Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti


Moddalar almashinuvining o’rganish usullari


Download 130.4 Kb.
bet2/31
Sana12.11.2021
Hajmi130.4 Kb.
#444163
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31
Bog'liq
Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti tabiiy fan-fayllar.org
Internet ilovalarini ishlab chiqish 9-mavzu, Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti tabiiy fan-fayllar.org, Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti tabiiy fan-fayllar.org, Moddalar va energiya almashinuvining yosh xususiyatlari, Moddalar va energiya almashinuvining yosh xususiyatlari, Moddalar almashinuvi - Vikipediya, 2
Moddalar almashinuvining o’rganish usullari. 

Moddalar  almashinuvini  o’rganishda  fiziologiya  turli  usullardan  foydalanadi. 

Hozirgi  vaqtda  ko’pchilik  hayot  jarayonlarini  o’rganishda  biokimyo  usullari  keng 

qo’llanilmoqda.  Rus  olimi  E.S.London  tomonidan  yaratilgan  angiostomiya  usuli 

moddalar  almashinuvini  o’rganishdagi  ancha  qulay  usullardan  biridir.  Bu  usul 

yordamida  organizmning  ancha  ichkarisida  joylashgan  qon  tomirlaridan  qon  olib 

tekshirish  mumkin.  Biror-bir  organga  oqib  kelayotgan  va  undan  oqib  ketayotgan 

qonni  olib  tekshirish  yo’li  bilan  oqib  kelayotgan  qondagi  biror  moddaning  o’sha 

organda  qanday  o’zgarishlarga  uchraganligi  to’g’risida  fikr  yuritish  mumkin. 

Organlarni  ajratib  olish  usulidan  ham  moddalar  almashinuvini  o’rganishda 

foydalansa  bo’ladi.  Jumladan,  tekshirilayotgan  muayan  moddani,  suyuqlikni 

izolyatsiya  qilingan  jigardan  oqizib  o’tkazish  va  jigardan  oqib  chiqayotgan 

suyuqlikning  tarkibini  tekshirish  yo’li  bilan  tekshirilayotgan  moddaning  jigarda 

qanday  o’zgarishlarga  uchraganligi  to’g’risida  fikr  yuritilsa  bo’ladi.  Keyingi 

paytlarda moddalar almashinuvini o’rganishda radiaktiv  izotoplar usuli ayniqsa keng 


qo’llanilmoqda.  Bu  usul  shundan  iboratki,  tekshirilayotgan  moddalar  tarkibiga 

tegishli  radiaktiv  izotoplar  (fosfor,  azot,  uglerod,  temir,  yod  va  boshqalarning 

radiaktiv  izotoplari)  qo’shiladi,  ya’ni  o’sha  moddalar  ―nishonlanadi‖.  Radiaktiv 

izotoplar  bilan  shu  tariqa  nishonlangan  moddalar  organizmga  yuborilganda  ularning 

qanday o’zgarishlarga uchrashini o’rganish ancha oson. Chunki radiaktivlik xossasiga 

ega  bo’lgan  atomlar,  organizmning  turli  organ  va  to’qimalarida  shu  moddalarning 

boshqa  atomlari  orasidan  yengillik  bilan  topiladi.  Shuning  uchun,  ham 

tekshirilayotgan moddalar radiaktiv  izotoplar bilan nishonlanib, hayvonga berilganda 

o’sha  moddalarning  organizmda  qaysi  organ  va  to’qimalarga  borishi,  qanday 

o’zgarishlarga  uchrashi,  organizmdan  qanday  holatda  chiqarilib  yuborilishini 

o'rganish  mumkin.  Radiaktiv  izotoplarni  qo’llash  hayot  mohiyati  to’g’risidagi 

materialistik  dunyoqarashni  kengaytirishga  imkon  beradi.  F.Engels  hayotni  oqsil 

jismlarining  yashash  shakli  deb  ta’riflar  ekan,  hayotning  bu  shakli  oqsilning  doimo 

o’z-o’zidan  yangilanib  turishidan  iboratdir,  deb  aytgan.  Izotoplar  usuli  o’z-o’zidan 

yangilanish  jarayonlarining  tezligini  aniqlashga  imkon  berdi.  Ayni  vaqtda,  masalan, 

jigarda  jami hujayra oqsillarining yarmi  3-5 kun davomida parchalanib ketishi,  lekin 

xuddi  shuncha  oqsil  yangidan  sintezlanib  turgani  uchun  hujayralar  kichrayib 

qolmasligi,  yo’qolib  ketmasligi  ma’lum  bo’ldi.  Oqsillargina  emas,  balki  yog’lar, 

uglevodlar va boshqa murakkab organik birikmalar ham parchalanib turadi va  keyin 

qaytadan  sintezlanadi.  Organizm  skeletining  mineral  tarkibiy  qismlari  ham  o’z-

o’zidan yangilanib  turadi. 

  Moddalar  almashinuvini  o'rganishda  muvazonat  usulidan  ham  keng 

qo’llaniladi,  ya’ni  qabul  qilib  olgan  oziqa  tarkibiy  qismi  hazm  bo’lib  ketgach, 

ajratiladigan  qoldiqlaridagi  azot miqdorini  aniqlash yo’li bilan. 

 


Download 130.4 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling