Atom tuzilishi va tarkibi


Download 0.52 Mb.
bet2/44
Sana10.09.2022
Hajmi0.52 Mb.
#803676
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   44
Bog'liq
Telegramm lekciya
Milliy istiqlol va O`zbekistonda madaniy taraqqiyot. Mavzu rejas, Milliy istiqlol va O`zbekistonda madaniy taraqqiyot. Mavzu rejas, limitlar , Doc2, Eritmalar, Askarova Dilnoz, Askarova Dilnoz, Yangi va eng yangi davr falsafasi, RUS TILI YAKUNIY JAVOBLARI(1), 1, INFORMATIKA 2 JAVOBLARI, kalit, Норбердиев Ш, Funksiya va uning grafigini pedagogik texnalogiyalar orqali o`qi, Kvadrat tenglamaga doir masalalar 499 yilda uchragan
D.D.Ivanenko va Gapon yadro tuzilishining proton-neytron nazariyasini yaratdi.(1932-yil)
Elementning atom massasi proton va neytronlar yig’indisiga teng va bu zarrachalar umumiy nuklonlar deb ataladi.
Ar = N + Z bu yerda; Ar – atom massa
N – neytronlar soni
Z – protonlar soni.
Neytronlar sonini topish uchun atom massadan protonlar sonini ayiramiz.
N = Ar – Z
M; Fe = 56 56 – 26 = 30 ta neytron bor.
Izotop – yadro zaryadlari bir xil bo’lgan tomlarning turi.

IZOTOP

Bir xil: yadro zaryadi
protonlar soni
elektronlar soni
Xar xil: 1) atom massasi
2) neytronlar soni

O816 O817 O818, H11 H12 H13, Ca2040 Ca2042 Ca2043, F919(1ta), K1939 K1940, Cu2963 Cu2965, Fe (6 ta), Hg (7 ta), Xe (9 ta), Sn (10 ta).

Izobar – atom massasi bir xil yadro zaryadlari turlicha bo’lgan atomlar turi

IZOBAR

Bir xil:  atom massasi
Xar xil: 1) yadro zaryadi
2) protonlar soni
3) neytronlar soni 4) elektronlar soni

Ar1840 K1940 Ca2040,

Cu2965 Zn3065,


Cd48112 Sn50112



Izoton – neytronlar soni bir xil bo’ladi

IZOTON

Bir xil:  neytronlar soni
Xar xil: 1) atom massasi
2) yadro zaryadi
3) protonlar soni
4) elektronlar soni

С r2452 Mn2553 Fe2656

N = 28 ta,




Xe54136 Ba56138 La57139 ,

N = 28 ta



Izoelektron – elektronlar soni bir xil bo’ladi.

IZOELEKTRON

Bir xil:  elektronlar soni
Xar xil: 1) atom massasi
2) yadro zaryadi
3) protonlar soni
4) neytronlar soni

O 2 F Ne Na+ Mg2+ Al3+

ē = 10 ta,


C H4 NH3 H2O

ē = 10 ta





Yadro reaksiyalar
Yadro reaksiyalar – atom yadrolarining elementar zarrachalar va bir-biri bilan o’zaro tasirlashishi natijasida o’zgarishidir.
Yadro reaksiyalarda massa va zaryadlar saqlanish qonuniga bo’ysunadi.


R A D I O A K T I V Z A R R A C H A L A R




B E L G I S I

N O M L A N I S H I

M A S S A S I

Z A R Y A D I




α

Alfa

4 g

+2




β

Betta

0 g

–1




P

Proton

1 g

+1




D

Deyteriy

2 g

+1




T

Tritiy

3 g

+1




n

Neytron

1 g

0




ē

Elektron

0 g

–1




β

Pozitron

0 g

+1




γ

Gamma

0 g

0




Y A D R O V I Y R E A K S I Y A L A R

Yadroga birikish (qulash, bombardimon, nurlantirish, yog’dirish, ta’sir qilish, yutilish, qamrab olish)

Yadrodan ajralish (yemirilish, otilib chiqish, parchalanish, sochish,)

Bunda birikkan zarrachaning massa va zaryadlari yadroning massa va zaryadlariga qo’shiladi:
U + α → Pu ; U + n → U ;

Bunda ajrali chiqan zarrachaning massa va zaryadlari yadroning massa va zaryadlaridan ayiriladi:
U → Th + α ; U + α → Th ;

!!! β va ē uchun teskari amal bajariladi ya’ni biriksa ayiriladi:
Np + β ( ē) → U

!!! β va ē uchun teskari amal bajariladi ya’ni ajralsa qo’shiladi:
Bk → Np + β ( ē)




Ion



Reagent

Sifat reaksiya

H+

indikator

Rang o’zgaradi

Li+

alanga

Qizg’ish

Na+

alanga

Sariq

Ca2+



Alanga

Qizil g’isht

CO32-

Oq cho’kma

Sr2+

alanga

Malina

K+

alanga

Binafsha

Rb+

alanga

Qizil

Cs+

alanga

Ko’k

Ba2+

Alanga

Yashil olma

SO42-

Oq paxtasimon cho’kma

Mg2+

Alanga

Ko’zni qamashtiradigan oq

CO32- , OH-

Oq cho’kma

Cu2+

OH-

Ko’k cho’kma

S2-

Qora cho’kma

NH4+

OH-

O’tkir xidli gaz NH3 xidi

Zn2+

OH-

Oq cho’kma OH- ko’p bo’lsa eriydi

Fe2+



OH-

Och-yashil cho’kma. Vaqt o’tsa qo’ng’ir rangga kiradi

K3(Fe(CN)6)

Fe3(Fe(CN)6)2 Qizil qon tuzidan turnbul ko’kining olinishi

Fe3+



OH-

Qo’ng’ir rangli cho’kma

KSCN

Fe(CN)3 + KCl To’q qizil rang (tiotsianat)

Al3+

OH-

Oq iviqsimon cho’kma. OH- ko’p bo’lsa eriydi

Ag+

Cl-

Oq-qora cho’kma

Br-

Och-sarg’ish cho’kma

J-

Sariq cho’kma

PO43-

Sariq cho’kma

Pb2+
Co2+
Ni2+

S2-



Qora cho’kma



Cr3+

OH-

Yashil cho’kma

Cd2+

S2-

Sariq cho’kma

Zn2+

S2-

Oq cho’kma

Mn2+

S2-

Pushti cho’kma

Sn2+

S2-

Jigarrang cho’kma

Sb3+

S2-

To’q sariq cho’kma

OH+

indikator

Rang o’zgaradi

Cl-

Ag+

Oq-qora cho’kma

Br-

Ag+

Och-sarg’ish cho’kma

J-

Ag+

Sariq cho’kma

SO32-

H+

O’tkir xidli gaz SO2 ajraladi

CO32-

H+

Oxakli suvni loyqalantiradigan gaz CO2 ajraladi

Ca2+

Oq cho’kma

SO42-

Ba2+

Oq cho’kma




PO43-

Sariq cho’kma

S2-



Pb2+ , Cu2+

Qora cho’kma

H+

Palaxta tuxum xidli gaz H2S

NO3-

Cu+H2SO4

NaNO3 + H2SO4 + Cu = CuSO4 + NaHSO4 + H2O + NO2 (gaz)

NO2-

H2SO4 + O2

NaNO2 + H2SO4 + O2 = NaHSO4 + H2O + NO2 (gaz)

Cr3+ Yashil, CrO42- Pushti


MnO4- Binafsha Fe3+ Zang rangi qo’ng’ir rang,
MnO42- Yashil Cu2+ Havorang,
NO2 Qo’ng’ir rangli gaz Cr2O72- Zarg’aldoq ( qovoq rang ) K2Cr2O7 Qizil

Elektrolitlar va noelektrolitlar. Ion alamshinish reaksiyalari.

Moddalar.


Noelektrolitlar

Elektrolitlar


Elektrolitlar – suvdagi eritmalari yoki suyuqlanmalari orqali elektr tokini o’tkazadigan moddalar (kislota, asos va tuzlar) elektrolitlar deb ataladi.
Noelektrolitlar – suvdagi eritmalari yoki suyuqlanmalari elektr tokini o’tkazmaydigan moddalar noelektrolitlar deb ataladi. Bularga ko’pchilik gazlar, organik birikmlar kiradi.
Elektrolitlarni suvda eriganda qanday jarayon sodir bo’lishini 1887-yilda S.Arrenius tajribasida kuzatgan.
U osh tuzi eritmasiga ikkita elektror tushurgan.
Musbat elektrot – anod (+)
Manfiy elektrot – katod. (-)
Osh tuzi suyuqlantirilganda ionlarga ajraladi.
T ajriba; katod (-) (+) anod

Na+ Cl-
Cl- Na+

A rrenius bu tajribasi orqali uchta xulosga keladi.


1) ionlar suvda eriganda ionlarga ajrladi (dissotsilanadi)
Ion – grekchadan tarjima qilinganda kezib yuruvchi degani.
Bir atomdan tashkil topgan ionlar oddiy ionlar; Na+, Cl-
Ko’p atomdan tashkil topgan ionlar murakkab ionlar; SO42-, NO3-
Eslatma; oksidlanish darajasi ishoradan oldin qo’yilsa bu ion deyiladi.
Oksidlanish darajasi ishoradan keyin qo’yilsa bu oksidlanish daraja deb o’qiladi.
SO42- - ion, SO4-2 – oksidlanish daraja.
Elektrolitlar suvda eriganda yoki suyulantirilganda ionlarga ajralishi elektrolitik dissotsilanish deyiladi.
2) elektr toki tasirida ionlar bir yo’nalishda harakatlanadi. Musbat ionlar katodga tomon, manfiy ionlar anodga tomon harakatlanadi. Shuning uchun musbat zaryadlanan ionlar kationlar, manfiy zaryadlangan ionnlar anionlar deyiladi. Ionlar faqat bir yo’nalishda harakatlanadi. Sabab qarama-qarshi ionlar bir biriga tortiladi.

Download 0.52 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   44




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling