7-Мавзу. Indikativ rejalashtirish usullari


Download 118.26 Kb.
bet1/8
Sana21.04.2022
Hajmi118.26 Kb.
#646493
  1   2   3   4   5   6   7   8
Bog'liq
7-мавзу
Taqdimot, fransuz1, Taqdimot, Taqdimot, 4- va 5- amaliy m

7-Мавзу.
Indikativ rejalashtirish usullari
Iqtisodiy rejalashtirishning ikki turini mavjud: imperativ rejalashtirish yoki direktiv rejalashtirish va indikativ rejalashtirish yoki rag'batlantirish orqali rejalashtirish.
Imperativ rejalashtirish yoki direktiv rejalashtirish - bu turdagi rejalashtirish sharoitida iqtisodiy qarorlar bozor tizimi o'rniga markaziy rejalashtirish organi orqali qabul qilinadi.
Resurslarni taqsimlash, ishlab chiqarish aralashmasi va mahsulotning odamlar o'rtasida taqsimlanishi (ya'ni, "Nima, qanday va kim uchun" muammolari) oldindan belgilangan rejalar va maqsadlarga muvofiq markazlashtirilgan tarzda belgilanadi.
Indikativ rejalashtirishning mohiyati shundaki, u nafaqat iste'molchilarning suverenitetini, balki ishlab chiqaruvchilarning erkinligini ham tan oladi, shunda rejalarning maqsad va ustuvorliklariga erishiladi. Keyinchalik u rejalashtirish mexanizmi va bozor mexanizmining o'rta yo'lini - xususiy va davlat faoliyati o'rtasidagi muvofiqlashtirishning bir turini o'z ichiga oladi.
Markaziy rejalashtirish organidan ma'muriy nazorat va tartibga solish barcha yo'nalishlarda olib boriladi.
Har qanday sohadagi muvaffaqiyatsizliklar juda sinchkovlik bilan tekshiriladi va har qanday tovar va xizmatlarning rejali maqsadlariga erisha olmagan mas’ullar jiddiy tekshiruvdan o'tgan va hatto jazolanadi.
Mamlakatning mavjud resurslari davlat tomonidan nazorat qilinganligi sababli, resurslar shunday taqsimlanadiki, ishlab chiqarish maksimal darajaga ko'tariladi, odamlar qat'iy belgilangan miqdorda tovarlar va xizmatlarni qat'iy belgilangan narxlarda oladilar, xalq farovonligi maksimal darajaga ko'tariladi.
Imperativ rejalashtirish sharoitida xususiy mulk institutlarining yo'qligi, ushbu institutlarning yo'qligi va iqtisodiy faoliyatni boshqarish va tartibga solishda davlat mavjudligi sababli, rejalashtirish organi mamlakat manfaatlarini ko'zlab rejalarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi.
Iqtisodiyotning maqsadlari iste'molchilar tomonidan emas, balki davlat tomonidan belgilanadi.
Imperativ rejalashtirish 1980-yillarning o'rtalarigacha sobiq SSSR va Sharqiy Evropa va Xitoy kabi amalda bo'lgan, lekin imperativ rejalashtirishning susayishi qandaydir bozor tamoyillari ta'sirida sodir bo'ldi.
Afzalliklari:
Iqtisodiyotning barcha sohasini o'z ichiga oladi;
Mavjud resurslarni to'liq nazorat qilish, rejani amalga oshirish osonroq va yuqori samarali bo'ladi;
Rejalar hech qachon bajarilmay qolmaydi;
Iqtisodiy faoliyat imperativ rejalashtirish ostida ishlab chiqarish va xalq farovonligini maksimal darajada oshirish uchun amalga oshiriladi;
Hukumat barcha ishlab chiqaruvchi kuchlarni nazorat qiladi va bozor mexanizmi va foyda maqsadini markaziy reja va buyruq bilan almashtiradi;
Ishlab chiqarish foyda olish uchun emas, balki jamiyatning umumiy farovonligi uchun amalga oshiriladi
Kamchiliklari:
Rejalashtirishda iste'molchilar ham, ishlab chiqaruvchilar ham hech qanday erkinlik va suverenitetdan foydalanmaydilar;
Byurokratik nazorat, qoidalar va yo'nalishga asoslangan imperativ rejalashtirish nodemokratik xarakterga ega;
Imperativ rejalashtirishning nisbatan yomon ishlashining taxminiy sababi markazlashtirish orqali osonlikcha boshqarilmaydigan markaziy rejalashtirishning ulkan hajmidir.

Download 118.26 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling