Eski cirla karaçay Malkar Türkiye


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye


Download 411.85 Kb.
Pdf ko'rish
bet5/6
Sana29.11.2017
Hajmi411.85 Kb.
1   2   3   4   5   6

ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Cüregimde canım cürügen tamırğa.

Bu avruvdan men avrup öle tebresem,

Kemishanım kesi kelip salsın kabırğa.

Kemishan, seni kesim bağalı etgenme,

Barmağıŋa da bir altın cüzük işletip.

Maŋa kelmeseŋ, seni bay caşla alırla,

Arbazıŋda toru ħorala kişnetip.



ZARİYAT [20]

Kalay arivdu, Süyünçlanı Zariyat,

Etgen işiŋi uşatmayt zakon, şeriyat.

Suvğa canaşadı Süyünçlanı üyleri,

Sizge aytayım Zariyatnı küylerin:

Men ertden bıla oy, kesim turğanem.

Eki rekâğat suvap namaz kılğanem.

Kiyimlerimi çırmap kuçağıma cıyğanem,

Elte barıp suv şorkalağa kuyğanem.

Dariy kölegimi men közlerime çırmadım,

Izı bıla men barğan suvğa çıŋadım.

Men banama suv şorka sayın sekire,

Atam Temir suv ızın keled öküre.

Meni cavumu öge anası bolğayed,

Seni başıŋı barğan suvğa atdırır.

Tiyre ħonşunu suv ızına çapdırır,

Ölügüŋü kum tübünde catdırır.

Erge bar deyle, men erge barlık tülme,

Barılık caşımı kesi közüm bıla körgünçü,

Arbazıma ħora tayla kirginçi,

Öksüz karnaşım, sekirip atħa minŋinçi.

Candetli bolsun, Süyünçlanı Zariyat,

Nakut nalmasdan altın kâmarıŋı taşları.

Sen ölgenli kara kiyip turalla,

Ullu Malkarnı kızdan aybat caşları.

 

 54 / 79



ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

MAVKA [21]

Atası:


Kele kel kızım, kel aŋa kızım,

Ullu Ħolam elge barayık kızım.

Men Ħolam elge barıp kelgenme,

Anda caşar mekâm alıp kelgenme.

Kartlarına da men söz bergenme,

Küyövlük caşnı saylap kelgenme

Kızı:

Oğay atam, oğay atam!



Sen Ħolam elde kalay caşarsa?

Üyüŋü canında ambarıŋ bolmay,

Ambanıŋa sen aşlık kuymay,

Arbazıŋa da kanatlı koymay.

Kuru mekâmlağa kirip caşamazsa,

Alanı içinde aşarıŋ bolmay.

Karıvsuz caşayd elleri atam,

Zıbır kabırğalı cerleri atam.

Zığır sabanlada orak oralla,

Tobuklarına castıkla baylap;

Sen alay bıla meni eltalmazsa,

Ol Ħolam elden küyövlük saylap.

Zığır sabanlada men orak ormam,

Küyövlük caşnı da men saŋa sormam.

Orak orğanŋa külte baylarma,

Küyövlük caşnı kesim saylarma.

Alaşa calın üyleri atam,

Aylanç buylançdı colları atam.

Otundan cokdu oŋları atam.

Kıznı kıyınlısı Ħolamğa atam.

 55 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Közlev közlevge suv bermez, atam,

Ħolamda kelin kün körmez atam.

He, voroda, voradaraşi Mavka.

Atası:

Kele kel kızım, kel aŋa kızım,



Biz tav ellege barayık kızım.

Ala tav havada caşayla kızım,

Kara kozula aşayla kızım.

Carlını, açnı toyduralla kızım;

Mollağa soğum soyduralla kızım.

Bereket caşayd üyleri kızım,

Tınçlıklı ketet künleri kızım.

He, vorada, voradaraşi Mavka.

Kızı:

Oğay atam, oğay atam,



Men tav ellege baralmam atam.

Men ala bıla kalalmam atam.

Ala birbirlerin süymeyle atam,

Duniyadan hapar bilmeyle atam.

Alanı bilgenleri, koyları atam,

Keçeden keçege toyları atam.

Taŋ alasında toydan ketelle atam,

Biribiri sözün bir bek etelle atam.

Kartları eşekge minelle atam,

Caşları aŋa külelle atam.

Kızları çuba kiyelle atam,

Katınları oramğa siyelle atam.

Kele kel atam, kel süygen atam,

Biz tüz ellege barayık atam.

Ala keŋ cerlede caşayla atam,

 56 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Da, bazar ħantla aşayla atam.

Ala birbirlerin süyelle atam,

Duniyadan ħali bilelle atam.

He vorada, voradaraşi Mavka.

Atası:


Oğay kızım, oğay kızım, 

Sen tav elleden ħapar bilmeyse.

Men tüz elleni bileme kızım.

Aladan saŋa ħapar aytayım:

Kaşda soğumğa tavuk keselle,

Cılına deri şorpa etelle.

Gabu boladı çaşları kızım,

Çıgır kutukdu başları kızım.

Sıgın salalla otħo otunŋa,

Kalay barlıksa çıgır kutukğa?

Biz tav ellede küyövlük alayık,

Sen razı bolsaŋ arı barayık.

Sen arı barsaŋ erge barlıksa,

Alay bolmasa üyde kallıksa.

He, vorada, voradaraşi Mavka.

Kızı:


Oğay atam, oy, oğay atam,

Men tav elleden küyövlük almam.

Gacilik, kaħmelik maŋa aytılmağand,

Da erge çıkmay, men üyde kalmam.

Kökde barğan köksül kögürçün,

Aylanıp kelip ındırğa konad.

Har kim da birça ariv bolmaydı,

Cüregiŋ süygen, bir ariv bolad.

Kesi işlerimi maŋa boşlasaŋ,

 57 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Seni caşavuŋu rahat eterme.

Alay bolmasa, meni süygen atam,

Süygenim bıla kaçıp keterme.

He, vorada, voradaraşı Mavka.

ALİYNİ  KÜYÜ [22]

Partabağına kümüşrü deyle

Tilesem maŋa bermezmi

Aliyim bolcal salıp ketgendi

Ol bolcalına kelmezmi

 

Allay ħucusuna boşuna kalsın



Ataŋ Sülemenni malları

Kan bıla ırħım bolğandı deyle

Carlı Aliyimi salları

 

Bir köp malla sürüp ketgenem



Bir ağaç üyge cetgenem

Tonovçulanı karap körgenley

Bir köp sağışla etgenem

 

Sağış a ete sağış a ete



Uşkogum tüşdü esime

Allaħdan sora nögerim cok edi

Men köl eteyim kesime

Allay ħucusuna boşuna kalsın

 58 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Ataŋ Sülemenni cılkısı

Aliyimi alıp keledi deyle

Kiçi-Balıknı ırħısı

 

Kaçda bitgen küzlük sabanla



Aliyimi atı aşasın

Aliyime bolluk bolğandı Sülemen

Kalğan caşlarıŋ caşasın

 

Karağan halkdan ıylığıp koydum



Aliy kayğı sözüŋe barırğa

Süygen teŋleriŋden bolğayem Aliy

Tutup seni kabırıŋa salırğa

 

Seni kabırıŋa alay salırem



Allıŋ kıbılağa aylanıp

Aliyim a keledi deyle

Kara camçısına baylanıp

 

Üygüznü artında köget terekle



Anda bişmeymille baliyle

Aliy Aliy dep a esime salalla

Aman çeçek kırlık sabiyle

 

İŋir ala bolsa bir bek kuvanayem



Allıbız kapħaktan örleseŋ

Kadetdi deyle sözüŋü etelle

Aliy atıŋa minip tebreseŋ

 

 59 / 79



ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Şaħar dokturla bir bek carayd deyle

Avruğanlağa bağarğa

Darman a capırak bolğayem Aliy

Caralarıŋa cağarğa

 

Aliyim a men a kaptal tikgenem



Keşemerleni morunnan

Aliyni da saylap alğanem

Cigit teŋleriŋi onunnan

Partabağına kümüşdü deyle

Anı bezgileri altınnan

Canım a çıkħınçı keterik tülme

Aliy kabırıŋı katınnan

HAMZAT [23]

[JAPON URUŞHA BARĞAN DUVUTÇU CAŞLANI CIRI]

Akbaş da ariv kümüş kamala,            

Karaçay caşlanı belinde.                     

Oy tolu üy  bolsun Hacimurat,

Bılay çığıp ketgen elinde.                         

 

Bizni mindirdile, bizni mindirdile,            



Meşinanı artı bölgenŋe.                            

Kelmegiz caşla canazı cokdu,                 

Japon kazavatda ölgenŋe.                       

 60 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

 

Duvut tavlada cayılalla endi,                



Hamzatnı kütgen malları.                         

Allahğa amanat bolsun caşla,                

Hamzatnı kırğıy salları.                              

 

Salam aytığız a marca caşla,                   



Asiydalanı ol aşhı Aliyge.                          

Közüm karay ketip barama,     

Ariv Zabitħan bıla Habiyge.

 

Bizni mindirdile, bizni mindirdile,            



Eki arşın çıkħan kazak atlağa.                 

Anam Paçaħannı amanat etgenme,      

Duvutda caşağan esli kartlağa.              

 

Pomoşnikle barıp, carlı Hamzat              



Isħavat başından kelgendi.

Anaŋ Paçaħan neçik tavkel katın

Elge cürek razılık bergendi.

 

Ayşatnı salğan ħotası, riyra,



Tobuğundandı anı kartası.

Hacimuratnı barma koyuğuz,

Kağıtħa kol salğandı atası.

 

Közüme körünedi, körünedi, 



Duvutda tavlanı başları.

 61 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Teyri mıdaħ mıdaħ ketip baralla,

Karaçaynı çörçek caşları.

 

Karaçay caşla ketip baralla



Postnu boynuna olturup

Egeçiŋ Usta cılaydı Hamzat

Közlerin cılamukdan tolturup

 

Anam bayrım keçe, oy bayrım keçe



Bir a saldat kiyim kiygenme.

Duvut a tavladan arı avğallay,

Men a ölürübüznü bilgenme.

 

Bizni mindirdile mindirdile,                      



Oy meşina bıla kayıkğa.                            

Bizni künübüz kısħa cetgeyed,                

Ma Tavkan bıla Nayıpğa.

                        

Men ölürümü bilgenem caşla,                

Duvut tavladan avğanlay.                          

Ölürge bir de termilgenem,                      

Biyçe Zabitħandan kol cuvğanlay.

        

Canaldılanı subay Hamzat,      

Savutħa caraşħan beliŋ bar.                    

Abayħanlanı tavkel Hacimurat,                

Cav bıla uruşur kölüŋ bar.

                        

 62 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Biz de barabız, teyri barabız,

Ma kazavatħa kavğağa.

Eki öksüznü berip iydigiz,

Sarı gâvurğa savğağa.

 

Abayhanlanı tavkel Hacimurat,



Patçaħ aŋa ulluluk bergeyed.

Canaldılanı subay Hamzat,

Savluk esenlik bıla kelgeyed.

 

Egeçiŋ Usta cılaydı Hamzat,



Oy tereze tübüne soylanıp.

Anaŋ Paçahan a çaçın başın cırtat,

Bergen sözüne sokuranıp, oylanıp.

 

Taŋ atmağallay kan çaçıladı,



Kıtay tavlada buzlağa.

Menden a salam aytığız,

Caŋı kelinle bıla kızlağa.

 

Carlı Hamzat can beredi, anam



Kıtay tavlarına olturup.

Akğan kanı ırħı bolup ağadı,

Ullu özenleni tolturup.

 

Allay kan baradı, kan baradı,



Ol teşikleden sekirip.

Bizni da caşla can bere turalla,

Ma kara kalla kekirip.

 63 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Japon askerle seyir bolalla,

Kara acirimdegi kaşħağa.

Karnaşıŋ Hacibekir kol uzatat,

Abıçardan kelgen açħağa.

 

Türsün kağıtımı iygen edim anam,



Töben canıbızda Aliyge.

Közüm da karap ketip barama,

Taħir kızı ariv Haniyge.

 

Bernele kibik a anam tigeyeyedi,



Kölekle bıla könçekle.

Bu eki öksüzge duvaçı bolsun,

Kökde barı, sıylı mölekle.

KOBANLANI KOY BÖLEK [24]

Oyt, oyt, aman caşla!

İtleribiz Gara avzuna ürdüle, oy ürdüle,

Oy ebizele çabıp a Kobanlanı

Koy bölekni sürdüle,

Ullu Karaçayğa açı kuvğun iydile.

 

Oyt, oyt, canım caşla!



Kobanlada açı salaħ tartıldı, oy tartıldı.

Oy, Kbonlada canım, ullu kabak açıldı.

 

Oyt, oyt, canım caşla!



 64 / 79

ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Kıcaklanı Salatgeriy ħan atlı, oy ħan atlı.

Ol künlede canım, ol uşħan kuşdan kanatlı.

 

Oyt, oyt, aman caşla!



Barlığıbız eniş tüldü, örüdü, oy örüdü.

Bizni körgenibiz canım, it gâvurlanı zorudu.

 

Oyt, oyt, canım caşla!



Bügün cavdan korkup artħa kim kalsa,

Anı anasından oy içgen sütü ħaramdı.

 

Oyt, oyt, aman caşla!



Gürüldeydi Barabannı kayası, oy kayası.

Bolup kala şoybuz, canım, bölek koynu zayası.



TAVKAN [25]

Süymeklik avruv alay alğandı, meni sabiyleyin caşlayın,

Tıŋılağız ħalal teŋlerim, tarığıvumu aytıp başlayım.

 

Meni tarığıvum ol edi, süymeklikni va ħalından,



Men aytayım siz tıŋılağız, ol kul Tavkannı allından.

 

Ey “Tavkan, Tavkan” deyle oy alan, Tavkan tavlada cürüvçü,



Tavkannı atası da Sosu Maħamet,Tavkannı artından sürüvçü.

 65 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

 

Tavkan tavlağa ketgendi alan, tav kiyikleni mararğa,



Keligiz kızla barayık ay avruvuŋ, Tavkannı allına kararğa.

 

Meni süygenim Tavkan bolğandı, tav kiyikleni maravçu,



Seni süygenli kesim bolğanma, kelir coluŋa karavçu.

 

Karavçu kesim bolğanma Tavkan, ol sen cürüvçü collağa,



Men seni bıla tüşüp kalğayem, tavlada teren kollağa.

 

Arğı tavlada tubanla Tavkan, bergi tavlağa konalla,



Kelip katıŋa oltursam Tavkan, oy uşağıvsuzsunalla.

 

Ay Tavkan ete da toy ete oy alan, atamı üyün kuv etdim,



Birevnü havle, ħalek caşı üçün, men sanlarımı suv etdim.

 

Üsüŋdegi da altın tüymele, kümüş okadandı cağası,



Arabinallah, satıp alır edim deyme, ne bolur bu caşnı bağası.

Men aksıl kalpak eterem deyme, ol kiyseyedi başına,

Tiley barır edim oy, aşħı atasına, ol alır ese caşına.

 

 66 / 79



ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Men aksıl başlık eterem tabu, ol kıssa edi başına,

Cılap barır edim anı anasına, ah alır ese caşına.

 

Men kalendorğa alay karayma, kaŋa peçni va içinden,



Tavkanımı eki körgenem kızla, ol kobuzumu küçünden.

 

Kolumdağı kobuzum Tavkan, ak kümüşdendi tiyeği,



Men a Tavkannı süymey neteyim, ħora atħa uşaydı süyegi.

 

Kolumdağı kobuzum oy avruvuŋ, it küçüknü ulutħan,



Biyağı Tavkan köreme, toyda bilegin kubultħan.

 

Çegetlede alay kütüledi, Tavkannı ençi malları,



Çerkes abezekge bir ariv baralla, kurusun subay salları.

 

Meni ayağımda çurukla, aħ ayağıma boş bolad,



Abezekge bilegimden tutsa, carlı cüregim ħoş bolad.

 

"Kuldu, kuldu” va deyle de kızla, Tavkannı sıpassız etelle,



Tavkanım kirgen toyladan, varlı tavbiyle callap ketelle.

 

Tavkannı eki kara mıyığı, oka ħalını burğanlay,



Men aŋa seyir tansık boluvçem, katımda olturup turğanlay.

 

 67 / 79



ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Aħ, ay katında bir culduz alanla, ol aydan alğa batadı da,

Tünene keçe bizdeyed Tavkan, bügeçe kayda catadı da.

 

Tavbiyle takğan sıylı nağanla, aladan birin alsaŋ a,



Bek ozğan işiŋ cok ese Tavkan, bügeçe da bizde kalsaŋ a.

 

Tavbiyle takğan nağan göroħla, aladan birin allıkma,



Har aytħanımı eterik eseŋ, bügeçe da sizde kallıkma.

 

Arğı özenŋe kün tiymeydi Tavkan, men kün tiygenŋe barrıkma,



Malkarlı bıla sen turluk eseŋ, bolcalnı kenŋe sallıkma.

 

Bolcalnı keŋe men salsam Tavkan, kimle cürütür cuvabın,



Eki süygenŋe sebep bolğannı, aytıp aytalmayla suvabın.

 

Teberdide va ullu toy alan, men ullu toyğa barlıkma,



Başıŋı amalın kör gâvur gaci, kiçi egeçiŋi allıkma.

 

Aħ, ay katında bir culduz, ol ayğa bıçak bileydi,



Tavkannı közün kara kan cuvsun, endi egeçimi tileydi.

 

Koluŋdağı dariy kolcavluk, men cuvar edim oŋmasa,



Kullanı ant ızından bolsun, alanı igisi aşħısı bolmasa.

 

 68 / 79



ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Tübüŋdegi toru atıŋ seni, calkası uzun savrusun,

Meni termilte turğan Tavkan, Orus avruvdan avrusun.

 

Küzden allın kelgeyed Tavkan, seni basħaŋ bıla senegiŋ,



Kirlenmeyin alaylay kalsın, cetevlen tikgen kölegiŋ.

 

Ah. mennen alğan a dariy kolcavluğuŋ, ol otħa tüşüp küyerik,



Bir aman aman a karğadım, oşayma avzuma talav tiyerik.

 

Sen küz biçende da toylada aylanasa, kış ne sallıksa malıŋa,



Açuvlu künümde da karğağan baluruem, kurman bolayım canıŋa.

AÇIKLAMALAR:

[1] Goşayaħ Biyçe bıla Kanşavbiy isimli halk şarkısı, takriben XIII. yy.dan beri nesilden  nesile

aktarılıp gelen gerçek bir olayın hikâyesidir. Rivayete göre, Karaçaylıların ceddi olarak kabul

edilen Karça’nın tek kız çocuğu vardı, onu da Kırımşavħal isimli ve Kırım orijinli bir soyluya

vermişti. Şarkıda adı geçen kardeşler, bazılarına göre doğrudan Kırımşavħal’ın, bazılarına göre

de onun oğlu olan Bekmırza’nın çocuklarıdır. Biz de bu ikinci görüşe katılıyoruz. Ramazan

Karça, kronolojik olarak olayın 1630-1664 yılları arasında cereyan ettiğini ileri sürerken, bu

tarihlerde Rus ordusunun Hazar’a yaptığı seferlerin tarihine dayanmaktadır, zira şarkıda

Kanşavbiy’in bu savaşlardan birinde öldüğüne işaret edilmektedir. Ancak, Karça’nın yaşadığı

devir, Kabardeylerin Kafkasya’ya yeni göç ettikleri devre uymaktadır, bu da XIII. yy.da başlayıp

XIV. yy. da sona ermiştir. Bu yaklaşıma göre, şarkının 650 yıllık bir geçmişinin olduğunu

söyleyebiliriz. Bugün Karaçay’da Goşayaħ-kala isimli bir kale Goşayaħ Biyçe’nin adını

taşımakta olup XVII. yy.dan daha eskilere dayanmaktadır. Yukarıdaki metin, Aliy ulu Umar’ın

Kafkas isimli Rusça kitabında anlatılanlar ile Ramazan Karça’nın arşivinde bulunan dağınık

manzum parçalar ve [“Karaçay Poezyanı Antologiası”=KPA] adıyla 1965 ‘te Stavropol’da

yayımlanan kitaptaki metin karşılaştırılarak yayıma hazırlanmıştır. Ramazan Karça 2 Ağustos

1978’de yazdığı bir mektupta hikâye ile ilgili bilgiler aktarırken “Bu tragedya Kafkas isimli

dergide [Rusça olarak], 1880’li yıllarda manzum ve nesir halinde geniş biçimde yayımlanmıştır.

 69 / 79


ESKİ CIRLA - Karaçay Malkar Türkiye

Yılmaz Nevruz

Pazartesi, 25 Eylül 2006 15:16

Keza, sözü geçen halk hikâyesi piyes şeklinde kaleme alınarak, Kabartay-Malkar sanatçılar

tarafından Nalçik’te sahneye konulmuştur” diye bilgi vermektedir. Daha geniş bilgi için bk.

Birleşik Kafkasya, sayı: 2, Eskişehir 1995. 

[2] Candar isimli halk şarkısının burada yayımlanan metnini yayıma hazırlarken, Ramazan

Karça’nın arşivindeki metinden yararlanmakla kalmadık. Mutlu bir tesadüf eseri olarak, 1960’lı

yıllarda Birleşik Kafkasya dergisini yayınlarken, Eskişehir’in Çifteler ilçesinde ikamet eden ve II.

Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’ye göç eden Karaçaylılardan Batçalanı Hızır tarafından

dergide yayımlanmak üzere gönderilen uzunca ve iyi saklanmış bir Candar şarkısı varyantı

gönderilmişti. O zaman yayımlayamasak da arşivimizde saklamıştık. Hatta diyebilirim ki bu

varyant, hazırladığımız metnin esasını teşkil etmiştir. Bunlardan başka, “KPA” ile 1969 yılında

Moskva’da yayımlanan [“Karaçay Halk Cırla”=KHC] isimli kitapta yayımlanan varyantlardan da

yararlanılmıştır. Bütün varyantlar masa üzerine yayılarak birilerinde olup da diğerlerinde

olmayan bölümler dikkatle seçilmiş, hepsinde bulunan bölümler de aynen muhafaza edilmiş ve

tümü birleştirilerek yayımladığımız metin hazırlanmıştır. Candar şarkısı tıpkı Goşayaħ Biyçe bıla

Kanşavbiy şarkısı gibi halen usta yorumcular tarafından orijinal makamıyla [bestesiyle]

yorumlanmaktadır. En az iki yüz yıllık bir geçmişi olduğu sanılmaktadır. Sonradan gelen şairler

ve okuyucuların şarkıya kendilerinden bir şeyler ilave ettikleri muhakkaktır. Mesela Bağır ulu

Kasbot isimli ünlü halk ozanı bunlardan biridir. Bazı araştırmacılar, Candar şarkısının güfte ve

bestesinin Kasbot’a ait 

olduğunu ileri sürüyorlarsa da gerçek olan, Kasbot’un bu şarkıyı çok güzel yorumlayarak

okuduğu ve halka sevdirdiğidir. Zira olayın geçtiği tarih, Kasbot’un yaşadığı devirden biraz daha

öncedir. Şarkıda geçen Kâ’be ve Hüseyin ismi, sonradan ilave edilmemişse, olayın,

Karaçaylıların yeni Müslüman oldukları yıllarda [ca. 1780] geçmesi muhtemeldir. Benim

kanaatime göre islamî motifler sonradan ilave edilmiştir. Zira İslam ile müşerref olduktan sonra,

olayda ifade edilen soygun tarzındaki saldırılar toplum hayatından hızla uzaklaşmıştır.  

[3] Tatarkan, Karaçay-Malkar halkının yetiştirdiği en ünlü kahramanlardandır. Şarkının fevkalâde

etkileyici bir makamı [bestesi] vardır. Zaman itibariyle, Candar’dan daha eski olmalıdır. Burada

yayımlanan metin Ramazan Karça’nın babasından sık sık dinleyerek hafızasında tutmaya

çalıştığı bölümler ile KHC’de yer alan varyant esas alınarak hazırlanmıştır. Ancak, mevcut

metinde Tatarkan’ın yiğitliğini tasvir eden mısralar iyi saklanmamıştır. Mesela, Tatarkan bir hayli

gecikerek talancıları takip etmekte korkaklık ve acizlik gösteren Karaçaylı gruba şöyle hitap

etmiştir: “sürülen hayvanlarımızdan vazgeçsek bile tutsak edilmiş kadınlarımız ile

çocuklarımızdan nasıl vazgeçeriz? Yurdumuzun adı için, 

analarımız ile  kızlarımızın iffeti ve onların hayatları için kendi yaşamını ortaya koyarak

savaşacak yüreği olmayanlar geriye dönsünler, diğerleri de benimle gelsinler” diyerek etkileyici

bir hitabede bulunmuştur ki bu, metinde oldukça flu kalmıştır. Köprüsü yıkılmış azgın Isħavat

ırmağına gelince, Tatarkan’ın muhteşem bir şekilde ırmağı geçişi de olguya 

lâyık bir şekilde ifade edilememektedir. Muhtemelen bu kısımlarda eksik mısralar ve beyitler

 70 / 79

1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling