Bitiruv malakaviy ishini yozish bo’yicha uslubiy qo’llanma


Download 0.63 Mb.
Pdf ko'rish
Sana02.05.2020
Hajmi0.63 Mb.
#102772
Bog'liq
Bitiruv Malakaviy Ishini yozish
GOST 28157-89 Plastmassalar. Yonishga chidamliligini aniqlash usullari, 2 5388923130175555845, Writing Task 2, 1, 1, rejaaaaaa, Izzatulla, ona tili darslarida oquvchilar faolligini oshirish, 2.5. R, L, C elementlari paralel ulangan zanjirlar., 2.5. R, L, C elementlari paralel ulangan zanjirlar., 2.5. R, L, C elementlari paralel ulangan zanjirlar., 2.5. R, L, C elementlari paralel ulangan zanjirlar., integral tadbiqlari, integral tadbiqlari

 

 

 



 

 

 



 

 

 



Bitiruv malakaviy ishini yozish 

bo’yicha uslubiy qo’llanma 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Muallif: A.M.Xakimov 



 

Mundarija 

 

 

I BOB. BITIRUV MALAKAVIY ISHI ................................................................. 3 



1.1  Talaba nima uchun Bitiruv Malakaviy Ishini yozishi kerak? ................... 3 

1.2.  Ilmiy ishning turlari haqida. ......................................................................... 3 

II BOB BITIRUV MALAKAVIY ISHI MAVZUSI UCHUN NOM 

TANLASH. ............................................................................................................... 4 

2.1  Mavzuga mos keluvchi yaxshi nom tanlash. ............................................... 4 

2.2  Nom tanlashda e’tibor berilshi lozim bo’lgan holatlar. ............................. 4 

III BOB. KIRISH QISMI NEGA BUNCHALIK MUHIM? .............................. 5 

3.1. Kirish qismining tuzilishi haqida. ................................................................... 5 

IV BOB. ASOSIY QISMNI YOZISH BO’YICHA FOYDALI 

KO’RSATMALAR. ................................................................................................. 9 

4.1 Ma’lumotlarni o’quvchiga qanday yo’llar bilan taqdim etish lozim? ......... 9 

4.2.  Muallifning muammolar yechimi borasidagi fikrini bayon etishi. ......... 11 

V BOB. XULOSA QISMINI YOZISH VA UNDA E’TIBOR BERILISHI 

LOZIM BO’LGAN HOLATLAR. ...................................................................... 11 

VI BOB. ASOSIY QISM YAKUNLANGACH ABSTRAKT YOZISHNI 

UNUTMANG. ........................................................................................................ 13 

VII BOB. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR HAMDA HAVOLALARNI 

KELTIRISH. ......................................................................................................... 13

 

 



 

 

 

 

I bob. Bitiruv malakaviy ishi 



1.1 Talaba nima uchun Bitiruv Malakaviy Ishini yozishi kerak? 

 

Dastavval, Bitiruv malakaviy ishi nimaligiga to’xtalib o’tsak. U quyidagi uch 



belgini o’zida mujassamlashtiradi. 

 

 



 

 

 



Keling Bitiruv Malakaviy Ishi nima ekanligini oddiy referat yoki mustaqil ish 

bilan solishtirish orqali o’rganamiz. Bitiruv Malakaviy Ishi (bundan keyin BMI) hali 

yechimini  topmagan  muammoni  o’z  ichiga  olishi  zaruriy  shartdir.  Referat  yoki 

mustaqil ish ham yechilmagan muammoni o’z ichiga olishi mumkin. Lekin, uning 

bo’lishi zaruriy shart hisoblanmaydi va ularga nisbatan talaba tomonidan taklif yoki 

tavsiya berilishi talab qilinmaydi. 

 

Shuningdek,  BMI  ko’pchilik  yoki  jamiyat  uchun    muhim  bo’lgan  va  uning 



yechimi ko’pchilik tomonidan umid qilinayotgan masala bo’lishi kerak. Masalan: 

Sizning  sevgan  qizingiz  bor  lekin  uning  ota-onasi  qarshi  bo’lganligi  uchun  siz  u 

bilan turmush qura olmayapsiz. Albatta bu siz uchun juda katta muammo, biroq bu 

qolganlarning  ham  muammosi  deb  ayta  olmaysiz.  Aksincha  yoshlar  orasida 

nikohning yoki ajralishlarning ko’payib borayotgani esa jamiyat muammosi bo’lib, 

hamma  uchun  birdek  muhimdir.  Shuning  sababli,  barcha  uchun  muhim  va  qiziq 

mavzuda BMI yozish maqsadga muvofiqdir. Lekin, bu degani hozirgi kunda dolzarb 

deb o’ylayotgan masalalarnigina yozish kerak degani ham emas. Chunki, ko’pchilik 

tomonidan e’tibor berilmayotgan ammo dolzarb bo’lgan masalalar ham mavjud. 

 

BMIda  ko’tarilgan  muammolar  yuzasidan  taklif  yoki  tavsiyalarning  mavjud 



ekanligi  muhim  shartlardan  biridir.  Albatta  muammo  yuzasidan  beriladigan  taklif 

yoki  tavsiya  barcha  muammolarni  qamrab  olishi  shart  emas  va  ular  muammolar 

yechimi uchun asos sifatida xizmat qiluvchi tavsiyalar bo’lishi ham mumkin. Lekin 

talabalar bir narsani unutmasliklari lozimki, hech qanday taklif yoki tavsiyasiz BMI 

yozish va uni ko’pchilik oldida himoya qilishdan umuman ma’no ham yo’q. 

1.2.  Ilmiy ishning turlari haqida. 

 

Ilmiy  ish  yozishda  bir  qancha  usullardan  foydalaniladi va  bu  usullardan  BMI 



yozishda ham foydalanish mumkin. Bu usullardan foydalanish ishning mazmunini 

yoritishda va oldinga qo’yilgan maqsadlarga erishishda katta yordam beradi. 



1.  Huquqdagi yechilmagan muammolarni o’zida jamlaganligi 

2.  Ushbu yechimi topilmagan muammolarni yechish jamiyat uchun dolzarb masala 

ekanligi 

3.  Muammoning yechimi borasida talabaning tavsiyalari mavjud ekanligi. 

 

 



Demak, ular umumiy qilib aytganda quyidagi turlarga bo’linadi: 

1.  Huquqiy-dogmatik (doctrinal) 

2.  Sohalararo 

3.  Qiyosiy 

4.  Nazariy, tarixiy, tanqidiy, metodologik. 

II bob Bitiruv Malakaviy Ishi mavzusi uchun nom tanlash. 

2.1 Mavzuga mos keluvchi yaxshi nom tanlash. 

 

Keling, dastavval  qanday  nom  yaxshi  nom  ekanligini  aniqlab  olamiz.  Yaxshi 



nom quyidagi 3 belgini o’z ichiga oladi.  

 

 



 

 

 



 

Albatta  mavzuning  nomi  hamma  uchun  oson  bo’lishligi  muhim  masala 

hisoblanadi.  Chunki  mavzuning  nomi  qisqa  va  unga  ergashib,  uni  tushuntirib 

keladigan gaplar bo’lmaydi. Asosiy qismda qaysidir so’z tushunarsiz bo’lsa, keyingi 

gapda unga izoh berish mumkin. Mavzu nomida esa buning sira ham iloji yo’q. 

 

Siz mavzuning nomini tushunishga oson qilib yozishingiz mumkin, lekin u siz 



BMIda ko’tarayotgan asosiy masalani ko’rsatib turmasa va ma’lum bir qismgagina 

aloqador bo’lsa, qanchalik chiroyli nom topmang u foydasiz bo’lib qolaveradi. 

 

Uchinchi holat bo’lgan hammada qiziqish uyg’otuvchi nom topish yuqoridagi 



ikki belgidek zaruriy ahamiyatga ega emas, biroq bunday nom o’quvchi siz yozgan 

BMIni  qo’liga  olgan  paytdan  siz  yozgan  ishga  bo’lgan  qiziqishining  uyg’onishi 

demak sizda o’quvchi bor degan bir tuyg’uni vujudga keltiradi.  

2.2  Nom tanlashda e’tibor berilshi lozim bo’lgan holatlar.  

 

Mavzuga nom berishda e’tibor beriladigan holatlar haqida gapirgandan ko’ra 



ularni  amaliy  misollar  orqali  tushuntirish  hamma  uchun  tushinarli  bo’ladi.  Shu 

sababli  quyida  “maqbul”  hamda  “nomaqbul”  misollar  orqali  tushuntirishga 

harakat qilamiz 

1.  Tushunishga osonligi;  

2.  BMIda ko’tarilayotgan asosiy masalani tasavvur qila olinishi; 

3.  O’quvchida qiziqish uyg’ota olishi. 

 

Jinoiy ishlarni kvalifikatsiya qilish masalalari 

  

 

Nomaqbul misol 



 

Bu  misolimizda  ko’rishimiz  mumkinki,  tanlangan  nom  o’z  ichiga  juda  katta 



hajmdagi ishni olgan. Bu esa, ushbu BMIda qanday masala ko’rilishi ya’ni qanday 

muammo  oldinga  qo’yilayotgani  noaniq  bo’lib  qolishiga  olib  kelmoqda. 

O’ylashingiz  mumkin,  ushbu  BMIda  kvalifikatsiya  qilish  masalalari  oldinga 

qo’yilgan  deb.  Ammo,  qaysi  tarafdan,  qanday  jinoyatlarda  degan  savollar 

yopiqligicha qolaveradi. Shu sababli, BMIning mavzusi va uning nomini tanlashda 

iloji boricha aniqlikka va mavzuning keng doirada emasligiga e’tibor qaratish lozim. 

Ushbu  misoldagi  nomga  e’tibor  qaratadigan  bo’lsak,  muammo  siyosiy 

partiyalarning  ishtiroki  bo’lishi  mumkin.  Asosiy  e’tibor  o’zini-o’zi  boshqarish 

organlariga  qaratilishi  ham  mumkin.  Obyekt  sifatida  siyosiy  partiyalar  bo’lishi 

mumkin. Biroq bu yerda “ishtirokini rivojlantirish” deb yozilgan. Mantiqiy o’ylab 

qaraladigan  bo’linsa,  ishtirokni  rivojlantirish  mumkinmi  degan  savol  tug’iladi. 

Albatta yo’q. Chunki ishtirok oshirilishi mumkin lekin u rivojlantirilmaydi. Bundan 

kelib  chiqadiki,  nom  tanlashda  so’zlarning  mantiqiy  bog’lanishiga  e’tibor 

qaratishimiz zarur.  

Keling endi maqbul misollarni ham ko’rib o’tamiz. 

 

Ushbu  BMIning  nomidan  u  qanday  muammoni  o’z  ichiga  olayotgani,  asosiy 



e’tibor beriladigan nuqtalar hamda obyekt nima ekanligini ko’rishimiz mumkin.   

III bob. Kirish qismi nega bunchalik muhim? 

 

3.1. Kirish qismining tuzilishi haqida.

 

 

Ko’pchilik  talabalar  kirish  qismini  unchalik  ham  muhim  deb  o’ylamaydilar. 

Lekin, bu juda ham noto’g’ri fikrdir. Chunki aynan kirish qismi o’quvchida qiziqish 

 

Ikki tomonlama investitsion shartnomalardan kelib chiquvchi nizolarni ko’rib chiquvchi 



xalqaro arbitrajlar qarorlarining davlat suverenitetiga ta’siri. 

                                                                      (TDYU 4-kurs talabasi K.Abdullayevning BMI mavzusi.)  



Muammo: Sud qarorlarining davlat suverenitetiga ta’siri 

Asosiy e’tibor: Xalqaro investitsion sudlar 

Obyekt: Ikki tomonlama investitsion shartnomalar 

 

  



Maqbul namuna 1 

 

 



O’zini-o’zi boshqarish organlaridagi siyosiy partiyalarning ishtirokini rivojlantirish. 

  

Nomaqbul misol 



 

uyg’otadigan va sizning tadqiqotingizning yuzi hisoblanadi. Shunday ekan, biz uni 



BMImizning  eng  zaruriy  qismlaridan  biri  deb  hisoblashimiz  lozim  bo’ladi.  Buni 

oddiy qilib tushuntirish mumkin. Keling sizning ilmiy ishingizni kavlanilishi lozim 



bo’lgan  quduqqa  o’xshatamiz.  Siz  bir  odamga  “shu  yerni  kavla!”  deb  buyruq 

bersangiz tabiiyki u buyrug’ingizni bajarmaydi. Biroq, unga nima uchun kavlashi 

kerakligining  sababini  tushuntirsangiz  uning  kavlashni  boshlash  ehtimoli  katta. 

Demak,  kirish  qismida  ham  siz  nima  uchun  bu  ishni  yozayotganligingizni 

o’quvchiga  tushuntirishingiz  kirish  qismining  kaliti  hisoblanadi.  Bundan  kelib 

chiqib aytishimiz mumkinki, kirish qismida, quyidagi kki savolni o’zingizga berib, 

unga javob izlab yozishingiz lozim.  

 

 



Albatta nimani tadqiqot qilishingizni yuqoridagi mavzuyingiz nomidan hamda 

paragraflaringiz  nomidan  ham  ko’rish  mumkin.  Nima  uchun  tadqiqot 

qilayotganingizni  esa  quyidagi  uch  belgini  ko’rsatish  orqali  o’quvchiga  yetkazib 

berishingiz mumkin bo’ladi. 

 

 

Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda kirish qismining tuzilishi quyidagicha 



bo’ladi. Avvalo umumiy gaplar bilan mavzuga kirib boriladi. Undan keyin, tadqiqot 

qilinayotgan  mavzuning  dolzarbligi  qisqacha  yoritib  o’tiladi.  Agarda  statistik 

ma’lumotlar  mavjud  bo’lsa  ular  keltirib  o’tilishi  maqsadga  muvofiqdir.  Shundan 

so’ng, tadqiqot qilinayotgan tizim haqida qisqacha tavsif berib, unga tegishli bo’lgan 

qaysi muammolar tadqiqot obyekti sifatida olinganligi ko’rsatiladi. Kirish qismining 

so’ngida  esa  har  bir  bobda  nimalar  yozilishi  ko’rsatib  o’tilishi  lozim.  Albatta, 

yuqoridagi ma’lumotlarni qay yo’sinda taqdim etish talabaning xohishiga bog’liq 

nima uchun ushbu tadqiqotni 

qilayapman?

nimani tadqiqot qilayapman?

Qanday muammo 

bor ekanligi

Nega bu muammo 

ko'tarib 

chiqilayotganligi

Ushbu muammoni 

hal etish uchun 

qiliniladigan ishlar 

nimalardan 

iboratligi



 

bo’lib, 



ularni 

alohida 


qismlarga 

bo’lib 


ko’rsatishi ham yoki ularni 

ajratmasdan 

har 

bir 


abzastni mohirlik bilan bir-

biriga  bog’lab  ularning 

barchasini 

o’quvchiga 

yetkazib 

berishi 


ham 

mumkin.  Quyida  shunday 

kirish 

qismlaridan 



qisqartirilgan 

misollarni 

taqdim etamiz. 

 

 



КИРИШ 

Мавзунинг долзарблиги. Экстрадиция халқаро одил судловнинг қарор 

топиши учун муҳим восита сифатида майдонга чиқади. Токи, жиноятчилик 

кун сайин ривожланиб, инсон, жамият ва давлат учун жиддий таҳдид солар 

экан, экстрадицияга бўлган талаб ҳам ошиб бораверади.  



Диссертациянинг  мақсади –  Экстрадицияда  халқаро  ҳуқуқий 

ҳамкорлик  масалаларига оид халқаро-ҳуқуқ, миллий қонунчиликни ҳамда 

экстрадицияни  ҳуқуқий  аспектларини  комплекс  таҳлил  қилиш  ва  шунга 

асосланиб,  экстрадиция  жараёнини  тартибга  солувчи  миллий  жиноят 

процессуал нормаларини такомиллаштириш бўйича таклифлар киритишдан 

иборат. 


Тадқиқот  натижаларининг  амалий  аҳамияти.  Диссертацияда 

мужассамланган  назарий  ҳолатлар,  хулосалар  ва  таклифлардан  қуйидаги 

соҳаларда фойдаланиш мумкин.......... 

Илмий янгилиги - шундан иборатки, биринчи навбатда, диссертацияда 

жиноятчиларни  ушлаб  беришдаги  (экстрадиция  қилиш)  халқаро-ҳуқуқий 

ҳамкорлик билан боғлиқ бўлган муаммолар монографик даражада комплекс 

ўрганишга ҳаракат қилинган. 



Тадқиқот  предмети –  Экстрадиция  соҳасида  халқаро  ҳуқуқий 

ҳамкорлик доирасига оид  масалалар.  Шу  асосда  Экстрадиция  соҳасида 

халқаро ҳуқуқий ҳамкорлик йўналишлари бўйича назарда тутилган халқаро 

нормаларни  амалий  татбиқ  этиш  холати,  муаммолари  ва  анъаналарини 

кўриб чиқиш ва таҳлил қилиш. 

1.  mavzu ochib beriladi va ba'zi bir umumiy ma'lumotlar 

taqdim etiladi; 

2.  mavzu bilan bog'liq adabiyotlar taqdim etilishi mumkin; 

3.  mavzu doirasi aniqlanadi; 

4.  hozirgi holat yoritib beriladi; 

5.  mavjud vaziyatni baholash (afzallik va kamchiliklar); 

6.  tadqiqot maqsadining ahamiyati aniqlanadi; 

7.  tadqiqot muammolari yoki savollari ochib beriladi; 

8.  tadqiqotning obyekti yoritiladi; 

9.  tadqiqot metodikasi ko’rsatiladi; 

10.  qaysi bobda nimalar ko’rsatilishi taqdim etiladi. 



 

Тадқиқот объекти - ҳалқаро ҳуқуқий ҳамкорлик ва унинг йўналишлари, 

шахсларни  экстрадиция  қилиш  масалаларини  тартибга  солувчи  халқаро 

ҳуқуқ  нормалари,  ҳамда  халқаро  ва  миллий  қонунчилик  амалиётидаги 

статистик ва аналитик маълумотлар. 

Диссертациянинг  тузилиши  ва  ҳажми: диссертация  кириш,  етти 

параграфни ўз ичига олувчи икки боб, хулоса ва фойдаланилган адабиётлар 

рўйхатидан иборат.  Диссертация ҳажми – 70 бет. 

                                               

Xalqaro  ommaviy  huquq  kafedrasi  o’qituvchisi  I.Yakubovaning  magistrlik 

dissertatsiyasidan 

 

Ushbu ishda, odatda, O'zbekistonda foydalaniladigan usuldan foydalanilgan, 



ya'ni  har  bir  qism  alohida  qora  harflarda  ko'rsatib  chiqilgan  va  alohida  qismlarga 

bo’lib  berilgan.  Albatta  kirish  qismini  bunday  taqdim  etish  ma’lum  bir  darajada 

“tadqiqot  loyihasini”  ham  eslatib  yuboradi.  Bunday  usulda  taqdim  etish 

o’quvchining  diqqatini  jalb  qiladi  va  u  o’ziga  kerakli  joyini  tezda  topib  olishiga 

yordam  beradi.  Biroq,  salbiy  tomoni  ham  mavjud  bo’lib,  o’quvchiga  faqatgina 

ma’lumot  berib,  unga  hikoya  (story)  o’qigandek  zavqni  taqdim  eta  olmasligi 

mumkin. 

 

 



Kirish 

 Hozirgi  kunda  globallashuv  natijasida  dunyo  xalqlarining  keng  miqyosdagi 

integratsiyasi yanada kuchayib bormoqda. Ushbu integratsiya jarayoni natijasida 

ayniqsa  chet  el  elementi  bilan  murakkablashgan  oilaviy  munosabatlarning  soni 

ham ko’paymoqda. Masalan: 2007-2008 yillarda mamlakatimizda fuqarolarimiz 

va chet elliklar o’rtasida tuzilgan nikohlar soni 100 tadan oshmagan bo’lsa, 2010-

yildan  2015-  yilgacha  har  yilgi  ko’rsatkich  500-600  ta  atrofida.  Shu  bilan 

mutanosib ravishda xalqaro nikohni bekor qilish ham tobora ko’payib bormoqda. 

Masalan,  2015-yildan  2016-yilning  birinchi  choragigacha  bo’lgan  davrda 

fuqarolarimiz va chet elliklar o’rtasida 570 ta nikoh bekor qilingan. Albatta ushbu 

ko’rsatkichlar  xalqaro  oilaviy  munosabatlarni  tadqiq  qilish  zarurati  borligini 

ko’rsatib turibdi. Chunki, hozirgi kundagi O’zbekiston Xalqaro xususiy huquqi 

Sobiq sovet ittifoqi qonunchiligi asosida yaratilgan bo’lib, unda Sobiq Ittifoqning 

naqzariyalari  yashamoqda  hamda  ular  “cho’loq  nikohlarni  vujudga  keltirishi, 

O’zbekiston bilan aloqasi bo’lmagan shaxslarning nikohni bekor qilishlari ustidan 

ham  O’zbekiston  sudlarining  yurisdiksiyasini  belgilash  kabi  muammolarni 

vujudga  keltirish  ehtimoli  katta.  Shu  sababli,  ular  zamonaviy  globallashib 

borayotgan  jamiyatimizga  to’g’ri  kelish  kelmasligini  aniqlash  zarur.  Ayniqsa 



 

 



 

 

Ikkinchi misolimizda kirish qismini o’qigan o’quvchi huddi hikoya o’qiyotgan 



o’zini  his  qilishi  mumkin.  Lekin,  aynan  o’ziga  kerakli  ma’lumotni  izlayotgan 

izlanuvchi esa, ma’lumotni topishga qiynalishi yoki ko’p vaqt sarflashi ehtimoldan 

holi emas. 

 

 



 

IV bob. Asosiy qismni yozish bo’yicha foydali ko’rsatmalar. 

4.1 Ma’lumotlarni o’quvchiga qanday yo’llar bilan taqdim etish lozim? 

 

O’quvchiga  qanday  ma’lumotlarni  taqdim  etish  lozim  degan  savolga  javob 



berish  uchun,  avvalo,  kirish  qismida  tadqiqotni  qanday  usulda  amalga  oshirish 

haqida  gap  ketganligiga  e’tibor  qaratamiz.  Masalan  ikkinchi  misolimizda,  ish 

qiyosiy huquqiy jihatdan ko’rilib, O’zbekiston qonunchiligi tanqidiy jihatdan tahlil 

qilinishi  aytib  o’tilgan.  Demakki,  asosiy  qismda  ham  shunga  mutanosib  ravishda 

ma’lumotlar  berib  o’tilishi  lozim.  Agarda  kirish  qismida  Yaponiya  va  Yevropa 

Ittifoqi bilan qiyosiy huquqiy tahlil amalga oshirilishi nazarda tutilgan bo’lsa, asosiy 

qismda  ham  o’quvchiga  aynan  qiyosiy  tahlil  usulidan  foydalanib,  ma’lumotlar 

taqdim  etilishi  zarur.  Bunda  sizning  tanlagan  usulingiz  tadqiqotingizni  amalga 

oshirishda qanchalik qo’l kelganini ko’rish mumkin bo’ladi.  

 

Keyingi  taqdim  etilishi  lozim  bo’lgan  ma’lumot  bu  statistik  ma’lumotlardir. 



Statistik ma’lumotlarni taqdim etishning ham o’ziga xos jihatlari mavjud. Ayniqsa, 

kompyuter  texnologiyalari  rivojlanayotgan  hozirgi  kunda,  ularni  o’quvchiga 

tushunarli tarzda va ko’plab jihatlarni o’z ichiga oladigan qilib taqdim etish talab 

bunday  nazariyalar  xalqaro  nikohni  bekor  qilish  bilan  bog’liq  ishlarda  ko’zga 

tashlanadi. Shu sababli, ushbu ilmiy ishda chet el elementi bilan murakkablashgan 

nikohdan  ajratishda  qo’llaniladigan  huquq,  yurisdiksiya  hamda  chet  el  sudi 

qarorlarini tan olish bilan bog’liq O’zbekiston hamda fuqarolarimiz asosan oilaviy 

munosabatlarga  kirishadigan  MDH  mamlakatlari  fuqarolari  o’rtasidagi  xalqaro 

oilaviy  munosabatlarni  tartibga  soluvchi  Minsk  konvensiyasi  normalaridagi 

muammolar  tadqiq  etiladi.  Mavjud  muammolarni  yechishda  Xalqaro  xususiy 

huquqning  asosoiy  prinsiplari  bo’lmish  Fuqarolar  va  chet  ellik  fuqarolarning 

tengligi, Eng uzviy bog’langan mamlakat qonunini qo’llash kabilarga asoslaniladi.  

Ilmiy ishning I bobida,…….II bobida…………….III bobida…………………IV 

bobida…………….Xulosa qismida…………..lar ko’rib chiqiladi. 

 

Xalqaro huquq va inson huquqlari kafedrasi o’qituvchisi A.Xakimovning 



magistrlik dissertatsiyasidan olingan. 

10 

 

etiladi.  Keling,  statistik  ma’lumotlarni  qanday  taqdim  etishni  misollar  yordamida 



o’rganamiz.  

 

Birinchi misol. 

 

 

Ushbu  chizmadan  o’quvchi  juda  ko’plab  ma’lumotlarni  olishi  va  vaziyatni 



tasavvur qila olishi mumkin. Agarda ma’lumotlar oddiy usulda taqdim etilganda biz 

ko’rib  turgan  ma’lumotlarni  taqdim  etishning  imkoniyati  mavjud  bo’larmidi? 

Albatta  yo’q.  Chunki,  bunday  ma’lumotlar  oddiy  jadval  usulida  taqdim  etilsa, 

ishdagi juda katta maydonni egallaydi va o’quvchi vaziyatni tasavvur qilishi qiyin 

bo’ladi. Ammo, bu bilan jadval usulida ma’lumotlarni taqdim etib bo’lmaydi degan 

fikrdan  yiroqmiz.  Ba’zi  bir  ma’lumotlar  jadvallar  orqali  taqdim  etilganda,  ularni 

tushunish oson bo’ladi.  

 

Statistik  ma’lumotlarni  taqdim  etishda  yana  bir  qancha  turdagi  chizmalardan 



foydalanish  mumkin.  Ulardan  foydalanishda,  statsitik  ma’lumotlarni  nima  uchun 

taqdim  etayotganligini  yaxshilab  o’ylab  ko’rish  zarur  va  aynan  nimaga  urg’u 

bermoqchi ekanligini ham hisobga olish kerak.  

 

Tadqiqiotning amaliyot bilan uzviy bog’liqligiga yoki uning nazariy ekanligiga 



qarab,  o’quvchiga  ma’lumotlarni  taqdim  etish  lozim.  Masalan:  agarda  tadqiqot 

nazariya bilan uzviy bog’liq bo’lsa, unda BMIda ko’proq olimlarning bu boradagi 

fikrlarini  keltirib  o’tish  va  u  bo’yicha  qanday  tadqiqotlar  amalga  oshirilgani  va 

ularda  nimalar  ilgari  surilgani  haqida  batfsil  to’xtalib  o’tish  maqsadga  muvofiq 

bo’ladi.  Agarda,  tadqiqot  amaliyot  bilan  uzviy  bog’liq  bo’lsa,  unda  olimlarning 

nazariyalari bilan birgalikda amaliyotda ishlovchi mutaxassislardan ham intervyular 

olib  yoki  anketalar  orqali  ma’lumotlar  taqdim  etilsa,  ish  ajoyib  ko’rinishga  ega 

bo’ladi.  



11 

 

  



 

 

 



 

4.2.  Muallifning muammolar yechimi borasidagi fikrini bayon etishi. 

 

V  bob.  Xulosa  qismini  yozish  va  unda  e’tibor  berilishi  lozim  bo’lgan 



holatlar. 

 

Xulosa qismini yozishda talaba 4 holatga katta e’tibor qaratishi lozim.  



1.  Har  bir  bob  va  paragrafning  xulosa  qismida  keltirib  o’tilgan  xulosalarga 

asoslanib, tadqiqot mavzusi bo’yicha mana shunday holatlarni aniqlashtirildi 

deb yozilishi; 

2.  Kirish  qismida  keltirib  o’tilgan  muammolarni  yechish  uchun  qanday 

amallarni bajarganligi va buning natijasida nimalar oydinlashganini; 

3.  BMIga xulosa yasaladi

4.  Mavzuning kelajagi va bu ishda amalga oshmay qolgan ishlar haqida qisqacha 

aytib o’tiladi. 

Keling endi har bir holatga alohidadan misollar yordamida to’xtalib o’tamiz.  

1-  holatga misol 

Ushbu  ishda  xalqaro  nikohni  bekor  qilish  jarayonida  farzandning  kim  bilan 

yashashini  belgilash,  er-xotinlar  va  voyaga  yetmagan  farzandlar  uchun 

to’lanadigan aliment hamda er-xotin o’rtasdagi umumiy mulkni bo’lishda nikohni 

bekor  qilish  uchun  qo’llaniladigan  mamlakat  qonunidandan  boshqa  qonunni 

qo’llash zaruriyati bor yo’qligi haqida tadqiq to’la qonli bo’lmadi. Shuningdek, 

hozirgi kundagi sudyalarning salohiyati chet el elementi bilan murakkablashgan 

nikohlarni  bekor  qilish  uchun  yetarli  yoki  yetarli  emasligi  bunday  nizolarni  hal 

etishda  qanchalik  ta’sir  ko’rsatishini  huquqiy  sotsiologik  jihatdan  o’rganish  va 

bunday nizolarga iqtisodiy ahvolning qanchalik ta’sir ko’rsatishini iqtisod huquqi 

nuqtai nazaridan ko’rib o’tishni kelgusidagi vazifa qilib oldinga qo’yildi.

 

 



 

2-  holatga misol 

 

Asosiy qismda o’quvchiga ma’lumotlarni taqdim etish yo’llari: 

1)  Kirish qismida ko’rsatib o’tilgan tadqiqot usullarini qo’llagan holda; 

2)  Statistik ma’lumotlarni taqdim etish orqali; 

3)  Olimlarning  nazariyalari,  amaliyotchilardan  olingan  intervyular, 

anketalarni taqdim etish.  


12 

 

O’zbekiston  milliy  qonunchiligidagi  xalqaro  nikohni  bekor  qilishda 



qo’llaniladigan kollizion normalar hozirgi kungacha “hududiylik” prinsipi asosida 

qo’llanilib kelinganligi natijasida Xalqaro xususiy huquqning “ichki fuqarolar va 

chet  ellik  fuqarolarni  teng  ko’rish”  prinsipi  buzilayotganligi  sababli, bir  qancha 

muammolar  kelib  chiqmoqda.  Shuning  uchun  ushbu  prinsipni  bekor  qilish  va 

huquqni qo’llashda “zinapoya” usulidan foydalanish lozimligi ta’kidlab o’tildi. Bu 

usuldan  foydalanish,  chet  el  elementi  bilan  murakkablashgan  er-xotinlarni 

guruhlarga bo’lishda va ularning turmushlari bilan eng uzviy bog’langan qonunni 

qo’llash  imkonini  yaratadi.  Shuningdek,  er  yoki  xotinlardan  birining  o’z 

mamlakatiga  qaytib kelib nikohni  bekor qilishi  va  o’zlari uchun  qulay  sudlarni 

tanlashlari (forum shopping) kabi muammolarni bartaraf etishga yordam beradi.    



 

3-  holatga misol 

Yuqoridagilardan kelib chiqib shuni aytish mumkinki, o’z fuqarolarimiz va chet 

elliklarni  teng  ko’rish,  er-xotinlar  uchun  avvaldan  bashorat  qilinishi  mumkin 

bo’lgan  moslashuvchan  kollizion  normalarni  qabul  qilish,  xalqaro  nikohdan 

ajralishlardan kelib chiqadigan turli muammolarni bartaraf etish va oldini olishda 

qo’l keladi deb xulosa qilish mumkin.

 

 

4-  holatga misol 

Ushbu  ishda  xalqaro  nikohni  bekor  qilish  jarayonida  farzandning  kim  bilan 

yashashini  belgilash,  er-xotinlar  va  voyaga  yetmagan  farzandlar  uchun 

to’lanadigan aliment hamda er-xotin o’rtasdagi umumiy mulkni bo’lishda nikohni 

bekor  qilish  uchun  qo’llaniladigan  mamlakat  qonunidandan  boshqa  qonunni 

qo’llash zaruriyati bor yo’qligi haqida tadqiq to’la qonli bo’lmadi. Shuningdek, 

hozirgi kundagi sudyalarning salohiyati chet el elementi bilan murakkablashgan 

nikohlarni  bekor  qilish  uchun  yetarli  yoki  yetarli  emasligi  bunday  nizolarni  hal 

etishda  qanchalik  ta’sir  ko’rsatishini  huquqiy  sotsiologik  jihatdan  o’rganish  va 

bunday nizolarga iqtisodiy ahvolning qanchalik ta’sir ko’rsatishini iqtisod huquqi 

nuqtai nazaridan ko’rib o’tishni kelgusidagi vazifa qilib oldinga qo’yildi.

 

 



 

Eslatma: Xulosa qismini yozishda, 1,2,3-holatlar zaruriy hisoblanadi. 4-holat 

esa zaruruiy emas. 



13 

 

VI bob. Asosiy qism yakunlangach abstrakt yozishni unutmang. 

Abstrakt 

BMIni 


yozishni 

yakunlagandan  keyin  yozilsa,  anchagina 

yozishga  oson  bo’ladi.  Chunki,  Kirish  qisi 

hamda Xulosa qismidagi asosiy kalit gaplarni 

shunchaki  ko’chirib  bir-biriga  ulab  qo’yish 

orqali 


buni 

uddalash 

mumkin. 

Lekin, 


abstraktni  yozishda  e’tibor  berish  lozim 

bo’lgan 


elementlarni 

ham 


yoddan 

chiqarmaslik  zarur.  Bular  quyidagi  6  ta 

elementdir.  Albatta  ular  qisqacha  yozib  o’tiladi  va  ularga  atroflicha  to’xtalib 

o’tilmaydi. 



VII bob. Havolalar keltirish. 

 

Kitoblardan havolalar taqdim etish. 

 

Kitoblardan  ilovalar  taqdim  qilishda  avvalo  muallifning  nomi  ko’rsatilib 

o’tiladi. Agarda mualliflar ikki nafar bo’lsa, unda birinchi muallifdan so’ng nuqta 

undan  keyin  esa  vergul  belgisi  qo’yilib,  ikkinchi  muallifning  nomi  yoziladi. 

Muallif(lar)ning  familiyasi  to’liq  yozilib,  ismi  va  sharifining  bosh  harflari  katta 

harflar bilan yoziladi. Shundan so’ng kitobning nomi, nashriyot nomi, chiqarilgan 

yili  va  ilova  kitobning  qaysi  betidan  keltirilganligi  ko’rsatib  o’tiladi.  Faqatgina 

chiqarilgan  yili  hamda  kitob  beti  bir-biridan  vergul  yordamida  ajratiladi.  Qolgan 

barcha  vaziyatlarda  nuqta  orqali  ajratiladi.  Kitob  bir  necha  jilddan  iborat  bo’lsa, 

kitob nomidan so’ng jild raqami ko’rsatib o’tiladi (Masalan: 10-j).  

 

Masalan: Karimov I. A. Yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch. –T.: Ma’naviyat. 

2008, 116-bet. 

 

O’quv  qo’llanmadan  havola  keltirish:  Esanova  Z.N.  Otalikni  belgilash 

to’g’risidagi  fuqarolik  ishlarini  sudda  ko’rish.  O’quv  qo’llanma.  –T.:  TDYI 

nashriyoti, 2006. 137-bet.   

 

Normativ-huquqiy hujjatlardan havola keltirish.  

 

Qonun  nomi  qo’shtirnoq  ichida  taqdim  etiladi.  Keyin  esa,  ikki  drob  belgisi 



qo’yilib, to’plam yoki axborotnoma nomi, yili, soni va modda ko’rsatib o’tiladi.  

 

Masalan:  O’zbekiston  Respublikasining  “O’zbekiston  Respublikasi  Oliy 

Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti to’g’risida”gi Qonuni // O’zbekiston 

Respublikasining Oliy Majlisining axborotnomasi. 2003. 9-10-son. 136-modda. 



 

Gazeta va jurnallardan havolalar keltirish. 

1.  Tadqiqotdagi muammolar 

2.  E’tibor beriladigan nuqtalar 

3.  Tadqiqot obyekti 

4.  Tadqiqot usullari  

5.  Tadqiqot natijalari 

6.  Xulosa 

14 

 

 

Gazetaga  ilova  berishda,  avvalo  muallifning  nomi,  undan  so’ng  maqolaning 

nomi  keltirilgach,  gazetaning  nomi  qo’shtirnoq  ichida  yozilib,  uning  chiqarilgan 

sanasi hamda soni keltiriladi. 

 

Masalan: Mirkomilov A.Z. Huquqdagi bo’shliqlar va ularni bartaraf etish // – 

“Inson va qonun” gazetasi. – 2015-yil 8-dekabr. № 52-53.  

 

Qayta havola qilish 

 

Agarda siz o’z ishingizda bir hil manbaga orqama-ketin murojaat etsangiz uni 

qaytadan  yozishning  xojati  yo’q.  Bunday  holatlarda  ilova  beriladi  va  ilova 

raqamidan so’ng “O’sha yerda” deb yozib qo’yiladi. Biroq, bir necha manbaga bir 

necha marta murojat qilingan paytda barcha ilovalar uchun yuqoridagi “O’sha yerda” 

so’zi  ishlatilaversa  noaniqlik  hosil  bo’ladi.  Shu  sababli,  ilova  raqamidan  so’ng, 



“Qarang” deb yoziladi va eski ilova raqami ko’rsatiladi. 

 

Internet saytlaridan havola keltirish 

 

Internet saytlariga ilovalar berish unchalik ham muammo emas. Chunki siz 



foydalangan saytni bemalol siz kirib turgan saytdan ko’chirib olishingiz mumkin. 

Biroq internet saytining nomini yozgandan so’ng, saytga ohirgi marta kirilgan 

sanani albatta keltirib o’tish zarur.  

 

Masalan: 

http://lex.uz/

. 02. 01. 2017. 

 

 

 



 

 

 



 

 

Download 0.63 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling