Byudjet hisobi va nazorati


Download 1.2 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/105
Sana10.01.2022
Hajmi1.2 Mb.
#282758
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   105
Bog'liq
Byudjet hisobi va nazorati OUM
Reja, DroidInfo, issiqlik almashinish qurilmalari, Спикинг, Спикинг, Спикинг, Спикинг, Спикинг, 7 o'zbek 2-yarmi, lesson 4, LABA, Факлсафа топшириқ 31.10.20, iqtisodiyot nazariyasi fanidan seminar mashgulotlar uchun oquv-uslubiy korsatma , 10-амалий машғулот тарқатма, 10-амалий машғулот тарқатма


 
 
 
 
 

BYUDJET HISOBI VA 
NAZORATI
” 
fanidan 
MA`RUZA MATNI 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
I-MODUL. BYUDJET HISOBI VA NAZORATINING NAZARIY ASOSLARI  
 
1-BOB. “BYUDJET HISOBI VA NAZORATI” FANIGA KIRISH. FANNING 
MAZMUNI, PREDMETI VA USULLARI 
REJA: 
1. Byudjet hisobi va nazoratini tashkil qilishning maqsadi va vazifalari. 
2. Byudjet hisobi va nazorati” fanining predmeti va usullari. 
3. O‘zbekiston Respublikasida byudjet hisobi va nazoratini  tashkil etish 
va yuritish. 
4. Davlat byudjeti ijrosini amalga oshirishda byudjet nazoratining o‘rni va 
ahamiyati. 
5. Byudjet nazoratining shakllari, turlari va usullari hamda nazorat 
organlarining vakolatlari. 
1.1.  Byudjet hisobi va nazoratini tashkil qilishning maqsadi va vazifalari 
Byudjet  hisobi  va  nazorati  -byudjet  tizimi  byudjetlarini  ijro  etishda  hisobga 
olinadigan,  pulda  ifodalangan  aktivlar  va  majburiyatlarning,  shuningdek  mazkur 
aktivlar  va  majburiyatlarni  o‘zgartiruvchi  operatsiyalarning  holati  to‘g‘risidagi 
axborotni  to‘plash,  ro‘yxatdan  o‘tkazish  va  umumlashtirishning  tartibga  solingan 
tizimidir. 
 
 
 
 
 
 
 
Byudjet  hisobi va nazoratini  yuritishdan  maqsad  foydalanuvchilarga byudjet  ijrosi 
jarayoni  bo‘yicha  to‘liq  hamda  aniq  buxgalteriya  va  moliyaviy  axborotlarni 
shakllantirib berishdan iborat. 
“Byudjet hisobi  va nazorati” fanini o’qitishning maqsadi  - talabalarga byudjet 
tizimi byudjetlarida hisobni tashkil etish haqida nazariy bilimlar berish, ularda 
mamlakatda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning bugungi bosqichida 
O’zbekiston Respublikasida byudjet sohasidagi siyosatining asosiy yo’nalishlari 
va ularni hayotga tadbiq etish yo’llari hamda byudjet mablag’laridan samarali 
foydalanish bo’yicha nazoratni tashkil etish borasida asosiy ko’nikmalarni hosil 
qilishdan iborat.
 



 
Byudjet ijrosi jarayonida nazoratning maqsadi – Byudjet ijrosini amalga oshirish va 
natijalarini  shakllantirishni  xaqqoniyligini  aniqlash  va  tahliliy  axborotlarni 
shakllantirishdan iborat bo‘lib quyidagi vazfilarni o‘z ichiga oladi: 
1. 
Byudjet  daromadlari  va  xarajatlarining  rejalashtirilishi  hamda  uning 
ma’lumotlari xaqqoniyligini aniqlash;  
2. 
Byudjet 
ijrosi 
jarayonida 
muomalalarni 
to‘liq 
va 
to‘g‘ri 
xujjatlashtirilishini aniqlash; 
3. 
Davlat  maqsadli  jamg‘armalari  Byudjeti  daromadlari  va  xarajtlarini 
rejalashtirish hamda uni ma’lumotlarini xaqqoniyligini aniqlash 
4. 
Byudjet  ijrosi  jarayonida  buxgalteriya  hisob  hisobvaraqlarini  yuritilish 
holati va haraktini to‘g‘riligini aniqlash; 
5. 
Byudjet tashkilotlarida daromadlar va xarajatlar smetalari ijrosini amalga 
oshirilishi va natijalarni shakllantirilishi to‘g‘riligini tekshirish; 
6. 
Mulkiy  qiymatliklar  va  majburiyatlarning  holati  hamda  moliyaviy 
natijalar to‘g‘risidagi to‘liq hamda aniq ma’lumotlarni shakllantirilishini tekshirish; 
7. 
Byudjet  ijrosiga  oid  buxgalteriya  hisobi  ma’lumotlarini  to‘g‘ri 
umumlashtirilishi va hisobtlarni xaqqoniyligini tekshirish; 
8. 
Tekshiruv natijalarini umumlashtirish. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Oksford  lug‘atida  keltirilishicha,  Byudjet  –  ma’lum  davr  uchun  daromad  va 
xarajatni  hisoblash  degan  ma’noni  anglatadi:  Moliya  Vaziri  tomonidan  yillik 
daromad  va  xarajatlarni    muntazam  baholash  ya'ni    oldinga  qo‘yilgan  maqsadga 
Byudjet  so’zi 15-asrlarda paydo bo’lgan bo’lib, O’rta asrlardagi Fransuz 
tilidan  “bougette”,  qadimgi    fransuz  tilidagi  “bouje”,  ya’ni  “charm  sumka, 
hamyon, kichik charm sumka”, lotin tilidagi “bulga” so’zidan olingan bo’lib, 
“charm  sumka”  degan  ma’nolarni  anglatadi.  Zamonaviy  moliyaviy  ma’nosi 
(1973) g’aznachilik vaziri fiskal rejalarini o’zining hamyonida saqlashi degan 
tushunchani  beradi.  Boshqa  ma'nosi    18-asrda  “yangiliklar  shodasi”  bo’lib 
ko’chdi,  shu  sababdan  bu  so’zni  ishlatish  ayrim  gazetalar  uchun  sarlavha 
sifatida ishlatilgan. 
 



 
muvofiq  kerakli  pul  mablag‘ini  anglatadi.  Merrayam-Vebster  lug‘atiga  ko‘ra, 
Byudjet  qanday  qilib  sarflanishi  rejalashtirilganligiga  bog‘liq  holda  sarflanishga 
qodir  bo‘lgan  pul  mablag‘i  miqdoridir  ya'ni,  pul  miqdorini  qancha  sarflanishi 
mumkinligini  va  kelajakda  qancha  sarflanishidir.  Bu  hukumat  tomonidan 
belgilangan davr ichida qancha sarflanishi rejalashtirilganligi va xarajatlar uchun 
qancha  to‘lanishi  haqidagi  rasmiy  ma’lumot.  Rene  Stourmning  fikriga  ko‘ra: 
“Byudjet  –  davlatning  yillik  tushumi  va  xarajatlarini  prognoz  qiladi  va 
tasdiqlaydi”
1

O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va xududiy moliya organlari yuqoridagi 
vaziflarni  amalga  oshirish  chog‘ida  davlat  Byudjetining  ijrosini  nazorat  qiladi  va 
quyidagilarga e’tibor qaratadi: 
1. 
Byudjetlar ijrosi yakunlarini ko‘rib chiqadi; 
2. 
Byudjetlarga  mablag‘lar  tushumi  to‘g‘risida  soliq  va  bojxona 
organlaridan, davlat maqsadli jamg‘armalari organlaridan axborotlar oladi; 
3. 
Byudjet  tashkilotlaridan  Byudjet  va  Byudjetdan  tashqari  mablag‘larning 
tushumi va sarflanishi to‘g‘risida ma’lumotlar talab qilib oladi
4. 
Qonun  xujjatlariga  muvofiq  banklardan  Byudjet  mablag‘lari  harakati 
to‘g‘risida ma’lumotlar oladi; 
5. 
Byudjet  mablag‘larini  oluvchilarning  moliyaviy  xo‘jalik  faoliyatini 
auditdan o‘tkazadi. 
Keltirilgan  vazifalarni  bajarilishi  umumiy  maqsad,  ya’ni  Byudjet  ijrosi  jarayoni 
ustidan  nazoratni  ta’minlab  beradi.  Tekshirish  tasdiqlangan  dasturga  muvofiq 
amalga oshiriladi. Tekshirishlarni o‘tkazishda quyidagilarga e’tibor qaratish zarur:  

smeta-moliya  hujjatlarini,  bunda  Byudjet  mablag‘laridan  qonunchilikka  va 
Byudjet  mablag‘larining  tejamli  yo‘naltirilishiga  qat’iy  rioya  etilishiga  erishgan 
holda, chuqur tahlil qilishni va har tomonlama o‘rganishni amalga oshirish

O‘zbekiston  Respublikasi  va  Qoraqalpog‘iston  Respublikasi  vazirliklari, 
idoralari,  hokimiyatlarning  tegishli  boshqarmalari  va  bo‘limlarida  xarajatlar 
                                                           
1
Makarand A.Paithankar. Public Budgeting theory and practice, CreateSpace USA, 2016. p.2 



 
smetasini  ko‘rib  chiqish,  tasdiqlash  va  o‘z  vaqtida  tashkilotlarga  etkazish  bo‘yicha 
ishlarni to‘g‘ri tashkillashtirishga erishish

daromadlarning  to‘liq  hisobi,  pul  mablag‘larining  o‘tuvchi  qoldiqlari,  bu 
mablag‘lardan  tejamli  va  samarali  foydalanishni  inobatga  olgan  holda,  Byudjetdan 
tashqari  mablag‘lar  bo‘yicha  daromadlar  va  xarajatlar  smetasining  tuzilishining 
qonuniyligi va rejalashtirishning asoslanganligini e’tiborga olish; 

smetani  rejalashtirishda  aniqlangan  kamchiliklarni  bartaraf  etishda  tezkor 
holda  chora-tadbirlarni  qo‘llash,  smeta  xarajatlari  bo‘yicha  aniqlangan  ortiqcha 
ajratilgan  mablag‘lar  summasini  bu  haqda  tashkilot  rahbariga  xabar  bergan  holda 
o‘z vaqtida Byudjetdan moliyalashtirish miqdorini qisqartirish. 
O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi vazirliklari va idoralari, 
hokimiyatning  boshqarmalari  va  bo‘limlarida  smetani  rejalashtirish  holatini 
tekshirish  natijalari  bo‘yicha  zarur  hollarda  O‘zbekiston  Respublikasi  Vazirlar 
Mahkamasiga,  Qoraqalpog‘iston  Respublikasi  Vazirlar  Kengashiga,  tegishli 
hokimiyatlarga  axborot  berilishi,  qoida  buzilishlarni  yo‘qotish  bo‘yicha  takliflar 
berilishi  va  aniqlangan  ortiqcha  ajratilgan  mablag‘lar  summasini  xarajatlar  smetasi 
bo‘yicha tayinlash kamaytirilishi mumkin. 
Tashkilotlarning  smeta  xarajatlarining  to‘g‘ri  tuzilishi,  tasdiqlanishi  va  o‘z  vaqtida 
etkazilishi  bo‘yicha  tekshirish  natijalari  O‘zbekiston  Respublikasi  Moliya  vazirligi 
va hududiy moliya organlarida muntazam umumlashtiradi va ko‘rib chiqiladi hamda 
ushbu ishlarni yanada takomillashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar qabul qilinadi. 
 

Download 1.2 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   105




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling