Atmosfera havosini ekologik funksiyasi namangan 2014


Download 7.07 Mb.
Sana25.12.2019
Hajmi7.07 Mb.
  • NAMANGAN 2014
  • REJA:
  • Mavzu: Atmosfera havosini muhofaza qilish
  • masalalari
  • Atmosfera xavosining ifloslanishiga tarnsport
  • vositalarining ulushlari.
  • Xulosa
  • Atmosfera xavosining ifloslanish darajasi.
  • Atmosfera xavosi ifloslanishining insonga,
  • usimliklar va xayvonot olamiga ta`siri
    • Atmosfera xavosi va uni ifloslantiruvchi manbaalar .
  • Atmosferaning tuzilishi va
  • asosiy xususiyatlari
  • Atmosfera yer sharining havo qobig'i bo'lib, biosferada hayot mavjudligini taminlovchi asosiy manbalardan biridir. Atmosfera barcha jonzotlarni zararli kosmik nurlardan himoya qilib turadi, sayyora yuzasidagi issiqlikni saqlaydi. Agar havo qobigl bo'lmaganida yer yuzasida kunduzi harorat +100 C va kechqurun-100 C harorat kuzatilgan bo'lar edi. Atmosferaning yuqori chegarasi taxminan 2000 km balandlikdan o'tadi, atmosfera bir necha qatlamlardan iborat bo’lib. Uning asosiy massasi 10-16 km balandlikkacha bo’lgan quyi troposfera qismida joylashgan, ob - havo va iqlim ko'p jihatdan atmosferadagi jarayonlar bilan bog'liq.
  • 78 %
  • azot
  • 21 %
  • kislorod
  • 0,9 %
  • argon
  • 0,003 %
  • CO
  • Atmosfera xavosi
  • ifloslanishi
  • Tabiiy
  • (biologik)
  • Sun`iy
  • (antropogen)
  • Biologik ifloslanish
  • Vulqonlar
  • Uglevodo-
  • rodlar
  • Kosmik
  • gazlar
  • Zaxarli
  • gazlar
  • Chang
  • zarrachalari
  • Shamol
  • Er yuzida mavjud bo’lgan 500 dan ortiq doimiy otilib turuvchi vulqonlarning xar biridan yiliga o’rtacha 75 mln tonnagacha chiqindi chiqadi. Yoki orol dengizi chekinishi munosabati bilan vujudga kelgan 2,5 mln. gektar maydon yuzasidan xar yili 100 mln tonnadan ortiq chang va tuz zarrachalari ko’tariladi.
  • Vulqonlarning atmosferaga tasiri
  • Sun`iy ifloslanish
  • sanoat
  • transport
  • konchilik
  • qishloq
  • Xo’jaligi
  • maishiy xizmat
  • korxonalaridan
  • chiqadigan
  • zararli gazlar
  • energetika
  • Avtotransportlarni atmosferaga tasiri
  • Atmosfera xavosiga chiqariladigan iflos moddalarning zaxarli gazlar asosiy qismini (SO, SO , NO ) uglevodorodlar, chang, qurum, metall birikmalari tashkil qiladi. Bular ko’p xollarda organik yoqilg’ilarni ishlatish (yondirish) jarayonida vujudga keladi. Har yili atmosfera havosiga 200 mln. tonna chang, 700 mln. tonna SO , 210 mln. SO , 300 ming tonna qo’rg’oshin birikmalari va qurum chiqariladi. Qurum tarkibida 1,5-2 benzorin, dioksid kabi konserogen moddalar bo’lib nafas olish yo’llarida rak kasalligini keltirib chiqarishga sabab bo’ladi
  • Chorvachilikni atmosferaga tasiri
  • Chorvachilik korxonalari atmosfera havosini chang uglevodorodlar (NN , SO, SO ) gazlar yuqumli kasallik tarqatuvchi bakteriyalar bilan ifloslantiradi. Masalan: 100 ming bosh qoramolga iqtisoslashgan qaramolchilik fermalari atmosfera xavosiga bir sutkada 0,3-2 tonnagacha chang, 10-15 kg. gacha serovodorod N S, 50-200 kg NN , va 1,5 mln. gacha bakteriyalar bilan ifloslantiriladi
  • Avtotransportning atmosferaga chiqaradigan umumiy zaxarli modda miqdori 75-85 % gacha egallaydi. Agar 1 km ga beshta avtotransport (o’rtacha) to’gri kelsa, katta shaxarlarda 200-300 ga teng 2000 yilga borib 700-800 ga etadi. Markaziy ko’chalarda SO ning miqdori 5-10 ba`zan 30 barobarga oshadi. Uzbekistonda transport chiqindisi 50-70 % ni tashkil qiladi.
  • Atmosfera xavosini avtotransport vositalari 200 dan ortiq konserogen moddalari bilan ifloslantiradi. Ma`lumotlarga ko’ra er sharidagi 400 mln dan ortiq avtomobil` atmosferaga xar yili 300 mln. tonnaga yaqin zaxarli moddalar chiqaradi. Shundan 200 mln. tonnasi SO,50 mln. tonnasi uglevodorodlar, 30 mln tonnasi Azot oksidi, qolgan qismi boshqa gaz, chang va qattiq chiqindilarga to’gri keladi

Sanoat korhonalarini atmosferaga ta’siri

  • Viloyatimizda paxta tozalash zavodlari qariyb 500 tonna: chang va tola, gaz sanoati korxonalari 100 mln.m tabiiy gaz, un zavodlari 150 tonna un changi, gips zavodi 3000 tonna gips changini atmosfera xavosiga chiqarayapti.
  • atmosfera havosini ifloslaydigan birinchi darajali ob`ektlarga quyidagilar kiradi
  • 1. Muborak gazni qayta ishlash zavodi 55 ming t.
  • 2. Muborak gaz konlari unitar shu`ba korxonasi 5 ming t.
  • 3. Sho`rtan neft-gaz unitar shu`ba korxonasi 70 ming t.
  • 4. Sho`rtan gaz kimyo majmuasi 15 ming t.
  • 5. Muborak issiqlik elektr markazi 10 ming t.
  • Atmosfera havosining ifloslanishdarajasi
  • butun dunyo sogliqni saqlash tashkiloti
  • (VOZ) tomonidan 4 guruxga bo’linadi.
  • Atmosfera
  • xavosining
  • zararsiz tarkibi
  • Kasallik
  • qo’zgatuvchi
  • darajasi
  • O’tkir kasalliklarni
  • keltirib
  • chiqarish darajasi
  • Atmosfera ifloslanishining
  • suvga ta`siri.
  • Atmosfera havosi tarkibidagi zararli chiqindilar (changlar, konserogen moddalar, metall birikmalari) ochiq suv xavzalariga salbiy ta`sir ko’rsatadi. Tabiatda suvning tabiiy aylanishi (bug-yog’in-suv) doimiy bo’lib, daryo ko’llarni, er osti suvlarini atmosfera havosini to’yintirib turadi. Shundan ko’rinib turibdiki, atmosfera tarkibi qancha chang va zaxarli gazlar bilan ifloslangan bo’lsa, ular yog’inlar bilan er o’zgarishlarga olib keladi
  • Atmosfera havosi ifloslanishining
  • odam organizmiga ta`siri.
  • Bir kishi sutka davomida o’rtacha 12 kg.gacha xavo bilan nafas oladi. Natijada xavo tarkibidagi zararli chang, qurum va zaxarli gazlar kishi organizmida to’planaveradi. Bu esa asta sekin kishi organizmining zaiflashuviga olib keladi va oqibatda inson organizmi turli infeksiyalarga etarli darajada qarshilik ko’rsata olmaydigan bo’lib qoladi
  • Atmosfera havosi ifloslanishining
  • o’simliklarga ta`siri
  • Atmosfera havosining ifloslanishi yangi o’simliklarni va qishloq xo’jalik ekinlarini faol o’sish, rivojlanishiga salbiy ta`sir etadi.
  • Sanoatlashgan rayon va shaxarlardagi o’simliklarning rivojlanishi va yashash muddati atmosfera havosining ifloslanishi va antropogen energiya (issiqlik) o’simliklarga nisbatan qisqadir.Masalan, Qayragoch tabiiy sharoitda 350-400 yil yashasa, shaxar hiyobonlarida 120-220 yil serqatnov yo’llari atrofida esa, 40-50 yil yashar ekan
  • Atmosferani iqlim o’zgarishiga ta’siri.
  • Atmosferaga milliard tonnalab SO2 gazining chiqarilishi natijasida sayyoramizning o`rtacha harorati 1850 yilga nisbatan 0,5 ga oshganligi aniqlangan. Agar atmosferadagi SO2 ning miqdori ortib boraversa, uning miqdori 2025 yilga borib 0,0379% ga etishi mumkin, bu esa er sayyorasi haroratini 1,8 gacha ko`tarilishi taxmin qilinmoqda. Yer atmosferasi haroratining o`sishi, muzliklarning erishiga, suv sathining ko`tarilishiga olib keladi, bu esa ekin maydonlarini kamaytiradi, yoin-sochin miqdori ko`payib, iqlim o`zgaradi.
  • Atmosfera havosini ifloslanish oqibatlari
  • Tirik mavjudodlar uchun zarur bulgan toza xavoning sifati buzilishi
  • Insonlar salomatliginining yomonlashishi va turli kasaliklar
  • turlari ko’payishi
  • Kislotali yomg’irlarni yog’ishi natijasida oxakli, marmar, metall
  • qoplamali qurilish inshoatlarni yemirilishi
  • Karbonat angidridning (Sog) ko’payib borish natijasida
  • iqlimni isishi (parnik effekti).
  • . Oltingurgut (W) okisdini (Sog) ortib borishi hisobiga
  • iqlimni sovib ketishi (alibedo effekti).

Atmosfera havosining iqtisodiy zararlari.

  • Atmosferaning ifloslanishi turar joy va kommunal xo’jalikka, qishloq va o’rmon xo’jaligiga, sanoatga, tarixiy tibbiy yodgorliklarga ham ta`sir etadi. Natijada xalq xo’jaligiga katta zarar etkazadi
  • Atmosfera havosiga
  • chiqariladigan zararli
  • chiqindilar quyidagi
  • usullarda tozalanadi.
  • Xo’l va quruq
  • usulda tozalash
  • Adsorbsiya,
  • katalizatorlar
  • yordamida
  • issiqlik energiyasi
  • yordamida
  • Absorbsiya

Atmosfera xavosini ifloslanishidan muxofaza qilishga qaratilgan tadbirlar.

  • Agar atmosferada o’z-o’zini tabiiy tozalash jarayoni bo’lmaganda edi, er kurrasida xavo juda ifloslanib xayot uchun xavf vujudga kelgan bular edi. Tabiiy tozalanish jarayoni shundan iboratki, atmosfera xavosi tarkibini sekin yoqqan yomgir (2 mm soatda) 28%, qor 80-90 %, o’simliklar 70 % tozalaydi. Bir pushtali daraxtzorlar -10 % ga ikki polosalilari 65% tozalaydi. Bir gektar urmon daraxtlarining barglari orqali atmosfera xavosini, 2 tonna ammiakdan, 80 tonna SO (oltingugurt oksidi) dan tozalaydi. Atmosfera xavosini tozalashda tol daraxti eng yaxshi tozalagich xisoblanadi. Bir gektar tolzor 3-4 ga sosna, el daraxtlarining xususiyatlarini bajaradi
  • XULOSA
  • Atmosfera havosining ifloslanishi turli ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarga olib keladi. Insonlar sog'lig'ining yomonlashuvi, binolar, tarixiy obidalarning emirilishi, o'simlik va hayvonlarning nobud bo'lishi va boshqa hodisalar katta iqtisodiy zarar etkazadi. Faqatgina AQSHda havoning ifloslanishi inson sog'lig'iga etkazilgan ziyonni hisobga olmaganida, yiliga 30 mlrd. dollardan ortiq moddiy zarar etkazadi. Atmosfera havosi o'z o'zini tozalash xususiyatiga ega. Lekin uning bu imkoniyati cheklangan. Yuqori darajadagi texnogen ifloslanishni bartaraf qilish insonlarning o'zlari amalga oshirishlari lozim bo’lgan vazifadir. Havo ifloslanishining oldini olish va kamaytirishning turli yo'llari mavjud. Korxonalarda tozalash qurilmalari o'rnatiladi, zararli korxonalar shaxar chekkasiga chiqariladi. Ishlab chiqarish texnologiyasini o'zgartirish, ayniqsa chiqindisiz texnologiyaga o'tish ushbu muammoni hal qilishning eng istiqbolli yo'llari hisoblanadi.
  • Foydalanilgan adabiyotlar
  • 1. Karimov I. A. «O`zbekiston XXI asr bo`saasida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» Toshkent. O`zbekiston, 1997.
  • 2. Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish. T.Oqituvchi, 1991.
  • 3. Tilovov T. Ekologiyaning dolzarb muammolari. Qarshi. Nasaf, 2003.
  • 4. Rafiqov A.A. Geoekologik muammolar. T. O`qituvchi, 1997.
  • 5.Internet ma’lumotlari
  • www.nature.uz
  • www.uznature.uz
  • www.econews.uznature.uz
  • www.ziyonet.uz
  • www.google.uz

Katalog: Slaydlar -> Ekologiya%20kafedrasi -> Nomutaxassis%20yo'nalishlar%20uchun
Slaydlar -> 1-mavzu: Kirish: Molekulyar biologiya fani va uning rivojlanish tarixi
Nomutaxassis%20yo'nalishlar%20uchun -> Besh yillik sirtqi ta`limining Mehnat ta’lim yo’nalishi 1-kurs uchun «Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish»
Nomutaxassis%20yo'nalishlar%20uchun -> O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Namangan Davlat Universiteti Tabiiy fanlar fakulteti Ekologiya kafedrasi o’qituvchisi D. Isoqovning Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish fanidan tayyorlagan
Slaydlar -> Akademik litseylarda biologiya darslarini o`qitishda noan’aviy usullarni qo`llash
Slaydlar -> Farg'ona vodiysida tarqalgan ayrim shifobaxsh o`simliklarning bioekologiyasi va ahamiyati
Slaydlar -> Parazit zuluklar va parazit mollyuskalar tuzulishi va rivojlanishi

Download 7.07 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling