Adabiyot fanini qanday o‘qish kerak?!


Download 211.55 Kb.
Pdf ko'rish
Sana27.11.2020
Hajmi211.55 Kb.

ADABIYOT FANINI QANDAY O‘QISH KERAK?!

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Bugungi  kundagi  DT M testlarini yaxshi yechmoqchi bo‘lsangiz,  “Bu 



mavzu kerakmas.”, “Bu ma’lumotdan test tushmaydi.” kabi fikrlarni 

xayolingizdan chiqarib  tashlashingiz kerak. Albatta, barcha ma’lumotlarni 

esda  saqlab  qolish ham qiyin. Axir qanchadan-qancha darsliklar,  qanchadan-

qancha ijodkorlar, shu  ijodkorlarning hayoti va ijodi, asarlarining nomi va 

janri bor. Bularni  esda  saqlash  kerak.  

Hozir  sizlarga o‘zim  qo‘llagan bir nechta usullarni aytam an: 

Avvalo har bir abituriyent o‘zi uchun  foydali usul  o‘ylab topishi kerak. 

Abituriyenlar ham har xil bo‘ladi:  kimdir  tinch joyda o‘qiydi,  kimdir ovoz 

chiqarib  o‘qiydi, kimdir yozib, chizib  o‘qiydi ... . 

1) 

Adabiyot  kitobingizni qo‘lga oling-da  o‘qishni boshlang.  O‘qiganda  ham 



chin ko‘ngildan o‘zingizni qiziqtirib  o‘qing. Har biringiz  bitta daftar 

oling va kerakli ma’lumotlarni yozib yuring. Har bir ijodkorni 

boshlaganingizda  asarlari nomini jadval  qilib  yodlang. Jadvalda  ijodkor 

nomi, asari janrlari va asar haqida  qisqacha  ma’lumot joy olsin.  



JEK  LO NDO N 

“Oq sukunat” 



 

Hikoya 

“Qirq mil narida” 

“Otalar xudosi” 

“Sovuq  bolalari” 

“T ubanlik kishilari” 

oche rklar 

to‘plami 

1903-yil Angliyaga qilgan 

sayohatidan so‘ng yozgan. 

“T emir tovon” 



roman 

Bu asarlarda burjua jam iyati 

qattiq tanqid ostiga olingan 

“Martin Iden” 

“Hayotga muhabbat” 

 

 



2) 

Ijodkorlarning asarlari  nomini yodlab borar ekansiz bir-biriga  o‘xshash 

nomli asarlar uchraydi.  Ularni ham yaxshilab farqlab  yod olishga  harakat 

qiling. 


O ‘XSHASH CHEHRALAR 

“Hamqishloqlarim” 

ma’qolalar to‘plami 

T o‘ra Sulaymon 

“Hamshaharlarim” 

she’riy to‘plam 

Asqad  Muxtor 

 

3) 



Bir xil nomli asar  yozgan ijodkorlarimiz bor. Ularni ham asar nomi, 

kimlar yozganligi,  qaysi  janrdaligini  esda  saqlang: 



“Muhabbat” nomli asar yozganlar 

“Muhabbat” 



hikoyasi 

O‘.Hoshimov 

“Muhabbat” 

to‘plami 

S.Ahmad 


“Muhabbat” 

kitobi 

E.Vohidov 

“Muhabbat” 

she’ri 

M.Yusuf 


“Muhabbat” 

qissasi 

A.Avloniy 

 

4) 


Asarlar nomini yod olish uchun ularni  gap holiga keltirish ham yordam 

beradi.  Albatta, buning  uchun  sizda  ozgina yaratuvchanlik qobiliyati 

bo‘lishi kerak va gapingiz  mantiqsiz bo‘lib  qolishi ham mumkin. Misol 

tariqasida  sizga  6-sinf adabiyot darsligida  keltirilgan O.Yoqubovning 

qissalarini  keltirib o‘tishimiz mumkin: 

Bir felyeton qissasida Muqaddas bilan juft qanot bo‘lib billur qandillarni 

izlaym an. 

(Darslikda  keltirilgan qissalari:  “Bir felyeton qissasi:,  “Muqaddas” 

“Qanot juft bo‘ladi”, “Izlayman”, “Billur qandillar”) 

 

5) 



Asarlarda  uchrovchi har bir  hikmatli so‘z va maqollarni qaysi asarda 

uchrashini yod olish kerak. Bunda  ham o‘xshash ma’lumotlar uchrab 

turadi: 

“Egilgan boshni qilich kesmaydi” 

“Ufq” romani 



“Egilgan boshni qilich kesmaydi” 

“Ulug‘bek  xazinasi” romani 



“Egilgan boshni xanjar kesmaydi” 

“Rustamxon” dostoni 

 

6) 


Asarlarda  uchrovchi bir  xil ismli  obrazlarni ham qaysi  asarlarda 

uchrashini esda  saqlashga  harakat qiling: 



Sharofat ismli obraz uchrovchi asarlar 

“Chinor” 

Asqad  Muxtor 

“Qutlug‘qon”  

Oybek 

 

7) 



Ijodkorlarning birinchi yozgan asari, birinchi yozgan to‘plami va 

ularning  janrlarini, albatta, yodda saqlang! 

8) 

Ijodkorlarimiz ijod  bilan bir  vaqtda chet el asarlarini ham tarjima qilish 



bilan  shug‘ullanishgan.  Kim qaysi asarni tarjima qilganini  ham, albatta, 

yod oling. 

 

9) 


Ijodkorlarga berilgan  o‘ziga xos ta’riflarni esda saqlang: 

“Quyma, mag‘zi to‘q satrlar, bir o‘qishdayoq xotirada 

o‘rnashib qoladigan qofiyalar, hamohang tovushli 

she’rlar yozgan” ijodkor ... 

Mirtemir 



“Mag‘zi bo‘liq, mazmuni teran, jozibador she’rlar 

yozgan” ijodkor ... 

A.Muxtor 

 

10)  Shuningdek,  abituriyentlar tili bilan  aytganda “ eskicha” asarlar ostida 



yuzlab  so‘zlarning ma’nosi keltirilgan. Bu  so‘zlarning ham hammasini 

yodda  saqlash  murakkab. Shuning  uchun  bunda  ham maxsus  lug‘at tuzib 

olishingiz  mumkin, ya’ni darsliklarda  uchrovchi ranglar, tarixiy shaxslar, 

tasavvufiy atamalar, qushlar  va hayvonlar nomlari kabilarni kiritishingiz 

mumkin. 

RANGLAR 

axzar 


yashil 

sabz 


savdo 

 

qora 

siyoh 


hind 

mushkin 


zard 

sariq 

za’faroniy 

ol 

 

qizil 

gulgun 


arg‘uvoniy 

 

11)  Ushbu  “ eskicha” adabiyotimizda  bir  qancha mumtoz janrlar (musamman, 



musallas,  qit’a, mustazod kabilar) ham bor va albatta shunda  janrlarga 

kiradigan  asarlar ham ko‘plab uchraydi. Albatta, bularni  ham yaxshilab 

yodlab  oling. Bunday  savollar har yili DT M testlarida tushadi. 

(Eslatma: “Im tihon” gazetasining 2017-yil 22-iyunda nashr etilgan 12-sonida 

shunday janrlar va ularga kiruvchi asarlar jadvalini taqdim  etganm iz)  

 

12)  Esda  saqlash  uchun  asosiy usullardan  biri bu  ko‘proq savol-javoblar va 



testlar. Kuchli abituriyentlar bilan kelishib  oling-da  birga  savol-javob 

qiling.  Bunda  nimadandir garov bog‘lash  ham foyda beradi. 

Yutqazmaslik  uchun ko‘proq o‘qiysiz va ko‘p narsani o‘rganasiz. 

Albatta, garov uchun foydali narsa bo‘lishi kerak. Masalan:  kitob yoki 

abituriyentlar uchun foydali narsalar.  

 

13)  Ko‘proq test yeching va o‘zingiz ham test tuzishga  harakat qiling. T est 



tuzish ham oson emas, unga  ham bilim  va tajriba kerak. Sekin -asta shu 

narsalar sizda  namoyon bo‘ladi va tuzgan testlaringiz murakkablashib 

boradi.  T est tuzayotgningizda “Shu savol menga tushadi”  deb  o‘ylab 

tuzing. Balki, chindan ham o‘sha savol sizga  imtihonda tushib qolar. 

 

14)  Dars xonangizda o‘zingizga  sharoit yaratib oling, ortiqcha chalg‘ituvchi 



narsalarni chiqarib  tashlang. Yodda  saqlashingiz  qiyin bo‘lgan 

ma’lumotlarni katta-katta qilib qog‘ozga  yozing va ko‘zga ko‘rinadigan 

joyga ilib  qo‘ying. Albatta, bu  ma’lumotlarni o‘zingiz yozganingiz 

yaxshi. Chunki yozish paytida yodlab  ham olishingiz  mumkin . 

 

15)  Sizga  yana bir  maslahat: “Imtihon” va “Abituriyent” gazetalarini 



kuzatib boring, chunki gazetalarning har bir  sonida siz  uchun foydali 

ma’lumotlar berib  boriladi. 

 

Yuqoridagi  maslahat va ma’lumotlarimizni bir necha yillik tajriba va 



kuzatishlarimizga asoslanib  taqdim  etdik. Bunday  maslahatlarni yana davom 

ettirish mumkin, lekin, afsuski,  gazetamizda biz  ucun  ajratilgan sahifa o‘z 

nihoyasiga yetdi. 

Abituriyentlik davrini yengib  o‘tish oson emas. Bu  davrda sizga  sabr  va 

kuch quvvat tilaymiz. 

Omad, abituriyentlar!

 

        Rustamjon O‘RINOV

 

Assalomu alaykum!  Har  yili  abituriyentlarimiz  darslarini boshlab olganidan so‘ng ona tili va adabiyot fanini o‘quvchilar o‘rt asida 



bir savol paydo bo‘ladi: Adabiyot fanini qanday o‘qiymiz?! Shuncha kitobni qanday yakunlaymiz?! Nimalarni o‘qishimiz kerak?! 

To‘liq yodlaymizmi?! Esimizda qoladimi?! Bunday savollar yana topilaveradi. Bugun esa biz Sizlarga  o‘zimizning  qisqacha 

maslahatlarimizn i  beramiz  va bu ma’lumotlarni  misol  tariqasida qisqa jadvallar bilan taqdim  etamiz.  Foydasi tegadi deb umid 



qilamiz. 

Download 211.55 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling