Чыхышлар Ссенариляр «Елм вя тящсил»


Download 1.64 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/56
Sana10.01.2019
Hajmi1.64 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   56

                              

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                               

 

 

Мягаляляр  



Ряйляр 

Мцсащибяляр  

Хатиряляр  

Чыхышлар  

Ссенариляр 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

              «Елм вя тящсил» 

 

 

 



 

             Бакы – 2013 

Nizami Xudiyev

V cild 


SEÇİLMİŞ 

ƏSƏRLƏRİ 

ЗАМАНЫН АХАРЫ ИЛЯ

(II hissə) 



 

2

 



Elmi redaktoru: 

Qəzənfər Kazımov 

filologiya elmləri doktoru, professor 

 

Rəyçilər:  



 

Adil Babayev 

filologiya elmləri doktoru, professor 

 

Rüfət Rüstəmov 



filologiya elmləri doktoru, professor 

 

 



 

 

 



N. M. Xudiyev. 

Заманын ахары иля (V cild) II hissə.  

Бакы, “Elm və təhsil”, 2013, 724 сящ. 

  

«Zamanın axarı ilə» kitabının I cildi 2004-cü ildə «Azərnəşr» tərəfindən 



nəşr olunmuşdur. Kitabın II cildinə də müəllifin müxtəlif dövrlərdə qələmə aldığı 

elmi-publisistik məqalələri, qəzetlərdə çap olunmuş müsahibələri, bir sıra elmi 

əsərlərə verdiyi rəylər, Milli Məclisdə etdiyi bəzi çıxışlar, dövlətçiliklə, 

türkçülüklə, tariximizlə bağlı televiziya filmlərinə yazdığı ssenarilər daxil 

edilmişdir. 

Geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuş bu kitabdan elmi işçilər, 

aspirantlar, tələbələr faydalana bilərlər. 

 

 



2013

098


4602000000

N



 грифли няшр

 

© “Azərnəşr, 2008                        



© 

«Elm və təhsil», 2013

 

 

 



 

3

 



 

 

 



GÖRKƏMLİ ALİM, LƏYAQƏTLİ ZİYALI 

 

Görkəmli dilçi-alim, tanınmış türkoloq, millət vəkili, 



əməkdar elm xadimi, filologiya elmləri doktoru, professor 

Nizami Mənafoğlu Xudiyev artıq 57 illik ömür yolunu arxada 

qoydu. Ömür yoluna mirvari tək düzülən illərin hər biri onun 

bioqrafiyasına, ömür kitabına parlaq səhifələr yazıb. Bu 

parlaq səhifələrin arxasında isə ləyaqətli bir alimin, elm 

adamının, dövlət xadiminin gecəli-gündüzlü gərgin 

çalışmaları, elmi araşdırmaları, tədqiqatları, bir sözlə, 

hərtərəfli, genişmiqyaslı fəaliyyəti dayanır. 

Onun ömrü gözəl təbiətli, min bir nemətli uzaq 

Şahbuzdan, qeyrətli bir Azərbaycan kişisinin, Azərbaycan 

ziyalısının halal ocağından başlayıb. Şahbuzdan baş alan 

kiçik bir cığır onu geniş yollara qovuşdurub. 

Nizami Xudiyev 1949-cu il aprel ayının 1-də Naxçıvan 

Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda anadan olub. 

Uşaqlıq və yeniyetməlik illərini Şahbuzda – Naxçıvanda 

yaşayan Nizami Xudiyev ömrünün ən əziz xatirələrinin də o 

yerlərlə bağlı olduğunu söyləyir: «Naxçıvan mənim üçün çox 

əziz, doğma bir ocaqdır, məkandır. Bura ta qədimdən 

müqəddəs insanların yaşayış məskəni olub. Əshübi-Kəhf 

ziyarətgahı, türbələr, Möminə xatun məqbərəsi, baxdıqca 

uzanan Şərur düzləri, bol meyvəli Ordubad bağları, yamyaşıl 

Şahbuz yaylaqları, bu torpağın fəxri olan Əcəmi, Cavid, 

Ordubadi, Mirzə Cəlil yada düşür… 

Naxçıvan gözəlliklər səltənətidir, Şahbuz isə onun 

gözüdür. Atam bu torpağın övladıdır. Şahbuz mənim dədə-


 

4

baba yurdumdur. Bu yurda məni çox möhkəm tellər bağlayır, 



uşaqlığımın daş yaddaşı bu yerlərlə bağlıdır. Qəribədir ki, o 

illərin hər anını yaxşı xatırlayıram, heç nə, hətta adi 

məqamlar da yadımdan çıxmayıb…» 

Uşaqlıq və yeniyetməlik illərindən bir az xiffətlə, amma 

həm də fəxarətlə danışan Nizami Xudiyev doğulduğu torpağın 

tarixini, keçmişini gözəl bilir, ulu bir nəslin nümayəndəsi 

olmasından qürurla söhbət açır. O deyir: «Kəndimizdə 

(Şahbuz rayonu Badamlı kəndi) onun tarixinə, maddi və 

mənəvi miraslarına ehtiramla yanaşırlar. Məsələn, 

kəndimizdə elə bir adam tapılmaz ki, ən azı yeddi arxa 

dönənini tanımasın. Ayrı-ayrı kişilərin adıyla çağırdan 

tayfalar zəncirvari halqa kimi yaddaşlardadır. Alqocalı, 

İsmayıllı, Gardalı, Lahıclı, Məmmədli, Qaraboyalı 

tayfalarının nümayəndələri indi nəsil şəcarəsinin şərəfini 

qorumaları ilə fəxr edirlər. Yaxşı bilirlər ki, əməlləri 

yaxşılığından, pisliyindən asılı olmayaraq, ən azı 

yaddaşımızın tarixində qalır. Kəndimizin tarixində 

özünəməxsus yeri olan bizim tayfa Alqocalı adlanır. Bu ad ulu 

babalarımdan birinin adı ilə bağlıdır…» 

Dosta dost, düşmənə amansız olan ulu babalarının 

Vətən, xalq üçün gördüyü böyük işlərdən, onların 

xeyirxahlığından, mərdliyindən danışan Nizami Xudiyev bu 

gün öz sələflərinin əməllərinin davamçısı olmasından haqlı 

olaraq qürur duyur… 

Görkəmli alim üçün orta məktəb illəri də unudulmazdır. 

O, şagirdlik dövründə yalnız əla qiymətlərlə oxuyub, 

müəllimlərin sevimlisi olub. Əvvəlcə Şahbuz qəsəbə orta 

məktəbində təhsil alıb, sonra isə ailələri atasının dövlət işi ilə 

əlaqədar olaraq Naxçıvana köçüb və o, Naxçıvan şəhər 1 

saylı və 2 saylı orta məktəblərində və yenidən Şahbuzda 

təhsilini davam etdirib. Nizami müəllim bu gün fəxrlə deyir ki, 


 

5

özümə məbəd saydığım bu məktəblər xalqımıza böyük 



şəxsiyyətlər, alimlər verib, ziyalılar bəxş edib. 

Naxçıvanın görkəmli dövlət adamlarından, nüfuzlu 

ziyalılarından, sayılıb-seçilən müəllimlərindən biri olan atası 

Mənaf Xudiyevin onun ədəbiyyatçı, dilçi olmasında, elm 

yolunu seçməsində böyük rolu olub. Atasının: «Ədəbiyyat bir 

dünyadır, əbədi bir yoldur. Söz sənəti ən qüdrətli sənətdir, 

çünki söz bu dünyada əbədi yadigar qalır. Amma bunun üçün 

çox oxumalısan, kitablarla dostluq etməlisən. Əsl ədəbiyyat 

mənsub olduğu xalqın görən gözü, eşidən qulağı, danışan dili, 

duyan qəlbi olmalıdır. Orxon-Yenisey daşlarında, «Dədə-

Qorqud» eposunda əbədiləşən, Nizami poemalarında, Nəsimi, 

Füzuli, Xətai qəzəllərində əlçatmaz zirvələr fəth edən 

Azərbaycan ədəbiyyatı milli-mənəvi dünyamızın əbədiyyət 

yoludur. Səhhətin, Sabirin, Mirzə Cəlilin, Səməd Vurğunun, 

Rəsul Rzanın, Məmməd Arazın, Bəxtiyar Vahabzadənin, İslam 

Səfərlinin yaradıcılığı xəlqiliyi, vətəndaş qayəsi, amalı ilə bu 

əbədi yolun davamıdır. Bu yolun halal yolçusu olmaqdan 

şərəfli nə ola bilər!…Unutma, elmlə məşğul olanlar isə 

Allaha, Yaradana sarı yol gedirlər…» fikrini özünə həyat 

kredosu seçən Nizami Xudiyev elə taleyini də Azərbaycan 

sözünün taleyinə bağlayır. Görkəmli alimin valideynləri ilə 

bağlı xatirələri olduqca maraqlıdır. Onun atasına həsr etdiyi 

və bu günlərdə işıq üzü görmüş «Mənalı ömür yolu» kitabının 

səhifələrində, hər şeydən əvvəl, bir övlad kimi onu bu dünyaya 

bəxş edən, onun bioloji varlıqdan şəxsiyyətə ucalmaq yoluna 

işıq salan valideynləri haqqında ən əziz xatirələrini böyük 

səmimiyyətlə oxucularla bölüşür: «… Sadə bir ziyalı ailəsində 

doğulmuşam: atam müəllim olub, anam isə ailəsinə, ocağına 

möhkəm tellərlə bağlı olan, ailə-ər-uşaq qayğısı çəkən əsl 

Şərq qadını. Gözümü açanda əziz valideynlərimi görmüşəm 

başımın üstə. İlk duyduğum nəfəs də, ilk eşitdiyim səs də 


 

6

onlarınkı olub. Anamın ruhumu oxşayan nazlı laylaları, 



atamın xoş, nəvazişli pıçıltıları indi də yaddaşımdadır. Və 

bunlar səs yaddaşımın ən əziz, ən məhrəm səsləridir. Atamın 

öyüdləri qalıb yadımda, anamın əlinin istisi indi də 

mənimlədir. Onların üz cizgiləri, çöhrələrindəki riyasız 

məsumluq, təmizlik indi də gözümün önündədir… Tanrıya 

şükranlıq edirəm ki, atalı dünyamın bol-bol işığını, sevincini 

görmüşəm. Atamın gözlərindəki aydınlıq, sönməyən işıq 

ömrüm boyu mənə arxa, kömək, dayaq olub. O işıq əllərimdən 

tutub, yerimək öyrədib, beynimi, düşüncələrimi nura qərq 

edib, fikrimi formalaşdırıb. Atam həyatda ilk bələdçim, ilk 

məsləhətçim, ilk yolgöstərənim olub. O, mənə həyatı sevdirib, 

zəhmətə alışdırıb, xeyirxahlıq öyrədib. Hər şeyə görə atamın 

gözlərində gördüyüm o parlaq işığa borcluyam. Hər dəfə 

onun xəyalı ilə danışanda tez-tez işlətdiyi bir kəlamı 

xatırlayıram: «Özünüzü idarə edərkən ağlınızı, başqalarına 

rəhbərlik edərkən isə qəlbinizi eşidin». O, belə bir rəhbər işçi 

olub. İndi mən özüm illər keçəndən sonra da yeni bir işə 

başlayanda atamı xatırlayır, «belə məqamda o necə hərəkət 

edərdi?» deyə düşünürəm. Və bu düşüncələr məni yanlış 

addım atmaqdan qoruyur…» 

1966-cı ildə V. İ. Lenin adına APİ-nin (indiki ADPU-

nun) filologiya fakültəsinə daxil olan Nizami Xudiyev tələbəlik 

illərində də yaşıdları orasında seçdir, «Nizami Gəncəvi» 

təqaüdü ilə oxuyub, fakültə komsomol təşkilatının katibi 

vəzifəsində işləyir. 

Nizami Xudiyevin tələbəlik illəri ilə bağlı xatirələri də 

zəngindir. Alim öz tələbəlik illərini «mənim əziz illərim» 

adlandırır. Onun hələ 1970-ci ildə tələbə ikən «Gənc 

müəllim» qəzetində çap etdirdiyi «Pillələr» adlı məqaləsində 

oxuyuruq: «… 1966-cı ildə Cəlil Məmmədquluzadə adına 

Şahbuz qəsəbə orta məktəbini bitirib sənədlərimi V. İ. Lenin 


 

7

adına APİ-nin filoloji fakültəsinə təqdim etdim. Xoşbəxtlik 



nəsibim oldu. İnstituta daxil oldum. Tələbəlik həyatı məni öz 

qoynuna aldı. Qrup komsomol təşkilatının katibi seçildim. İlk 

semestr imtahanlarından müvəffəqiyyətlə çıxdım. Tələbəlik 

həyatımın birinci pilləsini əla qiymətlərlə başa çatdırdım. 

1968-ci il. Fakültə komsomol təşkilatının katibi seçildim. 

Bir tərəfdən dərslər, bir tərəfdən də ictimai iş daha səylə 

çalışmağımı tələb edirdi. Yuxusuz gecələrin, gərgin əməyin 

nəticəsi olaraq həyatımın ikinci pilləsini də əla qiymətlərlə 

başa çatdırdım. 

1969-cu.  Bu il həyatımda daha əlamətdardır. Nizami 

adına təqaüdə layiq görüldüm…» 

İndi illər keçəndən sonra da Nizami müəllim tələbəliyini 

unutmur, bu barədə söhbət düşəndə deyir: «Xatirələr o 

qədərdir ki, sonu görünmür, hər biri yaddaşımdan boylanır. O 

xatirələrdə daim oxumaq, öyrənmək istəyimiz də var, tələbə 

dostlarımla birgə sevincli günlərimizin sədası da, 

müəllimlərimizin həyat qədər dəyərli tövsiyələri də… 

Tələbəlik illərinin insanın həyatında mühüm rolu danılmazdır. 

O illər bizi elmə, biliklərə daha dərindən yiyələnmək üçün 

səfərbər etdi, dünyagörüşümüzü zənginləşdirdi, bizi həm də 

fəal ictimaiyyətçi, təşkilatçı kimi yetişdirdi. O illərdə gözəl 

alimlərdən dərs aldıq, öyrəndik. Tələbəlik illəri mənim 

nəzərimdə, həm də yaxşı dostlar deməkdir. Mən o illərdə 

çoxlu dost qazandım. Bunu xüsusi vurğulamaqda məqsədim 

var… Mən instituta qəbul olandan sonra atam tez-tez Bakıya 

gələr, müəllimlərimlə, dostlarımla görüşərdi. Xüsusilə də 

kimlərlə dostluq etməyim onun üçün çox önəmli idi. 

Dostlarımla yaxın tanışlıqdan sonra rahatlıq tapar, arxayın 

olardı. Deyərdi ki, gərək dostunu tanıyasan, dostunu 

tanımayan adamın heç özü də tanınmağa layiq deyil. Onu da 

deyərdi ki, əgər insanın özünə inandığı qədər inana biləcəyi 


 

8

dostları varsa, ondan xoşbəxt adam yoxdur. Bir fikrini də heç 



vaxt unuda bilmirəm: valideyn övladlarının cəmiyyətdəki 

hərəkətlərini nəzarətdə saxlamalı, onun yaxşı dostlar 

seçməsinə kömək etməli, pis adamlarla dostluq etməsinə yol 

verməməlidir. Atam mənim dostlarımı yaxşı tanıyırdı və tələbə 

dostlarımla mənə fərq qoymurdu…». 

Təbii ki, hər bir insanın mənəvi cəhətdən yetkinləş-

məsində, savad, bilik qazanmasında, dünyagörüşünün 

zənginləşməsində mühüm mərhələ olan tələbəlik illəri 

unudulmazdır. Həmin illərdə qazanılanlar heç vaxt yaddaşdan 

silinmir, insana ömrünün sonrakı mərhələlərində daha çox 

gərək olur. Tələbə elmi cəmiyyətindəki ilk araşdırma, geniş 

toplantıda ilk məruzə, qəzetdə çıxan ilk məqalə, görkəmli 

yazıçı və şairlərlə keçirilən görüşdə ilk həyəcanlı çıxış – 

tələbəlik illərinin yaddaqalan və heç vaxt unudulmayan bu 

məqamları da, heç şübhəsiz, Nizami Xudiyevi böyük elm və 

yaradıcılıq dünyasına aparan ilk və çox uğurlu addımlardır. 

Bu addımlar davamlı çalışmalar, axtarışlar və araşdırmalarla 

daha da möhkəmlənir, onun sabahına olan inamı daha da 

artırır. 

Ali məktəbdə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuran 

Nizami Xudiyevi komsomol işinə irəli çəkmək istəyirlər, ona 

MK-da şöbə müdiri vəzifəsi təklif edirlər. Çoxları belə bir 

perspektiv üçün adam axtardığı, fürsət gəzdiyi bir vaxtda o, 

atasının məsləhəti ilə bu təklifi qəbul etmir. Görkəmli alim özü 

bu hadisəni belə xatırlayır: «… Atama məsələnin nə yerdə 

olduğunu deyəndə, düşünürdüm ki, sevinəcək, təbrik edəcək. 

Amma o, nəinki sevinmədi, hətta bir qədər məyus oldu. «Oğul, 

vəzifəni hu gün verərlər, sabah alarlar. Heç bir vəzifə əbədi 

deyil. Sən elə bir sərvət qazan ki, əbədi olsun, onu heç kim 

əlindən ala bilməsin. Vaxtı çatanda vəzifə özü gələcək, hələlik 

sən elmlə çox ciddi məşğul olmalı, müdafiə etməlisən. Belə 


 

9

olsa, ən böyük sərvət sahibi olacaqsan, onu səndən heç vaxt 



heç kim ala bilməyəcək. Özü də bunu indi, cavan vaxtı 

etməlisən, sonra gec olar. Ataların bir sözünü unutma: «Daş-

qaş əvəzinə özünə bilik yığsan, daha çox tanınarsan. Ən 

qiymətli daşı salıb itirə bilərsən, ən sadə biliyi isə səndən heç 

kəs ala bilməz». 

Atam heç institut üzrə partiya komitəsinin katibi 

olmağımla da razılaşmadı. Atamın nə qədər haqlı olduğunu 

sonralar anladım, Mən Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri 

işlədiyim dövrdə dörd partkom dəyişdirildi. Atamla söhbətim 

sanki taleyimin dönüş nöqtəsi oldu. Və mən vəzifəni yox, elm 

yolunu seçdim. Bu, atamın göstərdiyi yol idi. Əbdüləzəl 

Dəmirçizadə, Məmmədhüseyn Təhmasib, Feyzulla Qasımzadə, 

Fərhad Fərhadov, Cavad Bağırov, Afad Qurbanov, İsmayıl 

Şıxlı, Əhəd Hüseynov, Azər Hüseynov, Əziz Əfəndizadə, 

Əbdül Əlizadə kimi mütəfəkkir alim-müəllimlərdən aldığım 

dərs də əlimdən tutdu. Professor Əbdüləzəl Dəmirçizadənin 

rəhbərliyi ilə namizədlik, sonra isə doktorluq işi müdafiə 

etdim. Atamın sözü olmasın, dilimizə, ədəbiyyatımıza üz 

tutaraq, ədəbiyyatın qapılarını açdım. Müdafiədən sonra isə 

vəzifələr özü məni tapdı. Əvvəlcə prorektor, sonra rektor 

oldum…» 

Bəli, Nizami Xudiyev uzun illər Şahbuz Rayon Partiya 

Komitəsinin birinci katibi, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali 

Sovetinin sədri, Ali Sovetin Rəyasət Heyətinin sədr müavini, 

Naxçıvan Vilayət Komitəsinin orqanı olan «Şərq qapısı» 

qəzetinin baş redaktoru və s. məsul vəzifələrdə işləmiş, iki 

çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olmuş atası 

Mənaf Xudiyevin məsləhəti ilə elm yolunu seçir. 

1970-ci ildə ali məktəbdə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə 

başa vuran Nizami Xudiyevin savad və biliyini, təşkilatçılıq 

qabiliyyətini, gözəl insani keyfiyyətlərini nəzərə alan 


 

10

müəllimlərinin, görkəmli alimlərin tövsiyəsi, Elmi Şuranın 



qərarı ilə onu «Azərbaycan dilçiliyi» kafedrasında müəllim 

saxlayırlar. Bu, 21 yaşlı gəncə çox böyük etimad idi və bu 

etimadı yalnız böyük zəhmətlə doğrultmaq olardı. 

Nizami Xudiyev görkəmli alimlərlə çiyin-çiyinə işlədiyi 

elmi mühitdə özünün zəhmətkeşliyi, tədqiqatçılıq məharəti və 

erudisiyası ilə bu yüksək etimadı doğrultdu. Bu yolda, əlbəttə, 

Azərbaycan dilçilik elminin korifeyi, professor               

Ə. Dəmirçizadənin alim həssaslığı və elmi intuisiyası da 

böyük rol oynayıb. Ümumiyyətlə, bir elm adamı kimi Nizami 

Xudiyevin bəxti onda gətirib ki, o, sözün həqiqi mənasında 

klassik elm məktəbi keçib. Yəni, onun təhsil aldığı Azərbaycan 

Dövlət Pedaqoji Universiteti, xüsusən «Azərbaycan dilçiliyi» 

kafedrası filologiyamızın, dilçilik elmimizin ağırlıq 

mərkəzlərindən biri idi. Şübhəsiz ki, professor Ə Dəmirçizadə 

kimi nəhəng bir alimlə birgə çalışmaq Nizami Xudiyevin elmi 

bioqrafiyasında şərəfli bir səhifə olub. O, Ə. Dəmirçizadə 

kimi müdrik bir zəka sahibinin yanında həqiqi elm məktəbi 

keçib. Bu sanballı alimlə eyni kafedrada çiyin-çiyinə işləyən, 

onun elm çeşməsindən bəhrələnən və alimlik etimadını 

doğruldan Nizami Xudiyev tezliklə bütün institutun fəxrinə 

çevrilir. Dünən tələbə kimi mühazirə və seminarlara gəldiyi 

auditoriyalara indi o, müəllim kimi daxil olur, az qala öz 

həmyaşıdları və özündən böyüklərə dərs keçirdi. Tələbələr 

onu özlərinə təkcə sevimli müəllim yox, həm də bir dost, bir 

hami bilirdilər. Şövqlə dərs deməyi ilə auditoriyalara yeni bir 

ruh gətirən bu gənc müəllim işini yalnız mühazirə oxuyub, 

seminar aparmaqla bitirmirdi. O, həm də tələbə elmi cəmiy-

yətlərinin, idman tədbirlərinin, kütləvi görüş və gəzintilərin, 

ənənəvi bayram mərasimlərinin təşkilatçılarından idi. 

Professor Nizami Xudiyev öz sevimli müəllimi Əbdüləzəl 

Dəmirçizadəni belə xatırlayır: «… Biz tələbələr ona tarix 


 

11

yaşlı, tarix yaddaşlı əlçatmaz bir varlıq, Azərbaycan dilçilik 



elminin canlı klassiki, əfsanəvi ustadı kimi baxırdıq. O, qeyri-

adi elmi nəzəri fikirləri, analitik məntiqi, çox halda ciddi elmi 

təfəkkür tərzi ilə bizi valeh edir, ovsunlayır, heyrətləndirir, 

daxilən ucaldırdı. Professor Əbdüləzəl Dəmirçizadə hələ 

tələbəlik illərimizdə, yəni öz sağlığında, diri ikən qəlbimizdə 

heykəlləşmişdi. Öz rəftarı, geyimi, danışıq tərzi, münasibəti, 

ciddiliyi, elmi fədakarlığı, prinsipial, dəyişməz elmi mövqeyi 

ilə «professor» obrazı yaratmışdı və o zaman, elə indinin 

özündə də Azərbaycan dilçilik mühitində «professor» deyəndə 

hamı bilir ki, söhbət Əbdüləzəl Dəmirçizadədən gedir. Söhbət 

elə bir alimdən, elmi fikir nəhəngindən gedir ki, o, bütün 

yaradıcı ömrünü, misilsiz alim taleyini Azərbaycan dilçiliyinin 

inkişafına, tərəqqisinə həsr etmişdi». 

Professor Nizami Xudiyev ictimai-pedaqoji fəaliyyətlə 

yanaşı, həm də daim türkdilli respublikalarda səfərlərdə olur, 

maraqlı elmi araşdırmaları də qəzet və jurnallarda mütəmadi 

çıxışlar edirdi. O vaxt üçün bir növ cəsarət timsalı sayılan bir 

sıra ümumtürk mətnlərinin, daş yazılı abidələrin, ortaq ədəbi 

mənbələrin haqqında geniş auditoriyalarda, mətbuatda 

çıxışlar edir, maraqla elmi mülahizələr söyləyirdi. Bu 

uğurlara isə hamıdan çox onu elm yoluna istiqamətləndirən 

atası Mənaf Xudiyev və bir də Azərbaycan dilçilik elminin 

ağsaqqalı professor Ə. Dəmirçizadə sevinirdi. Böyük alim öz 

yetirməsinin uğurlarını yüksək qiymətləndirərək, mötəbər 

toplantılarda onun haqqında ağızdolusu, həm də iftixarla 

danışırdı. Gənc alimin sonrakı uğurları sübut edir ki, bu işıqlı 

zəka sahibi Nizami Xudiyev haqqında danışarkən, ilk növbədə, 

dilimizin, xüsusilə özünə daha doğma olan ədəbi dil tarixi və 

müasir dil proseslərinin tədqiqi sahəsində layiqli, istedadlı, ən 

başlıcası, elmi perspektivinə inandığı varisi haqqında söhbət 

açırmış. Yüzlərlə gənc tədqiqatçıya xeyir-dua verən böyük 


 

12

alimin bu inamı tezliklə doğruldu. Nizami Xudiyev öz sələfinə 



layiq alim kimi yetişdi. 

Az zamanda o, həm də türkoloq alim kimi məşhurlaşdı. 

Vətənimizdə və digər ölkələrdə, o cümlədən Moskva, Nalçik, 

Bişkek, Ufa, Aşqabad, Daşkənd, Gülüstan, Alma-Ata, Ankara, 

İstanbul, İzmir, Adana, Konya və başqa şəhərlərdə keçirilən 

elmi konfrans, türkoloji qurultay və beynəlxalq 

simpoziumların nümayəndəsi olan Nizami Xudiyev bu mötəbər 

toplantılarda sanballı elmi məruzələrlə çıxış edərək 

türkologiya sahəsində tədqiqatları ilə dünya alimlərinin 

diqqətini cəlb etdi. Və artıq elmi ictimaiyyət onu həm də bu 

sahədə öz sözünü demiş türkoloq alim kimi tanıyır. 

Beləliklə, Nizami Xudiyev 1978-ci ildə namizədlik, 1990-

cı ildə doktorluq dissertasiyaları müdafiə edir. özünün dediyi 

kimi, vəzifələr də özü gəlib onu tapır. ADPU-da müxtəlif 

məsul vəzifələrdə çalışır. 1979-1991-ci illərdə Azərbaycan 

Dövlət Pedaqoji Universitetinin Həmkarlar İttifaqı Komitə-

sinin sədri, 1991-1994-cü illərdə birinci prorektor, 1994-

1996-cı illərdə rektor olur. Özünü dərin elmi təfəkkürlü alim, 

yüksək təşkilatçılıq bacarığına malik rəhbər işçi kimi göstərir. 

Alimin davamlı axtarışları, gərgin çalışmaları elmi 

fəaliyyətində xüsusilə qabarıq nəzərə çarpır. Azərbaycan 

dilçilik elminin inkişafında professor Nizami Xudiyevin 

xidmətləri danılmazdır. İndi görkəmli alim 50-yə yaxın 

monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitinin, 40-dan artıq sənədli 

televiziya filminin ssenarisinin müəllifidir. O, həmçinin 2-ci 

sinif üçün «Azərbaycan dili» və «Oxu», 4-cü sinif üçün 

«Azərbaycan dili», 5-ci sinif üçün «Azərbaycan dili», 10-11-ci 

siniflər üçün «Azərbaycan dili», rus məktəblərinin 10-cu sinfi 

üçün «Azərbaycan dili», kar uşaqlar üçün «Ana dili» (4-cü 

sinif) və «Azərbaycan dili» (5-ci sinif) dərsliklərinin 

müəlliflərindən biridir. 


 

13

Gərgin elmi araşdırmaların məhsulu olan «Azərbaycan 



ədəbi dilinin təşəkkülü», «Tərcümə ədəbiyyatı və ədəbi 

dilimiz», «Azərbaycan ədəbi dilinin tarixi», «Azərbaycan 

ədəbi dilinin sovet dövrü», «Heydər Əliyev və Azərbaycan 

dili», «Yazıçı dili və üslubu», «Radio, televiziya və ədəbi dil», 

«Xalqın tarixi haqqı: dilimiz, varlığımız», «Xalq və dövlət 

naminə», «Zamanın axarı ilə» və digər fundamental əsərləri 

Nizami Xudiyevin Azərbaycan dilçilik elminə sanballı 

töhfəsidir və müəllifinə, sözün həqiqi mənasında, böyük şöhrət 



Download 1.64 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   56




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling