Ularning ikkovini diametr bo‘yicha solishtirish uchun, muayyan bir asos sifatida olingan birlik qiymati bilan solishtirishimiz lozim bo‘ladi

Download 63.91 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling