ekonometrika

Sana01.01.1970
Hajmi
#71561
Bog'liq
ekonometrika
111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111, ozbekistonda osuvchi kokamaronlarning iridoidlari, ekonometrika, Kambag, Yakuniy nazorat savollari, 14-additional-200304-covid-19-m, 21-v, санок система, санок система, Kimyoviy elementlar davriy sistemasi - Vikipediya, 2 5190580947740789217, 2 5190580947740789217, 2 5190580947740789217, 651-18 Mo'minjonov Ulug'bek 4-nomer 3-ded

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI


SAMARQAND IQTISODIYOT VA SERVIS INSTITUTI
OLIY MATEMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI KAFEDRASI
Servis va turizm fakul’teti
MXT-117 guruh talabasi
Axmedov Mehriddinning


EKONOMETRIKA ASOSLARI
fanidan «Chiziqli regressiya tenglamasining sifatini baholash usullari» mavzusi bo‘yicha №5-laboratoriya ishi


Samarqand-2019 yil
CHIZIQLI REGRESSIYA TENGLAMASINI TANLASHNING SIFATINI BAHOLASH USULLARI
Juftlik chiziqli regressiya tenglamasini
(1)
ko‘rinishda yozamiz. Statistik kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki, kuzatishlar natijasida olinadigan nuqtalar soni o‘zgaruvchi x oldidagi parametrlar sonidan 7-8 marta ko‘p bo‘lishi lozim. Juftlik chiziqli regressiya uchun x oldida yagona koeffitsenti bor. Shuning uchun kuzatishlar soni 7 dan kam bo‘lmasligi kerak.
Funksiyalar parametrlari odatda “eng kichik kvadratlar” usuli bilan aniklanadi. Eng kichik kvadratlar usulini mazmuni quyidagicha: xaqiqiy miqdorlarning tekislangan miqdorlardan farqining kvadratlari yigindisi eng kam bo‘lishi zarur:
(2)
Juftlik chiziqli regressiya tenglamasibo‘ladi. Quyidagi belgilashlarni kiritamiz:
(3)

-x va y o‘zgaruvchilarning kovariatsiyasi.
Bu belgilar yordamida va koeffitsentlar uchun formulalarni quyidagicha yozish mumkin:
(4)
Keltirilgan belgilar regressiya tenglamasining sifatini tekshirish uchun olib borilgan hisob-kitobni yengillashtiradi.


Chiziqli regressiya tenglamasini tanlashning sifatini baholash formulalari


Statistic kuzatishlar natijasida olingan ma’lumotlar asosida eng kichik kvadratlar usuli chiziqli regressiya tenglamasitopilgan deylik. Bu tenglama qanchalik sifatli tanlangan?-degan savol tug‘iladi. Sifat yanada yaxshilanishi uchun kuzatishlar sonini yanada ko‘paytirish kerak,-degan fikrlarni muhokama qilish lozim. Qisqacha aytganda,ekonometrik analiz jarayoni savollarga javob beradi.
Bunda muhim ko‘rsatkichlardan biri chiziqli korrelatsiya koeffitsyentidir. U quyidagicha hisoblanadi:
(5)
Chiziqli korrelatsiya koeffitsyenti bog‘lanish zichligi ko‘rsatkichidir.
Qurilgan modelning sifatli approksimatsiyaning o‘rtacha xatoligi bilan aniqlanadi:

(6)



Agar bo‘lsa, bo‘ladi. Bunda .
Approksimatsiyaning o‘rtacha xatoligi 8%-10% dan oshmasligi kerak.
Regressiya tenglamasi ma’nodorligini baholash umuman olganda, Fisherning F-belgisi yordamida olib boriladi. Fisherning F- belgisi quyidagi formula bilan hisoblanadi:
(7)
Agar (besh protsentlik ma’nodorlik darajasi) va erkinlik darajalari va bo‘lsa, tasodifiy miqdorning Fisher taqsimoti keltirilgan fadvallardan Fisherning F-belgisi jadval qiymatini topamiz. Agar ushbu tengsizlik o‘rinli bo‘lsa, regressiya tenglamasi statistik ma’nodor hisoblanadi.
Juftlik chiziqli regressiya uchun regressiya koeffitsentlarining ma’nodorligi ham baholanadi. Regressiya parametrlarning statistic ma’nodorligini Styudentninh t-belgisi yordamida ham amalga oshirish mumkin, unda har bir ko‘rsatkichlar uchun ishonchlilik internali hisoblanadi. Avval tasodifiy xatolarni hisoblaymiz :


;
;

(8)
Agar t- belgining aasli qiymatlari uning erkinlik darajasi soni hamda bo‘lganda t- belgining jadval qiymati dan kata bo‘lsa, (ya’ni bo‘lsa ) a va b parametrlar ststistik ma’nodor hisoblanadi.
Endi a va b parametrlarni ishonchlilik internalini toppish mumkin:
(9)
Bunda

chiziqli regressiya tenglamasi uchun olinganbaholar undan bashoratqilishda foydalanish imkonini beradi. Agar o‘zgaruvchi x ning bashorat qiymati bo‘lsa,o‘zgaruvchi y ning bashorat qiymati bo‘ladi. Bashorat xatoligi ushbu


(10)
Formula yordamida hisoblanadi.
Limitik xatolik ushbu
(11)
formula yordamida hisoblanadi.
Bashoratning ishonchlilik intervali quyidagi formula yordamida topiladi.
(12)
Chiziqli regressiya tenglamasini tanlash sifatini to‘liq ekonometrik analiz qilib chiqqandan so‘ng bitta chiziqda berilgan (kuzatish natijalarida to‘plagan) nuqtalarni va regressiya to‘g‘ri chizig‘ini qurish kerak.


Har bir talaba o‘zining to‘plagan statistik ma’lumotlari asosida ekonometrik model tuzib, uni Gretl portable, Ewievs 5 yoki STATA 14 dasturlari asosida tahlil va test qilib, prognoz qiladi.

Biz Ekonometrik tahlilimizda “ Payariq tumanida 2018 yil uchun fermer hojaliklarining ochiq maydonga g’alla ekilishi tog’risda ma’lumot”ni o‘rganamiz.



Fermer ho'jaliklari soni

Fermer ho'jaliklari nomi

Bir kunda tayyorlanishi kerak bulgan mayfon.ga


Bir kunlik yoqilg'i

1

Tomoyrot

3

100

2

Madad

5

200

3

Y.Muxammadqul buva

10

400

4

Xalqobod

13

500

5

Texnika madadkorim

10

400

6

Oqqo'rg'on

8

300

7

Zarafshon

5

200

8

Choshtepa

4

250

9

Isoq Ergashev

3

100

10

Primqul Normonov

2

80

Bu ma’lumotlarning har bir omilini alohida kombinatsiya ko‘rinishida tanlab olamiz va keyin Gretl portable dasturida tekshiramiz.



Bir kunda tayyorlanishi kerak bulgan mayfon.ga

Bir kunlik yoqilg'i

9,8

326,6

9,8

326,6

9,8

380

9,4

360

8,4

320

7,6

290

9,8

380

9,4

360

8,4

320

8

300

7,6

290

9,4

306,6

8,4

266,6

8

246,6

8

246,6

7,6

236,6

8,8

286,6

8,4

266,6

8,4

266,6

8,4

266,6

8

256,6

9,4

306,6

9,4

306,6

9,4

306,6

9,4

306,6

9

296,6

8,8

340

8,6

276,6

9,4

306,6

8,8

286,6

9,4

360

9

350

9

286,6

8,8

286,6

9,4

360

9

350

9,4

360

9,4

306,6

8,8

340

8,6

330

9,25

350

8,5

258,25

8,5

325

8,75

337,5

8,8

340

9

286,6

8,4

330

9,4

360

8,4

266,6

8

310

9,4

360

Ma’lumotni dasturga tashlaganimizdan so‘ng har bir omillarni har birini normal taqmotga tekshiramiz.


Dastlab birinchi omilimiz bo‘lgan Bar kunda tayyorlanishi kerak bo’lgan maydon ni normal taqmotga tekshiramiz.



1-rasm
Bundan korinib turibdiki Bir kunda tayyorlanishi kerak bo’lgan maydon (1-rasm) omilini normal taqsimotga tekshirganimizda u normal taqsimotga ega ekanligi ko‘rindi. Qolgan omillarni ham huddi shunday qilib tekshiruvdan o‘tkazamz.
Ikkinchi Bir kunlik yoqilg’i omilimizni tekshirib olamiz:

2-rasm
Bu Bir kunlik yoqilg’i (2-rasm) omilimizni tekshirish natijasida bu omilimiz ham normal taqsimotga ekanligini ham bilib oldik.
Bu omollar o‘rtasidagi korrilatsion bog‘lanishni tekshirib ko’ramiz.
corr(Birkundatayyorlanishikerakb, Birkunlikyoqilgi) = 0,97903249
Нулевая гипотеза: корреляция отсутствует:
t(49) = 33,643, двухстороннее р-значение 0,0000
1-jadval
1-Jadvaldan ko‘rinib turibdiki Bir kunda tayyorlanishi kerak bo’lgan maydon va Bir kunlik yoqilg’i omili orasidagi bog‘lanish 0,98 ga teng ekan. Ma’lum bo’ldiki Bir kunda tayyorlanishi kerak bo’lgan maydon va Bir kunlik yoqilg’i orasidagi bog’lanish o’rtacha zichlikda degan hulosaga kelamiz.
Keyingi amalimiz endi modelni eng kichik kvadratlarga tekshirish bo‘ladi.

2-jadval
Model 1 ning koeffitsiyentlarini hulosa qiladigan bo’lsak,
Bir kunda tayyorlanishi kerak bo’lgan maydon =0,35+0,26* Bir kunlik yoqilg’i (1) demak malumotlarimiz 1 dan kichik bo’lganligi parametrlar sifati ma’nodor deyishimiz mumkin. (1) tenglamamiz baholanmagan model deyiladi.
Tuzilgan madelni testga tekshiramiz
Вспомогательная регрессия для теста Рамсея
МНК, использованы наблюдения 1-51
Зависимая переменная: Birkundatayyorlanishikerakb


Коэффициент Ст. ошибка t-статистика P-значение
-------------------------------------------------------------------
const −0,467042 0,759609 −0,6148 0,5416
Birkunlikyoqilgi 0,0271931 0,00576640 4,716 2,11e-05 ***
yhat^2 −0,00278116 0,0172918 −0,1608 0,8729
Тестовая статистика: F = 0,025868,
р-значение = P(F(1,48) > 0,0258685) = 0,873
3-jadval
3-jadvaldagi p=0,873 ya’ni ehtimollik darajasi 0,87% bo’lganligi uchun, bahoplash darajasi 10%dan kata deb olamiz va modelimizni statistic jihatdan sifatli deyishimiz mumkin. Demak (1) regressiya tenglamasi yordamida birinchi xulosani, ya’ni prognozni aytishimiz mumkin.


Bir kunda tayyorlanishi kerak bo’lgan maydon =0,35+0,26* Bir kunlik yoqilg’i
Xulosa:
1. Bir kunda tayyorlanishi kerak bo’lgan maydon 1%ga oshsa, y, ya’ni maoshimiz 0.35 %ga oshishi mumkin.
Download

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling