“Alpomish” dostoni. Kerakli adabiyotlar


Download 130 Kb.
Sana18.06.2022
Hajmi130 Kb.
#763692
Bog'liq
Alpomish dostoni tahlili. Rajavova Feruza
OLIY MATEMATIKA MARUZA, «Древо возможного» и другие истории, 6. Sòz turkumla, 5-amaliy, Фан дастури ИуМ 2019 (2), mat analiz kurs ishi (2), O`zbekiston respublikasi oliy, 09-06 14-17, Умумий рўйхат(Kurs ishi ), ehtimol-m-2, adabiyot test, 6-topshiriq, 2-maruza matni, Matematika
  • “Alpomish” dostoni.
  • Kerakli adabiyotlar:
  • 1.K.Imomov va boshqalar.”O’zbek xalq og’zaki poetic ijodi”.T.1990y
  • 2.H.Razzaqov va boshqalar .”O’zbek xalq og’zaki poetic ijodi”.T.1998y
  • 3.M.Murodova. “Folklor va etnografiya” T.2008 y
  • 4. “Alpomish” dostoni.T.1998 y
  • 5.H.Abdullayev.”Xalq dostonlari va ularning variantlari”T.1984 y
  • 6.T.Mirzayev. “Alpomish” dostonining o’zbek variantlari” 1968 y
  • Ko’riladigan masalalar
  • 1. Doston janrining xususiyatlari va tasnifi.
  • 2. ”Alpomish” dostoning mavzu va g’oyasi haqida ma’lumot.
  • 3. Boybo’ri va boysari obrazlari o’rtasidagi munosabatlar tahlili.
  • 4. Alpomish obraziga ta’rif va tavsif.
  • 5. Barchinoy obrazi surati va siyrati.
  • 6. Dostoning poetik tahlili.
  • 7. Dostoning yaratilish tarixi va uning etnografik manba sifatidagi o’rni.
  • 8. Dostoning vzriantlari uni kuylagan baxshilar haqida ma’lumot.
  • “Alpomish” dostoni.
  • 1. “Qahramonlik “termini o’zbek folklorshunosligida ikki ma’noda – keng ma’noda , umuman o’zbek eposiga nisbatan, tor ma’noda uning bir turiga nisbatan ishlatiladi.
  • Qahramonlik dostonlari patriarxal – urug’chilik munosabatlari , ko’chmanchilik va yarim ko’chmanchilik hayot tarzi bilan mahkam bog’liq.” Alpomish “ dostoni bizgacha yetib kelgan sof qahramonlik dostonining yetuk namunasidir.
  • 2. “ Alpomish “ dostoni qahramonlik ,mardlik,vatanparvarlik, turli elatlar va xalqlarning birodarligi,sevgi va sadoqatni kuylovchi ulkan eposdir.Sevimli yor oila va shu bilan bog’liq ravishda yangi tipdagi urug’ birligi uchun kurash hamda bunga to’sqinlik qiluvchi barcha qora kuchlarni yengish “ Alpomish “ dostoning asosiy g’oyaviy mazmunini tashkil etadi.
  • 3. Dostonda ayrim urug’ oqsoqollarining hukumronlikka intilishidan iborat rivojlanmagan feodal munosabatlar tasviri ham mavjud. Bu holat aka – uka Boybo’ri va Boysari obrazlarining o’zaro munosabatlari orqali juda katta mahorat bilan ko’rsatib berilgan.
  • 4. Alpomish – Hakimbek dostoning bosh qahramoni sahroyi bahodir, qo’ng’irot urug’ining umidi va ishonchidir. U mehnatkash xalqning qahramonlik kuchlarini o’zida mujassamlashtirgan , yovuzlik va yomonlikning ashaddiy dushmani el – yurt farovonligi yo’lida mardlik ko’rsata olgan bahodir xalq eposining kuyma obrazidir.
  • 5. Dostonning yetakchi obrazlaridan yana biri Barchindir. U o’zbek eposida har tomonlama mukammal ishlangan ayol obrasi xisoblanadi. Vatan va oilani sevish xalqqa va qarindoshlarga hurmat, mustaqillik va jasorat bu obrazning ichki mazmunini tashkil qiladi. Barchin faqat jasurlik timsoli bo’lib qolmay, qo’lini tutmoqchi bo’lgan yigitdan ham salohiyot, va baxodirlikni talab qiladi bu jixatdan uni Alpomish va to’qson alp oldiga to’rt shart qo’yishi xarakterlidir.
  • 6. “Alpomish” dostonidagi har bir so’z zimmasiga badiiy yuk salmoq yuklangan. Alpomishni ko’ngidan kechgan quyidagi jo’ngina tasvirda ma’no teranligini ko’rishimiz mumkin.
  • Ketgan elga keldim deydi,
  • Chilbir cho’lni bildim deydi.
  • Barchining tushi tasviri doston badiiy imkoniyati avj nuqtasida nomoyon bo’lganidir
  • Xazon bo’lib bog’da gullar so’lganda,
  • Jon – jasaddan bir beqaror bo’lganda
  • Ziyon yetib raxmar toshar bo’lganda
  • Raxmat daryo ayni toshib kelganda
  • Tush ko’ribman fayzi saxar bo;lganda.
  • Saxarda jonning tanadan beqaror bo’lishi shunchaki tashvih emas, haq gap. Shuning uchun ham manashu tasvir xalqoro yosinda “ ziyon yetib raxmat toshar bo’lganda “ deb ifodalangan.
  • 7. “Alpomish “ dostonining syujeti, sastavi va asosiy motivlariga diqqat qilsak, unda paterialhal – urug’chilik munosabatlari va shu hayot tarzini tasvirlash asosiy o’rin tutadi. Dostonda tasvirlangan bunday ijtimoiy hayot tarzi va undagi bir qator motivlar tahlili orqali X.T.Zaripov “Alpomish “ dostoni ko’chmanchi chorvodor qo’ng’irot urug’I ostida patrealhat urug’chilik munosabatlari yemirila boshlagan davrida, mo’g’illar istelosidan avval Sirdaryoning quyi oqimi va orol dengizi atrofida yuzaga kelgan, degan hulosaga keldi. Shu sabab doston dastlab ko’chmanchi chorvador qo’ng’irot qabilasi orasida X-XI asrlarda yaratildi. Qo’ng’irot urug’I birqancha turkey halqlar, jumladan, o’zbeklar, qoraqalpoqlar, qozoqlarning etnoginetik jarayonida muhim o’rin tutganligi sabab ushbu doston etnografik manba sifatida ham qadirlanadi.
  • 8. “Alpomish “ dostonining o’zbek xalqi orasida ikki versiyasi va 40 dan ortiq variyanti bor. Bu dostanning to’la variyantlari yozib olingan baxshilar orasida Fozil Yo’ldosh o’g’li, Muhammatqul Jomurot o’g’li Po’lkan, Berdi baxshi, Bo’ri Sodiq o’g’li, Bekmurod Jo’roboy o’g’li, Umir Safar o’g’li kabi yetakchi tostanchilar bor. Bu variyantlar orasida eng mukammali Fozil Yo’ldosh o’g’lidan yozib olingan nusxa xisoblanadi. Unda shoirning yuksak dostanchik maxorati namoyon bo’lgan. Bu dostonni u umir bo’yi kuylab kelgan H.Olimjon aytganidek bu doston uning shoirlik beshigi bo’lgan.

Download 130 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling