Badiiy asarlarda -lan,lash qoshimchasi bilan yasalgan fe'llar o'rni


Download 35.7 Kb.
bet11/20
Sana14.01.2022
Hajmi35.7 Kb.
#337072
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   20
Bog'liq
BADIIY ASARLARDA -LAN,LASH QOSHIMCHASI BILAN YASALGAN FE'LLAR O'RNI
4 практическое занятие, 2 5287743643531086412, уСИМЛИК ТУКИМАЛАРИ САВОЛЛАР Word
Hozirgi zamon sifatdoshi fe’lga –yotgan, -vchi(-uvchi) affikslarini qo‘shish orqali yasaladi va quyidagi ma’no, vazifalarga ega bo‘ladi:

1. –yotgan affiksi grammatikalizatsiyalashgan yot fe’li va o‘tgan zamon sifatdoshi hosil qiluvchi –gan affiksiniing birikishi orqali yasaladi. Hozirgi zamon sifatdoshining bu shakli, asosan, ot oldidan kelib aniqlovchi vazifada qo‘llanadi: ishlayotgan odam, esayotgan shamol kabi. Bu shaklni shaxs-son affikslari bilan tuslash orqali hozirgi zamon fe’lini hosil qilib bo‘lmaydi. Faqat quyidagi hollardagina mazkur sifatdosh hozirgi zamon fe’lining yasalishi uchun xizmat qilishi mumkin: a) yo‘q so‘zi bilan hozirgi zamon fe’lining inkor shaklini yasaydi: ishlayotgani yo‘q, kelayotgani yo‘q; b) emish tuliqsiz fe’li bilan birga qullanganda hozirgi zamon fe’lining eshitilganlik shakli yuzaga keladi: ishlayotgan emish, kelayotgan emish; d) horzirgi zamon gumon ma’nosini ifodalashda -dir affiksi bilan qo‘llanadi: ishlayotgandir, kelayotgandir.

2. Hozirgi zamon sifatdoshining -vchi(-uvchi) affikslari bilan yasalgan shakli oxiri a tovushi bilan bitgan so‘zlarga qo‘shilganda, a tovushi o tovushiga aylanadi, i unli tovushi bilan bitgan fe’llarda esa i tovushi u tovushiga aylanadi. Undosh bilan bitgan fe’llarga qo‘shilganda, u orttiriladi: ishla - ishlovchi, o‘qi - uquvchi, bor- boruvchi kabi.

Hozirgi zamon sifatdoshi quyidagicha ma’no va vazifalarga ega bo‘ladi: a) –yotgan sifatdoshidan farqli ravishda shaxs-son affikslari bilan tuslanadi va gapda kesim vazifasida qo‘llanadi: ishlovchiman, ishlovchisan, ishlovchi; b) otga bog‘lanib, sifatlovchi aniqlovchi vazifasini bajaradi: ishlovchi kishi, o‘quvchi qiz kabi; d) bu shaklda otlashishga moyillik kuchliroq bo‘ladi: o‘quvchi, yozuvchi, to‘quvchi kabi.




Download 35.7 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   20




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling