Aminokislotalar


Download 219.52 Kb.
Pdf ko'rish
bet2/3
Sana11.11.2021
Hajmi219.52 Kb.
1   2   3
Barcha oqsillarning asosiy qurish elementlari aminokislotalar ekanligi koʻpdan beri maʼlum

boʻlsa ham, toʻla aminokislota tarkibi faqat XX asrning 30-yillaridagina batamom

belgilanadi.Buning sababi, bir tomondan aminokislatalar hali yahshi oʻrganilmagani, oqsil tarkibiga

qaysi aminokislotalar kirganligi aniq maʼlum boʻlmaganligi boʻlsa, ikkinchidan, ularning ayrim

vakillarini sifat va miqdor analizi usullari hali mukkalmal boʻlmaganligi edi. Bu muammo faqat 40-

yillarning boshlarida qogʻoz 

xromotografiyasi

 usuli qoʻllanilishi bilan hal qildi. Tabiatda 300 ga

yaqin aminokislotalar uchraydi. Ularning yarmidan ortigʻi, umuman oqsil tarkibiga kirmaydi, qolgan

yarmining koʻp qismi ham faqat ayrim 

organizmlarda

, baʼzilari alohida 

peptidlar

 tarkibida

boʻladi.Hamma organizmlarda oqsillar tarkibiga kiradigan aminokislotalar soni 20 ga teng. Ular

proteinogen

 aminokislotalar deb ataladi.

Aminokislotalar



Olinishi: 1. Aminokislotalar oqsillarni gidrolizi natijasida olinadi. 2. Galagenkislotalarga ammiak

taʼsir ettirib olish mumkin.

Fizik xossalari: Aminokislotalar qattiq kristall moddalar boʻlib, suvda yaxshi eriydi. Koʻp

aminokislotalar molekulalarida asimmetrik uglerod atomi boʻlganidan ular optik aktiv moddalar.

Kimyoviy xossalari: Aminokislotalar — amfoter xususiyatli moddalardir. Ular bifunksional

birikmalar boʻlib, tarkibidagi aminogruppa hisobiga asoslarga xos reaksiyalarga, karboksil guruh

hisobiga kislotalarga xos reaksiyalarga kirishadi.

Kimyoviy tuzulishi boʻyicha aminokislotalar aminkarbon kislotalar boʻlib, ular tarkibida

karboksil — COOH va amino — NH

2

 guruhlari mavjud. Amino gruppa hamda proteinogen



aminokislotalarda a-uglerod atomida joylashganligidan, a-aminokislotalar qatorini tashkil

qiladilar. 

Peptidlar

 va, umuman 

oqsil

 molekulalarining aminokislota tarkibi yozilganda, ularning



nomi boshlangʻich uch harfdan tuzilgan qisqartmalaridan foydaniladi. Masalan: Alanin — Ala,

Fenilalanin — Fen.

Aminokislotaning oddiy vakili — aminosirka kislotasi NH

2

-SN



2

-SOON. Aminokislotalarning

koʻpincha shakllanib ketgan trivialli nom bilan, masalan, 

aminosirka

 kislotasini glitsinlei nomlaydi.

Aminokislotalarning izomerlanishi uglerodning izomerlanishi bilan va amin guruhining joylashishi

boʻyicha aniqlanadi. Nomlash uchun karboksil guruhi bar uglerod atomidan boshlab raqamlaydi:

Aminokislotalarning klassifikatsiyasi

Nomlari va izomerlari



Peptidlar

 va, umuman 

oqsil

 molekulalarining aminokislota tarkibi yozilganda, ularning nomi



boshlangʻich uch harfdan tuzilgan qisqartmalaridan foydaniladi. Masalan: Quyidagi jadvaldan

koʻrishingiz mumkin.




Glitsin

Gly G Glycine

Gli

Alanin


Ala A Alanine

Ala


Valin

Val V Valine

Val

Izoleytsin



Ile I Isoleucine

Ile


Leytsin

Leu L Leucine

Ley

Prolin


Pro P Proline

Pro


Serin

Ser S Serine

Ser

Treonin


Thr T Threonine

Tre


Tsistein

Cys C Cysteine

Tsis

Metionin


Met M Methionine

Met


Asparagin kislotasi

Asp D asparDic acid Asp

Asparagin

Asn N asparagiNe

Asn

Glutamin kislotasi



Glu E gluEtamic acid Glu

Glutamin


Gln Q Q-tamine

Gln


Lizin

Lys K before L

Liz

Arginin


Arg R aRginine

Arg


Gistidin

His H Histidine

Gis

Fenilalanin



Phe F Fenylalanine

Fen


Tirozin

Tyr Y tYrosine

Tir

Triptofan



Trp WtWo rings

Tri


N. S. Entelis Aminoatsil-tRNK-sintetazi: dva klassa fermentov // Sorosovskiy obrazovatelniy

jurnal, 1998, № 9, s. 14-21 (http://www.pereplet.ru/cgi/soros/readdb.cgi?f=ST564)

Aminokisloti v ximii (http://www.chemport.ru/chemical_encyclopedia_article_172.html)

1. 


OʻzME

. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar


Manbalar



Download 219.52 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling