Eksperimental psixologiya: tushuncha, tarixi


Download 157.86 Kb.
Pdf ko'rish
Sana05.01.2022
Hajmi157.86 Kb.
#228386
Bog'liq
1-seminar
1-МАВЗУ, Pronoun, Lesson 1, Lesson 1, Lesson 1, Azizga gr.nazariyasi dasturi to`g`irlangani, 6 Маъруза, 3 курс учун 2017, Ya.Н шахрлар тарихи, ona tili darslarida uyushiq bolakli gaplarni oquvchilarga orgatish, ТП, Tayyor INFORMATIKA ISH REJA 2021-2022, Tayyor INFORMATIKA ISH REJA 2021-2022, mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi


EKSPERIMENTAL 

PSIXOLOGIYA: TUSHUNCHA, 

TARIXI

Bajardi: 9-2PSS-20 guruh talabasi Davronova Sevara


Savollar rejasi:

1.Fiziologik psixologiya paydo bulishining tarixiy shart-sharoitlari. 

• 2. G.Gel’mgol’ts – psixofiziologiya asoschisi sifatida. 

3. Psixofizika fanining paydo bo`lishi va shakllanishida E.Veber va 

T.Fexner tadqiqodlarining o`rni. 

• 4. V.Vuntning eksperimental psixologiya yo`nalishiga doir izlanishlarining mohiyati va

E.Titcherning laboratoriya metodlari.

5.Bilish jarayonlarini eksperimental tahlil yetishning murakkab qirralari. 

• 6. Ebingauz, Brayyan, xarakterlarning eksperimental psixologiya nuqtai nazaridan

olib borgan tadqiqodlari




1.Fiziologik psixologiya paydo

bulishining tarixiy shart-sharoitlari. 

• 1) diniy urf – odatlar va individual 

ishonishga asoslangan, 

• 2) falsafiy – u yoki bu ta’limot

muallifining intuitsiyasiga, o`z

ma’nosi jixatidan oqilona va aqliy

ko`rinishga asoslangan. 

• 3) Pozitiv-maqsadli kuzatish va

eksperiment yo`lida faktlarni

eslab qolishga asoslangan ilmiy

bilim.


Pozitivizm asoschisi O. 

Kant XIX asr 

o`rtalarida inson 

bilimi rivojlanishi 

haqidagi ta’limotni  

taklif qildi. U bilimning 

uchta ketma-ket bir-

birini almashtiradigan  

shakllarini qarab 

chiqqan. 




pozitiv bilimlar muvaffaqiyatiga qaramay, XX asrda na falsafiy, na diniy

bilimlarni rad etmadi. Shunday qilib, gap bir bilimni ikkinchisiga o`zgartirish

haqida emas, balki sivilizatsiyaning rivojlanishi yo`lida bilimlar u yoki bu

shaklini dominatsiyasi o`zgarishi haqida bilimlarning turlicha shakli parallel 

ravishda bor bo`lib va rivojlanib boradi, xuddi baravariga tirik tabiatda

bo`lgani kabi har-xil ekologik tenglikni egallab ketayotib suv o`tlari va sut

emizuvchilar, chuvalchang va xashoratlardek. 




«Psixologiya» - bu shunday atamaki, 

qaysi inson amaliyoti va bilimlarining 

har-xil ko`rinishlarida tadbiq qilinsa 

bo`ladi. 

Birinchidan, odamlarning «psixika» 

haqidagi kundalik bilimlari tuzilmasi 

kabi boshqa odamlarning xatti-

harakati o`zining va boshqalarning 

ruxiy xayoti rivojlanishining asosi va 

qonuniyatlari bo`lgan psixologiya. Bu 

«kundalik psixologiya» bugungi kunda 

ilmiy psixologiya tarmoqlaridan birining 

kuzatish predmeti bo`lib qoldi.



Doimiy «falsafaning asosiy savoli» ideal va material 

nisbat haqida, qaysisi «birlamchi», qaysisi 

«ikkilamchi» ideal (sub’ektiv, ruhiy, psixik) borligi 

to`g‘risida ko`p yoki kamroq aniq fikr jamlanishi 

mumkin emas. Shuning uchun ko`pchilik psixologlar 

psixika konseptsiyasini o`ylab topishgan, shaxs 

haqida o`zlarining tushunchalarini uning rivojlanishi 

ahamiyati, ob’ektiv va sub’ektiv borliqni (jumladan 

aks ettirish qonuni), inson va insonlar guruhi xatti-

harakati determinant haqida o`z fikrlarini bayon 

qilishgan. «Falsafiy psixologiya» doirasi ichida 

hozirgi kunda psixika yoki uning alohida tuzilishlari 

ostidagi modellari yaratilayapti



Bir paytning o`zida nemis faylasufi V. 

Dil’tey «Ruh haqidagi fanlar» va tashqi

dunyo haqidagi fanlarni alohida qarab

chiqishni taklif etdi. 

Birinchilarga u falsafa, etika, estetika 

lingvistika, huquq va boshqalarni kiritdi. 

Ikkinchilarga  fizika, kimyo, geologiya, 

biologiya va boshqa tabiiy fanlarni 

kiritdi. Psixologiyani u hamma fanlar ruh 

haqida boshlangich bilimlar oluvchi 

fundamental fan sifatida ajratdi. Bu 

fandan «Ruh haqidagi fan» asosiy 

metod- ya’ni tushunish metodi deb 

qaraydi. 

Diltey psixologiyani empiristik fan 

sifatida hisobladi,  lekin psixologiyada 

empiristik bilim tabiati boshqa tabiiy 

fanlarga qaraganda boshqacharoq. 

Gumanitar psixologik bilim kundalik 

tajribaga yaqin, uning ma’nosi 

madaniyatda taniqli va muxrlangandir, 

shuning uchun tabiiy fanlar 

tushunchasida yangilik uyg‘otmaydi. 

Tushunish, tadqiqot metodi sifatida 

psixologik tadqiqotlarning har birida 

ishtirok etadi. Biroq ko`pchilik 

kuzatuvchilar tushunuvchan yoki 

gumanitar psixologiya, psixologik 

tafakkur alohida sferasi sifatida 

ajratadilar, qaysiki tushunish asosiy 

metod sifatida gavdalanadi. 



ilmiy yonadashish psixologlarni

odam va xayvonlarni tashqi

kuzatish faoliyatini, xatti-

xarakatini tekshirishga

yo`naltiradi. Psixologiyani xatti-

xarakat fanlariga qo`shishda, 

tadqiqot, o`lchash va

eksperimentni psixologiyada

xulq-atvor kuzatish metodlari

deb atashadi. 

Tabiiy



• Psixologiya ilmiy

muammolarga boyib

borishi va yaqin

istiqbollarning

vujudga kelishi.

• Psixolog olimlarning

tadqiqot olib borishi

uchun yangi vositalar

paydo bo`lishi.

Arastuning "Jon 

haqida" asari 

dastlabki metofizik 

asar bo`lib 

hisoblanadi.  

Psixologiya 

fanining falsafa 

ichidan ajralib 

chiqishiga  ikkita 

asosiy omil sabab 

bo`lgan:



Eksperimental psixologiyaning

maqsadi psixologik eksperiment

o`tkazishning malaka va

ko`nikmalarini paydo qilish va

rivojlantirishdan iborat. Eksperimental

psixologiyaning vazifalari:

Psixologiya fanida eksperiment o`tkazishning qonunlari, 

tartibi va printsipi bilan tanishtirishdan iborat.

Turli metodikalar yordamida shaxsning psixik

jarayonlari, holatlari va psixomotorikani o`rganishdir. 




Gerbartning fikricha, asosiy psixofizik element tasavvurdir, qolgan barcha

jarayonlar – xissiyot, iroda, tasavvurlar kombinatsiyasidan va

munosabatlaridan iboratdir. Ruxiy xolatlar doimo o`zgarish jarayonida

bo`ladilar. Tasavvurlarning bu doimiy o`zgarish va almashish jarayonida

ma’lum darajada doimiylik, qonuniyat bor. Bu doimiylikning miqdor

tomonini o`lchash mumkin. Shuning uchun xam, Gerbartning fikricha, 

psixologiyaga matematikani tatbiq qilish mumkin.




Psixologiyada eksperimentni tatbiq qilish bo`yicha dastlabki ishlarni fiziolog

Veber (1796-1878) va fizik Fexner (1801-1887)  amalga oshirdilar. Veber va

Fexnerning maqsadi tashqi ta’sirotlar (fizik omillar) ta’sirida sezgilarning

o`zaro munosabatlari sohasidagi qonuniyatlarni topishdan iborat edi. 

Fexner eksperimental metodlar asosida sezgilarning ortib borishi bilan ularni

qo`zg‘atuvchi ta’sirlar o`rtasidagi qiyosiy munosabatni aniqlab, sezgi

qo`zg‘atgich logarifmasiga proportsionaldir, degan psixofizik qonunni kashf

etadi. Veber va Fexner o`tkazgan tajribalar "Psixofizika" degan alohida

fanning paydo bo`lishiga olib keldi.



Download 157.86 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling