A. qodiriy nomli jizzax davlat pedagogika instituti tasviriy san


Odam gavdasining asosiy antropometrik nuqtalarini aniqlash


Download 1.31 Mb.
Pdf ko'rish
bet2/5
Sana10.10.2020
Hajmi1.31 Mb.
1   2   3   4   5

Odam gavdasining asosiy antropometrik nuqtalarini aniqlash

 

 

Ko’plab  ishlab  chiqariladigan  kiyimlarni  konstruksiyalash  va  asosiy  bazalarni 



ishlab chiqish uchun maishiy xizmat sistemasidagi konstruktorga standart jussalar, 

ya’ni  mamlakatning jami  aholisiga xos  jussalar  razmeri o’lchamining  mukammal 

harakteristikasi kerak bo’ladi. Bu ma’lumotlarning antropometrik tekshirish, ya’ni 

kishining gavdasining va uning qismlarini o’lchash yo’li bilan hosil qilish mumkin. 

Bu ish antropometriya deb ataladi. Antropometrik tekshirishlar vaqtida gavdaning 

muayyan nuqtalari antropometrik nuqtalar oralig’i yoki yumshoq gazlamada aniq 

bilinib  ko’rinib  to’radigan  chegaralar,  teridagi  o’ziga  xos  nuqtalar  bo’yicha 

o’lchanadi.  

 

O’lchov belgilarini hosil qilish uchun quyidagi antropometrik nuqtalardan 

foydalaniladi: 

 

a - kalla suyagidagi nuqta –tepa dungi; 



b - bo’yindagi nuqta – 7 – bo’yin umurtqasining o’tkir o’simtasi uchi; 

v  -  bo’yin  asosidagi  nuqta  –  bo’yinning  aylana  chizig’i  yelka  qiyaligi  qoq 

yarmini bo’lgan joyda. 

g - o’mrov nuqtasi – o’mrov suyagining tush suyagiga birikkan baland joyi;  

d  –  tush  suyagining  yuqori  nuqtasi  (tush  suyagi  yuqorisidagi  qirqimning 

o’rtasi); 

u - tush suyagi o’rtasidagi nuqta - tush suyagi qovurg’alar uchi birikkan sathida 

joylashgan chizig’ining qoq o’rtasi; 

j -  yelka nuqtasi  – ko’krak suyagi akromyal o’simtasining yuqorigi cheti bilan 

yelka  bo’g’imi  sohasini  ikkiga  bo’lgan  vertikal  tekislik  keshishgan  joyi;                 

 

 

k  - bilak suyagidagi nuqta – bilak suyagining tashqi tomonidagi yuqorigi uchi; 



k - ko’krakdagi nuqta – ko’krak bezining uchi; 

m - tizzadagi nuqta – tizza qopqog’ining markazi; 

ye  -  qirra  nuqtasi-  yonbosh  suyagi  qirrasining  chetga  eng  ko’p  chiqib  to’rgan 

nuqtasi (bolalarni )antropometrik tekshirish vaqtida bu nuqtaga murojat qilinadi  

m - tizzadagi nuqta – tizza qopqog’ining markazi; 

p  -  kultiqning  oldingi  burchagidagi  nuqta-kul  pastga  tushirilganda  kultiq 

chuqurchasining oldingi cheti hosil qiladigan yoyining eng baland nuqtasi; 

o  -  kultiqning  orqa  burchagidagi  nuqta-  kul  pastga  tushirilganda  kultiq 

chuqurchasining orqadagi cheti hosil qilinadigan yoyning eng baland nuqtasi; 

p  - dummadagi nuqta- dummaning eng baland joyi; 

r - bel chizig’ining balandlik nuqtasi- biqinning ichga botib to’rgan joyi pastki 

qovurg’a bilan yonbosh suyagining qirrasi oralig’i; 

 

 


 

 

Konustruksiyalash maqsadida quyidagi nuqtalardan foydalaniladi 



 

 

 



 

Gavdaning antropometrik chiziqlari 

 

 

 



Gorizontal konstruktiv chiziq: 

B

n

 – bo’yin konstruktiv chizig’i  



Ye – yelka konstruktiv chizig’i. 

K – ko’krak konstruktiv chizig’i  

B

l

 – bel konstruktiv chizig’i  



Bk – bo’ksa konstruktiv chizig’i  

T – tizza konstruktiv chizig’i  

Tq – to’liq konstruktiv  

Q – qo’l konstruktiv chizig’i  

Vertikal konstruktiv chiziqlar:  

 1 – orqaning o’rtasidan o’tadigan konstruktiv 

chiziq. 

 2 – bo’yin asosi kengligi konstruktiv chizig’i. 



3 – yon konstruktiv chizig’i. 

4 – oldinda o’rta markaziy konstruktiv chiziq



 



 

 

 



 

 


 

Barcha  o’lchovlar  vertikal  va  gorizantal  tekisliklarda  o’lchanadi.  Umurtqa 

pog’anasi  orqali  o’tib  tanani  ung  va  chap  qismlarga  bo’ladigan  vertikal  tekislik, 

shuningdek, unga nisbatan parallel joylashgan hamma tekisliklar sagital tekisliklar 

deb ataladi. 

 

Sagital  tekisliklarga  nisbatan  tik  perpendikulyar  joylashgan  va  tananing 



oldingi  va  orqa  qismlarga  bo’ladigan  vertikal  tekisliklarga  frontal  tekisliklar 

deyiladi. 

 

Sagital  va  frontal  tekisliklarga  nisbatan  tik  joylashgan  hamda  tananing 



yuqorigi  va  pastki  qismlariga  bo’ladigan  gorizontal  tekisliklar  transversal 

tekislaiklar deyiladi.  

 

O’lchov  olish  vaqtida  gavda  muayan  vaziyatni  egallashi,  ya’ni  kishi 



zo’riqmasdan  to’g’ri  to’rishi  hamda  qomatining  odatdagi  holatini  saqlashi  bosh, 

ko’z,  quloq  gorizantal  chizig’idan  chetga  og’masligi  kullar  pastga  tushirilgan, 

barmoqlar  yozilgan  tizzalar  bukilmagan  bo’lishi,  tovonlar  juftlashtirilgan  bo’lishi 

va oyoqlar uchi ikki tomonga kerilishi lozim. 

 

Antropometrik  tekshirishlar  vaqtida  trusikdan  boshqa  kiyimlar  va  poyabzal 



yechiladi. 

 

Antropometrik  tekshirishlar  zamonaviy  metodikasining  o’ziga  xosligi 



shundaki,  programmalar,  o’lchov  to’rlari,  o’lchash  asboblari,  o’lchash  sharoitlari, 

tartib va usullari maksimal darajada unifikasiya qilingan. 

O’lchov 

belgilari 

bosh harflar bilan o’lchanadi va harflar tagiga indekslar yoziladi. Harflar o’lchov 

to’riga qarab tanlanadi. Masalan, V - balandlik; D – uzunlik, masofa va ko’ndalang 

yoylar; O - to’la aylana; S - yarim aylana; R - rost; Sh - kenglik (eni) , ko’ndalang 

yoylar; S -  markazlar o’rtasidagi masofa; d - diametrlar, G- chuqurlik 

 

Indekslar  o’lchangan  joyini  anglatada.  Masalan:  V



-  ko’krak  balandligi; 

D

or,uz


- orqaning belgacha uzunligi; O

k

- ko’krak aylanasi; Sh



– ko’krak kengligi; S

k

 

– ko’krak bezlarining uchlari orasidagi masofa va hakoza. 



 

Antropometrik  tekshirishlar  ommaviy  ravishda  o’tkaziladigan  hollarda 

standartlashtirilgan kontakt o’lchash asboblari qo’llaniladi. 

Martina  sistemasidagi  ixcham,  metall  antropometr  bilan  balandlik 

o’lchanadi.  Ko’ndalang  va  oldingi  –  ketingi  proyeksiya  diametrlarini  o’lchashda 

juft muftali ustki shtangadan shtangenserkul sifatida foydalaniladi. 

 

Katta serkul to’g’ri diametrlarni o’lchashga mo’ljallangan. 



 

Aylanalarni  o’lchash  va  yoysimon  ko’ndalang  hamda  bo’ylama  o’lchovlar 

uchun santimetrli tasmalar qo’llaniladi. 

 

Tananing  massasi  medesina  muassasalari  uchun  mo’ljallangan  ixcham 



torozida tortib aniqlanadi. 

Gavdadan olinadigan o’lchovlar. 

 

Bo’yin   



aylanasi 

BnA  Santimetrli lenta bo’yin nuqtasi va bo’yin 

asosidagi nuqta orqali o’mrov 

nuqtasigacha aylanib o’tadi. 

 



Ko’krak-

ning 


birinchi 

KA

1

  Santimetrli lenta gavda ort qismi bo’ylab

 

gorizontal qo’ltiq chuqurligining oldingi 



va ortki burchaklariga tegib

 oldinda 



aylanasi 

kukrak bezlari asosining ustidan o’tadi. 

 

 



Ko’krak-

ning 


ikkinchi 

aylanasi 



KA

2

  Santimetrli lenta kuraklarning turtib 

chiqqan nuqtalari bo’ylab

 qo’ltiq 



chuqurligining oldingi va ortki 

burchaklariga tegib

 oldinda ko’krakning 



turtib chiqqan nuqtalari bo’ylab o’tadi. 

Ko’krak 



uchinchi 

aylanasi 



KA

3

  Santimetrli lenta kurakning turtib chiqqan 

nuqtalari  orqali  tana  atrofidan  qat’iyan 

gorizontal o’tadi. 

Bel aylanasi  BlA  Santimetrli  lenta  bel  chizig’i  darajasida 



eng ingichka joydan tanani aylanib o’tadi. 

Bo’ksa 



aylanasi 

BkA  Santimetrli  lenta  bel  chizig’i  darajasida 

eng ingichka joydan tanani aylanib o’tadi. 

Orqa 


bo’lak 

kengligi 



OrK  Gavda 

ort 


qismi 

bo’ylab 


qo’ltiq 

chuqurligining  ortki  burchaklari  orasi 

gorizontal o’lchanadi. 

 



Ko’krak 

kengligi 1 



KK1  Ko’krak bezlarining asosida ustidan qultiq 

chuqurligining  oldingi  burchaklari  orasi 

gorizontal  o’lchanadi.  Bu  nazorat  qilish 

o’lchovidir. 

Ko’krak 


kengligi 2 

KK2  Santimetrli  lenta  ko’krak  bezlarining 

uchlaridan  qo’ltiq  chuqurligining  oldingi 

burchaklaridan  hayolan  pastga  tomon 

o’tkazilgan  vertikal  chiziqlar  orasidan 

o’tadi. 

19 


Ko’krak 

markazi 


KM 

Ko’krakni  turtib  chiqqan  nuqtalarining 

orasi o’lchanadi. 

10 


Ko’krak 

balandligi 



KB 

Santimetrli lenta bo’yin asosi nuqtasidan 

ko’krak bezlarining uchlarigacha o’tadi 

 

11 



Gavda-

ning old 

qismi 

belgacha 



uzunligi 

OlbU 

Santimetrli lenta bo’yin asosi 

nuqtasidan ko’krak bezlarining uchlari 

orqali belgacha vertikal ravishda o’tadi. 

 

 

12 



Yeng 

o’mizi 


uzunligi 

 

YeO’

Bo’yin  asosi  yonida  loyihalanadigan 

yelka  chokining  eng  yuqori  nuqtasidan

 



qo’ltiq 

chuqurligining 

ort 

tomon 


burchaklari 

darajasida 

o’tadigan 

gorizontalgacha vertikal o’lchanadi. 

 


13-

14 


Gavda ort 

qismining 

belgacha 

uzunligi 



OrbU  Santimetrli lenta bo’yin asosidan kurak 

nuqtasi orqali belgacha umurtqa 

pog’onasigacha parallel ravishda o’tadi. 

 

 



17 

Yelka 


kengligi 

YelK  Bo’yin asosining nuqtasidan yelka 

nuqtasigacha o’lchanadi. 

 

18 


Yelka 

aylanasi 



YelA 

Qo’lning  yuqori  qismidan  aylantirib

 

qo’ltiq  chuqurliklarining  burchaklariga 



taqab gorizontal o’lchanadi. 

24 


Yeng 

uzunligi 



YeU  Santimetrli 

lenta 


yordamida 

yelka 


nuqtasidan  sal  bukilgan  tirsak  nuqtasi 

orqali  bilakgacha  o’lchanadi.  Bir  vaqtda 

yengning  tirsakkacha  uzunligini  ham 

belgilab olish kerak 

22 

Bo’ksa 


balandligi 

BkB  O’tirgan 

holatda 


bel 

darajasidan 

stulgacha  yon  tomon  bo’ylab  vertikal 

o’lchanadi 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Yangi materiallardan tikiladigan kiyimlarni konstruksiyalash. 

 

 



Tikilgan  kiyimlar  assortimentini  ko’paytirish  va  yangilash  kiyim  tikiladigan 

materiallarga  bog’liq.  Erkaklar  kiyimi  tabiiy  va  sun’iy  iplardan  tukilgan 

materiallardan  tikiladi;  tabiiy  ipga  sun’iy  ip  aralashtirilib  tukilgan  gazlamalar 

hammadan  ko’p  ishlatiladi.  Xossasi  va  strukto’rasi  dinamik  ravishda 

takomillashtirilayotgan  materiallar  jumlasiga  kiradigan  sun’iy  charm,  zamsha, 

mo’yna,  trikotaj  va  notukima  materiallar  gazlamalardan  fizik-mexaniq  xossalari 

jihatidangina  emas,  balki  koliplanuvchanlik  xossasi  jihatidan  ham  farq  qiladi. 

Fizik-mexaniq  xossalar  materialning  vazifasini  belgilab  bersa,  qoliplanuvchanlik 

xossasi forma hosil qilish usulini belgilab beradi. 

Yangi materiallarni qoliplanuvchanlik xossasi jihatidan ikki gruppaga ajratish 

mumkin.  

1.  Sun’iy  charmlar,  mo’ynalar,  zamsha,  oshlangan  teri,  parda  qoplangan  va 

shunga o’xshash boshqa  materiallar kiritiladi.  

2.  Trikotaj polotno va notukima materialar. 

Birinchi  gruppaga  mansub  materiallardan  kiyimlar  tikishni  loyihalashda 

gavdaga  yopishib  to’radigan  va  murakkab  bichimlardan  foydalanmaslik    kerak. 

Havo  almashinuvini  yaxshilash  maqsadida  bunday  kiyimlar  bloqli,  xilpirama 

koketkali  qilinadi  va  yo’g’on  igna  bilan  qavib  tikiladi.  Nam  o’tkazmasligi  uchun 

kiyimning yelka qismiga pat, pagon tikiladi. 

 

Kiyimga shakl berish uchun vitachkalar, bo’rtma baxyalar, qirqma koketka, 



yirmoch  va  shu  kabilardan  foydalaniladi.  Kiyimni  oldi  va  orqasi  to’kis  bo’lishi 

uchun yelka choki orqa va old yoqa o’mizlari vitachkali qilinadi. 

 

Yengning  old  va  tirsak  choklari  perekat  chizig’i  tomon  siljitiladi,  yeng 



boshiga vitachka qilinadi. Bunday kiyimlarning yenglari, ko’pincha, ikki yoki uch 

chokli qilib bichiladi. Yoqalarni kesik stoykali qilish tavsiya etiladi. 

 

Oshlangan teridan iborat materialdan sun’iy mo’yna va charmdan tikiladigan 



kiyimlarda  choklar  sonini  iloji  boricha  kamroq  qilish  kerak,  yon  tomonda  esa 

umuman,  chok  bo’lmagani  ma’qul  bortlar  yaxlit  bichilishi,  yenglar  bir  chokli 

bo’lishi kerak. 

 

Yoqa, cho’ntaklar, manjet, koketka va boshqa mayda detallarni loyihalashda 



burchaklarni  ravon  egri  chiziq  bo’yicha  dumoloqlash  tavsiya  etiladi.  Shuning 

uchun 50% sun’iy tola qo’shib tukilgan materialdan tikiladigan plashning tipavoy 

formasida  belgilangan.  Bu  plash  to’g’ri  bichimli  bo’lib,  bari  to’g’ridan 

tugmalanadi, orqasida yirmochi bor, cho’ntakning og’ziga tor tasma ko’rinishidagi 

jiyak  tutiladi,  yoqasi  kesik  stoykali,  yengi  uch  chokli.  Plashning  old  va  orqa 

yarmining chizmalarini chizishda to’g’ri bichimli paltoni konstruksiyalash tipovoy 

metodikasidan,  yenglar  uchun  uch  chokli  yengni  konstruksiyalash  tipovoy 

metodikasidan  va  yoki  uchun  kesik  stoykali  yoqani  konstruksiyalash  tipovoy 

metodikasidan  foydalaniladi.  Muynadan  tikiladigan  kiyimlarni  loyihalashda 

mo’yna  tukining  uzun-qisqaligi,  teri  qatlamining  qalinligi  hamda  plastikli 

xossalarini,  teri  gajaklarining  joylanishi  terining  katta-kichikligiga  va  hakozolarni 

nazarda  to’tish  kerak.  Kiyimning  to’kisligi  uchun  tashlab  ketiladigan  chok  haqi 



teridagi jun qatlamining qalinligiga bog’liq, mo’ynaning tuklari qancha uzun, jun 

qatlami shuncha qalin bo’lsa, shuncha kam haq tashlash lozim.  

Trikotaj  kiyimlarda  uning  to’rli  qismlarini  salgina  burib  choklash  ko’zda 

tutiladi.  Juda  chuziluvchan  trikotajdan  tikiladigan  kiyimning  detallariga  shakl 

berish uchun  yelka choklari, yon choklari va yeng o’mizi sohasini  bir oz burish 

kerak bo’ladi.  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



M U S T A Q I L   I SH I  № 1 

 

Mavzu: Ayollar o’zbekcha ko’ylagini konstruksiyalash va modellashtirish. 

 

 

Ishdan maqsad: Ayollar ko’ylagini o’lchamlar orqali bichib tikish. 

 

 



Kerakli jihozlar: Gazlama, ip, qaychi, karton, chizg’ich, santimetrli lenta hamda 

tikuv mashinalari. 

 

U M U M I Y    M A ‘ L U M O T L A R. 

 

An’naviy  milliy  ko’ylak  gavda  qismi  to’g’ri  siluetli,  koketka  chizig’i  bo’ylab 

burmali bo’ladi. Koqyetka asosan ko’ylakning gavda   qismiga ulanadigan chizig’i 

bo’ylab dumoloq bo’ladi. Old tomonda koketka bo’laklari bir-birining ustiga o’tib 

turadi. Yoqasi qirqma, yoqa o’mizi bo’ylab o’tkazma, qaytarma qismining shakli 

har  xil  bo’ladi.  Bunday  ko’ylakning  konstruksiyasini  tuzish  metodlarining  boy 

tarixi bo’lib,unda halq an’nalari hisobga olinadi.  

O’zbekcha  ko’ylakning  bo’yi  (uning  koketkadan  pastki  qismi)  to’g’ri  endan 

tiqilib,  gazlamaning  gullari  butunligigacha  saklanadi.  Ko’kragi  burmali  to’g’ri 

ko’ylak to’la va nozik (ozg’in) gavdali ayollarga ham juda yarashadi.  

Koketka  va  yoqa, yeng  fasonini o’zgartirish bilan  ko’ylakning fasonini har xil 

qilish mumkin. Fason tanlashda gazlamaning asosiy sifatlarini: yupka qalinligi va 

gullarining zichligini. Mavsumbopligini va tanlangan fasonning bu gazlamaga mos 

kelishini      Milliy  ko’ylak  konstruksiyasini  beli  qirqma  bo’lmagan  yevropacha 

ko’ylak konstruksiya asosining chizmasida tuzish varianti taklif etilgan. 

Ayollarning  an’anaviy  o’zbekcha  ko’ylagida    hozirgi  paytda  ma’lum 

o’zgarishlar  bo’lmay  yotipdi.  Ko’ylak  gavda  qismi  silueti,  hajmi  va  uzunligi 

qisqarmoqda. Koketka, yoqa, yenglarning katta – kichikligiga va shakliga ko’pgina 

omillar. Shu jumladan moda ham ta’sir etmoqda.  

Hozirgi o’zbekcha ko’ylakda turli bezaklar, kuyma burmalar, aylana burmalar, 

plisse  va  hakozolar  ishlatiladi.  Bu  esa  ko’ylaklarning  gavda  qismi  bilan 

koketkaning  konstruksiyasi  bir  xil  bo’lsa  ham  ularning  tashqi  ko’rinishini 

o’zgartiradi.  

Ayollar  o’zbekcha  ko’ylagini  andoza  chizmasini  chizish  uchun  quyidagi 

o’lchovlar bo’lishi kerak. 

 

 



O’lchov nomi 

O’lchov belgisi 

O’lchov (sm 

1.  Bo’yinning aylanasi 

2.  Ko’krak aylanasi 

3.  Oldingi 

yeng 

o’mizining 



uzunligi 

4.  Orqa yeng o’mizining uzunligi 

BA 

KA 


OYeUU 

 

OYeUU 



18 

48 


30,5 

 

19 



5.  Orqa koketkaning kengligi 

6.  Koketka oldining kengligi 

7.  Ko’ylakning umumiy uzunligi 

8.  Yengning uzunligi 

 

OKK 


KOK 

KUU 


 

EU 


 

17 


15 

115 


 

60 


 

 

 



ANDOZA ChIZMASINI ChIZISh UChUN

1.  Orqa yeng o’mizining uzunligi 

2.  Koketka orqasining kengligi 

3.  Orqadagi yoqa o’mizi 

4.  Orqadagi yelka qiyaligi 

5.  Yengning orqa o’mizi 

6.  Yon choklar 

7.  Ko’ylakning oldingi yarmi 

8.  Oldingi yeng o’mizi 

9.  Oldingi yeng o’mizining uzunligi 

10. Oldingi yoqa o’mizi 

11. Oldingi yelka qiyaligiga bog’liq bo’ladi. 



 

Ishni bajarish tartibi

 

1.  Ko’ylakning asosiy chizmasini chizish 



2.  Ko’ylakning o’lchov olinadigan bo’laklarini belgilash 

3.  Yeng va yoqalar andoza sxemasini chizish 

4.  Chizilgan sxema bo’yicha andoza tayyorlash 

 

 



 

 

 



 

 

 



Sinov savollari 

 

1.  Ko’ylakning  tashqi  ko’rinishiga  va  tikishga  qo’yiladigan  asosiy  talablar 

nimalardan iborat? 

2.  Yoqalarni texnik modellash nimalarga bog’liq bo’ladi? 

3.  Hozirgi zamon kiyimlarini klassfikasiyalash usullarini ayting. 

4.  Ko’plab  tikiladigan  va  yakka  tartibda  buyurtma  bo’yicha  tikiladigan 

kiyimlarni loyihalash nimalarga bog’liq bo’ladi? 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                     

  

Ayollar ko’ylagining asos chizmasi 



 

 

 



 

 









G



G



G

 

N

 

N



G



26

 

      

 

 



 

Milliy o’zbekcha ko’ylakning asos chizmasi 



 













P



P



G



G



G

 

23

 

G



20

 

4

 

17

 

T

 

T



B



B

 

N

 

N



N



 

 

 

O’zbekcha ko’ylakning modeli 

 

 

 



 


Download 1.31 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling