Chiziqli tenglamalar sistemasini zinapoya usuliga keltirish Gauss usuli. Bir jinsli tenglamalar sistemasi. Yagona yechimga EGA bo’lish va yechimga EGA bo’lmaslik shartlari


Download 165.16 Kb.
Sana11.08.2022
Hajmi165.16 Kb.
#792426
Bog'liq
Chiziqli tenglamalar sistemasini zinapoya usuliga keltirish Gaus
@IELTSbooks 180318021006, Qadimgi Hindiston, Qadimgi Xitoy, Qadimgi Hindiston, Qadimgi Xitoy, Qadimgi Hindiston, Qadimgi Xitoy, 811-I 19.08.1999, 40092, Essay Personal Development, slovar uchebnika, пахт, 4-M Tashanova A, Vakuumda magnit maydoni, MA'RUZA 1 MEM, independent work, 1-joriy nazorat uchun, Hozirgi nasr xususiyatlari (1)

Chiziqli tenglamalar sistemasini zinapoya usuliga keltirish Gauss usuli . Bir jinsli tenglamalar sistemasi. Yagona yechimga ega bo’lish va yechimga ega bo’lmaslik shartlari.
Reja:

  1. Gauss usuli.

  2. Bir jinsli tenglamalar sistemasi.

  3. Yagona yechimga ega bo`lishlik sharti

  4. Yechimga ega bo`lmaslik sharti.

Bizga ikkita

va

bir xil tartibli noma’lumli chiziqli tenglamalar sistemalari berilgan bo’lsin.
Ta’rif 1. Agar ( ) sistemaning ixtiyoriy ikkita tenglamasini o’rinlari almashtirish natijasida sistema hosil qilinsa, sistemani dan tur elementar almashtirish natijasida hosil qilingan deyiladi.
Ta’rif 2. Agar sistemaning biror tenglamasini biror elementga ko’paytirib, boshqa biror tenglamasiga qo’shish natijasida sistema hosil qilinsa, sistema sistemadan tur elementar almashtirish natijasida hosil qilingan deyiladi.
tur va tur elementar almashtirishlarni qisqacha elementar almashtirish deb ham yuritamiz.
Har bir chiziqli tenglamalar sistemasiga uning kengaytirilgan matrisasini mos qo’ysak, u holda chiziqli tenglamalar sistemasi ustidagi elementar almashtirishlarga uning kengaytirilgan matrisasi ustida mos elementar almashtirishlar bajarilgan deb qarash mumkin. Aksincha, kengaytirilgan matrisa ustidagi elementar almashtirishlarga (elementar almashtirishlar ta’rifini to’g’ridan-to’g’ri matrisalar uchun ham aytishimiz mumkin) tenglamalar sistemasi ustidagi mos elementar almashtirishlar.
Ta’rif 3. Agar va sistemalar bir vaqtning o’zida birgalikda emas, yoki bir vaqtda birgalikda bo’lib, bir xil yechimlarga ega bo’lsa, va sistemalarga teng kuchli sistemalar deyiladi va ko’rinishda yoziladi.
Bir xil tartibli hamma tenglamalar sistemasi to’plamida kiritilgan teng kuchlilik munosabat ekvivalent munosabati bo’ladi va demak bu ekvivalentlik munosabati tuzilgan to’plamni kesishmaydigan sinflarga ajratadi va ekvivalent sistemalarni ko’rinishda yozish mumkin.
Teorema 4. sistemaga qo’llangan elementar almashtirishlar natijasida hosil bo’lgan sistemaga teng kuchlidir.
Isbot. tip elementar almashtirishlar uchun teoremaning isboti to’g’ridan to’g’ri ko’rinib turibdi. Endi sistemaga tip elementar almashtirishlarni qo’llaymiz, ya’ni sistemaning biror-bir tenglamasini elementga ko’paytirib, boshqa bir tenglamasiga mos ravishda qo’shsak, ya’ni masalan nchi tenglamasini ga ko’paytirib, nchi tenglamasiga qo’shsak, yangi sistemaning satrida qolganlari o’zgarmagan holda

tenglama hosil bo’ladi. Agar halqaning elementlari sistemaning yechimlari bo’lsa, u holda

tenglamaning ham yechimi bo’ladi va aksincha. Elementar almashtirishlar natijasida hosil bo’lgan tenglamalar sistemasining yechimi tenglamalar sistemasini yechimi bo’ladi. Teorema isbot bo’ldi.
Shuni ta’kidlaymizki, elementar almashtirishlar ta’rifini chiziqli tenglamalar sistemasiga bog’liq bo’lmagan ravishda matrisalarga ko’chirishimiz mumkin, ya’ni ekvivalent matrisalar deyiladi, agar elementar almashtirish yordamida biridan ikkinchisiga o’tish mumkin bo’lsa. Bu haqiqatan ekvivalentlik munosabat bo’lib, matrisalar to’plamini kesimaydigan sinflarga ajratadi.
Endi biz sistemani yechilish masalasini baholash va hal qilishning amaliy ravishda topishda eng qulay va hamma tomonlama qo’llanadigan noma’lumlarni ketma-ket yo’qotish usulini yoki Gauss usulini (metodini) keltiramiz.
1) Faraz qilaylik, sistemada bo’lsin. U holda sistemaning birinchi tenglamasini ga ko’paytirib mos ravishda boshqa satrlarga qo’shsak, hosil bo’lgan sistemaning hamma oldidagi koeffisiyentlari nolga aylanadi.
2) Agar bo’lsa, ning koeffisiyentlari orasida noldan farqli bo’lgan tenglamasini izlaymiz va tip elementar almashtirishlar yordamida sistemaning birinchi tenglamasi bilan o’rinlarini almashtirib, yana biz birinchi xolatga kelamiz.
3) Agar oldidagi hamma koeffisiyentlar nollardan iborat bo’lsa, biz birinchi yoki ikkinchi holatlarni noma’lum uchun qo’llaymiz va hokazo.
Natijada biz sistemaga ekvivalent (teng kuchli) bo’lgan va matrisasi zinapoyali shaklda bo’lgan sistemaga kelamiz. Hosil bo’lgan sistemaga qarab, quyidagi xulosalarga kelamiz:
1) Agar sistemaning zinapoyali shaklda chap tomonida nol va o’ng tomonida noldan farqli hadlar qatnashuvchi tenglamalar qatnashsa, bunday sistema birgalikda bo’lmaydi.
2) Agar sistemaning zinapoyali shakli matrisani uchburchakli bo’lgan sistemali
(1)
birinchi holatga kelamiz va bo’lganligidan, sistema birgalikda bo’lib, aniqdir. Bu holda (1) ning oxirgi

tenglamasidan noma’lum topiladi. Topilgan noma’lumni bitta yuqoridagi tengligiga qo’yib, topiladi va hokazo. Natijada bu hamma larni topamiz. Bular (1) ning va demak unag ekvivalent bo’lgan (2) sistemaning yagona yechimi bo’ladi.
3. Sistemaning zinapoyali shaklida zinapoya uchlarida turuvchi noma’lumlar soni ta bo’lsin. U holda ularni tenglamalarni chap tomoniga qoldirib, qolgan hamma ta noma’lumlarni tenglamalarning o’ng tomoniga o’tkazilib, ozod o’zgaruvchilar sifatida qabul qilamiz. Sistemaning chap tomonida turgan ta noma’lumlar ta tenglamalar sistemasi uchburchakli shakli sistema bo’ladi. Endi tenglamalarni o’ng tomoniga o’tgan noma’lumlar qiymatlar berib, qolgan ta noma’lumlarni 2) holatga asosan topamiz va demak sistema cheksiz ko’p yechimlar ega, ya’ni birgalikda aniqmas.
Agar bizga chiziqli bir jinsli tenglamalar sistemasi berilgan bo’lsa, uni uchburchak shaklga kelishi yagona nol yechimga ega ekanligini va agar u zinapoya shaklda bo’lsa, aniqmas bo’ladi, ya’ni cheksiz ko’p yechimlarga ega bo’ladi. Bundan tashqari qaralayotgan sistemada tenglamalar soni noma’lumlar sonidan kichik bo’lsa, ya’ni , u holda sistemamiz uchburchak shakliga keltirilishi mumkin emas, chunki Gauss metodi bo’yicha o’zgartirish prosessida tenglamalar soni kamayishi mumkin, ammo ortishi mumkin emas va demak sistema zinapoyasimon shaklda keltiriladi, ya’ni aniqmas bo’ladi.
Misollar. Ushbu sistemalarni baholang va yeching:
1.
bu sistemaning kengaytirilgan matrisasini elementar almashtirishlar yordamida o’zgartiramiz:

tenglamaga ega bo’lgan sistemaga keldik va demak berilgan sistema birgalikda emas.
2.
sistemaning kengaytirilgan matrisasini o’zgartiramiz:

sistemaning matrisasi uchburchak shaklga keldi va demak u birgalikda aniq bo’lib, hosil bo’lgan matrisadan berilgan tenglamalar sistemasiga teng kuchli bo’lgan

tenglamalar sistemasiga o’tsak, undan berilgan tenglamalar sistemasiga teng kuchli

tenglamalar sistemasiga o’tib, pastdan yuqoriga qarab harakat qilib, yagona yechimlarini topamiz.
3.
sistemaning kengaytirilgan matrisasini qaraymiz:

sistemaning matrisasining shakli zinapoyasimon (trapesiyasimon) shaklga keladi va demak u birgalikda, aniqmasdir. noma’lumlar oldidagi 1, 5, tasi uchburchak shaklni beradi va demak ta noma’lumlari o’ng tomonga o’tkazib ozod o’zgaruvchilar sifatida qabul qilamiz, ya’ni ixtiyoriy qiymatlar beramiz va sistemani yechamiz:

va buni yuqoridagi tenglamaga olib borib qo’ysak

hosil bo’ladi. Shunday qilib,

lar berilgan tenglamalar sistemasi yechimlarining umumiy ko’rinishi bo’ladi. Bu formulada va larga ixtiyoriy qiymatlar bersak, biz , larni topamiz. Masalan, qiymatlar bersak, topilib, lar berilgan sistemani xususiy yechimi bo’ladi.
Download 165.16 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling