F. T. E g a m b e r d iy e V, S. R. T o p IL d iy e V, J. X. H a m r a q u L o V


Download 7.49 Mb.
Pdf ko'rish
bet2/15
Sana15.12.2019
Hajmi7.49 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
§
a
JS
Mehnat  predmeti  -   insonning  mehnati  qaratilgan  tabiat 
ashyosi (tabiat resurslari)
Ishlab chiqarishnmg

;
ashyoviy omili
Mehnat  qurollari  -   inson  mehnatga  ta'sir  ko'rsatuvchi 
barcha  narsalar  (mehnat  qurollari,  mashinalar,  dastgohlar, 
uskunalar, asboblar,  binolar,  inshootlar)
Ishchi  kuchi  -   insonning  mehnat  qilishga  Ixi'lgan jism o­
niy va aqliy qobiliyatlari
Ishlab chiqarishning 
shaxsiy omili
Omillar tasnifi
Mehnat  -   kishilaming  ehtiyojlarni  qondinsh,  daromad  olishga  qaratilgan  maqsadli 
xo'jalik yuritish faoliyati
Y er  —  ishlab  chiqarish  jarayonida  qo'llaniluvchi  hamma  «tabiat  ne’matlari»:  ishlab 
chiqarishni  tashkil  etish  uchun  yer  maydonlari,  haydaladigan  maydonlar,  o'rmonlar, 
suvlar,  foydali  qazilmalar konlari va hokazolar
Kapital -  qiymat,  daromad,  foyda keltiruvchi  qo'shim cha qiymat
Tadbirkorlik -  daromadli ishlab chiqarishni  tashkil  etish bo’yicha faoliyat
16

Ijtimoiy xo‘ja!ikni tashkil etish  shakllari
N atural  va tovar ishlab  chiqarishi
Har  qanday  xo‘jalikni  tashkil  qilishda  quvidagi  masalalar  hal  eti- 
lishi  lozim:
0 kim uchun (qanday  iste’molchilar uchun) ne’matlar yaratish;
0 foydali moddiylikni tayyorlovchilar mehnatim  qanday  tashkil  etish;

ishlab  chiqai'ish  va  iste’molchi  o'rtasidagi  xo'jalik  aloqalarini  qanday 
yo'lga qo'yish.
NATURAL ISHLAB
\
CHIQARISH
\
Bunda msonlar bozorda

 
\
ayirboshlash uchun
emas, balki o'zlarimng
—l
ehtiyojlanm  qondirish
/
uchun mahsulot ishlab
/
chiqaradilar.
Yopiq xo'jalik
Ishchilammg universal 
(ixtisoslashmagan) mehnati
Ishlab chiqarish va iste’mol o'rtasida 
to'g'ridan to 'g 'ri  aloqa «ishlab chiqarish - 
taqsimot -  iste’mol»
TOVAR  ISHLAB 
CHIQ ARISH 
B unda m ahsulot shaxsiy 
iste’mol uchun  emas, balki 
ayirboshlash uchun  ishlab 
chiqanladi.  Ishlab 
chiqaruvchi va iste’molchi 
o'rtasidagi  aloqa esa 
bozorda amalga oshadi.
Ochiq x o ‘jalik
Jam oaga taqsim langan  m ehnat
Ishlab chiqarish va iste’mol  bog‘Ianislii 
«ishlab chiqarish -  ayirboshlash 
formulasi  asosida bozor  огшгв ainai** Ля
17

Natural va tavar xo‘jaliklarining bir-biridan farqlanishi
Asosiy  jihatlar
Natural xo‘jalik
Tovar xo‘jaligi
1.  Moddiy n e’matlami 
ishlab chiqarish 
maqsadi
Shaxsiy  ehtiyojlami 
qondirishda foydalanish
Boshqa  avriboshlash, 
bozorda oldi-sotdi  qilish
2.  Ishlab chiqanladigan 
mahsulot tarkibini 
aniqlash
Ehtiyojlar va 
imkoniyatlardan kelib 
chiqqan holda oldindan 
aniqlanadi
Bozordagi muayyan talab 
ishlab chiqaruvchining 
xususiy manfaati asosida 
aniqlanadi
3.  Iste’molchini o ‘ziga 
jalb etish uchun kurash
Bunday kurash mavjud 
emas
Bunday kurash mavjud va 
tavar x o ‘j aligining 
rivojlanishi bilan kuchayib 
boradi
4.  Ishlab chiqarilgan 
mahsulotning iste’mol 
qilinishi darajasi
Barcha ishlab chiqarilgan 
mahsulotlar to‘laligicha 
iste’mol  qilmadi
Ishlab  chiqarilgan mahsulot­
lar ayrim turlari va qismlari- 
ning  sotilmay  qolishi, y a ’ni 
iste’mol  qilmmasligi
5.  Ishlab chiqarish 
jarayonidaishchi 
kuchining ishtrok etish 
tamoyillari
Ishlab chiqaiish 
jarayonida faqat o'zm ing 
va oila a’zolanning ishchi 
kuchidan foydalanadi
Ishlab chiqarish jarayonida 
yollanma ishchi kuchidan 
ham foydalanish mumkin
T ovar x o ‘jaligin in g rivojlanish  bosqichlari:
•  Oddiy tovar xo'jaligi -  bimda muayyan tovarlar jamiyatning asosiy may da, 
alohidalashgan  va  m a’lum  darajada  ixtisoslashgan  qatlamlan  tomonidan 
yaratilib,  ayirboshlashga taqdim qilmgan
•  Ommaviylasligan  (kapitalistik)  tovar  xo'jaligi  -   o ‘zining  ko'lam ligi  bilan 
tavsiflanadi.  Bunda  bozor  munosabatlari  umumiy  xarakter  kasb  etadi,  y a ’ni 
nafaqat barcha mahsulotlar,  balki  ishlab  chiqarish omillan  ham  tovarga  aylanadi. 
Xususiy mulk ustuvorlik kasb etadi.
•  Hozirgi  zamon  madaniylashgan  tovar  xo'jaligi  -   bozor  va  davlat  mexa- 
nizmi hamda globallashuv jarayonining afzalliklarini  o ‘zida inuiassamlashtiradi.
N atural  x o 'ja lik  belgilari
• Mehnat taqsimoti rivojlanmagan;
•  Ishlab  chiqarish  biqiq xarakterga  ega bo'lib,  ishlab  chiqaruvchilaming  o ‘z 
ehtiyojlarim  qondirishga  bo‘ysundirilgan;
•  Ishlab  chiqarish bilan iste’molmng  o'zaro  mosligi bevosita xo'jalik ichida 
ta ’minlangan;
1 Mehnat tor doirada ijtimoiy xarakterga ega bo'lgan,
• Ishchi kuchinmg safarbarligi eheklangan.
18

T ovar  xo‘jaligining belgilari

 Ijtimoiy  mehnat taqsimoti va unmg chuqurlashuviga asoslanishi;

 Ishlab chiqaruvchilarning mulk egasi  sifatida iqtisodiy  alohidalashuvi;

 Mahsulot bozorda  sotish, erkin ayirboshlash uchun ishlab chiqarilishi.
T ovar va  uning xususiyatlari
T ovar ikki  xususiyatga 
L-ga  bo'ladi:
I .  Iste’mol  qiymati.
2  A lm ashinuv  qiymati.
M a’lum m iqdor va proporsiyada boshqa 
tovarga alm ashinish xususiyati
Q iym at -  tovar ishlab chiqarishga  sarf 
etiigan ijtim oiy-zaruriy  m ehnat m iqdori
19

M ehnatning ikki  yoqlam a xarakteridan  kelib  chiquvchi  tovarning 
ikki  xil xususiyati
T ovar  qiym ati m iqdoriga ta ’sir etuvchi  om illar
20

Ijtimoiy  zaruriy ish vaqti -  ishlab chiqarishning mavjud  ijtimoiy  normal 
sharoitda  va  shu  jamiyatda  mehnat  mahorati  va jadallashuvinmg  o ‘rtacha  dara- 
jasida  biror iste’mol  qiymatim tayyorlash uchun talab qilinadigan ish vaqtidir.
Q o ‘s h ilg a n   in iq d o r   n a f lilig i  n a z a r iy a s i
Q iy m a t  v a   b a h o   n a z a riy a s id a   y a n g i  y o ‘n a lish n i  b o sh la b   b e rg a n  
m a sh h u r  in g liz   iq tiso d c h isi  M .A .M a rsh a ll  h iso b la n a d i.  Q o ’sh ilg a n   m iq - 
d o r  n a flilig i  n a z a riy a s in in g   b ir  to m o n lilig in i  u   q iy m a tn i  fa q a t  n a flilik  
b ila n   tu s h u n tiris h d a   k o 'rd i.  A .M a rsh a ll  k e y in g i  q o ’sh ilg a n   m iq d o r  n a fli- 
ligi  n a z a riy a sin i  ta la b   v a   ta k lif  n a z a riy a si  h a m d a   ish la b   c h iq a rish   x a ra ­
jatlari  n a z a riy a si  b ila n   b o g ‘la s h g a  h a ra k a t qildi.  A .M a r sh a ll  fik rich a :
tovar  qiymati  teng  darajada  keyingi  qo‘shilgan  miqdor  nafliligi  va  ishlab 
chiqarish  xarajatlari  bilan  aniqlanadi.  Shunday  qilib,  A.Marshalldan  boshlab 
iqtisodiyot  nazariyasida  qiymatning  tub  asosini  qidirib  topishdan  chekinish  va 
i'unksional  tahlilga,  ya'm   bir  vaqtda  baholar  va  talab  -taklitlam ing  o ‘zaro 
ta’sirini  amqlashga o ‘tildi.________________________________________________
M e’yoriy  (m arjinal)  naflilik,  deb  q o ‘shim cha  iste'm o l  qilingan  m ah- 
sulotdan  q o ’shim cha olinadigan nafga  aytiladi.___________________________
Pulning kelib chiqishi, mohiyati va vazifalari
Qiymat (ayirboshlash) shakllarimng nvojlanishi________________________
=>_____________________________________________________
*  Oddiy  yoki tasodifiy  shakli (1  bolta =  1  qop don).__________________________
*  T o la  yoki kengaygan shakli (1  bolta =  1  qo‘y  yoki  1  qop don yoki  1  ketmon).
*  Umumiy  shakli  (1  bolta yoki  1  qo‘y  yoki  1  ketmon -   1  qop don).____________
*  Pul shakli (1  bolta yoki  1  qo‘y yoki  1  qop don =  1  unsiya oltm)._____________
0 ‘z  qiymatim  boshqa  tovarda  ifodalagan  tovar  qiymatning  nisbiv  shak- 
lini, boshqa tovarlar qiymatim lfodalashga xizmat  qiluvchi tovarlar esa  qiym at­
ni ng  ckvivalent  shaklini tashkil  qiladi__________________________________
Qiymat  shakllarini rivojlanishiga sabab bo‘lgan omillar:
• Mehnat taqsimotining rivojlanishi va chuqurlashuvi:
• Mehnat unumdorligming o'sishi;
• Mahalliy va milliy bozorlaming vujudga kelishi.______________________
21

22

H ozirgi  paytda pul tushunchasi  ikki  m a'noda  ishlatiladi:
►  milliy xo‘jalikda tovar va xizmatlar harakatmi ta ’minlovchi naqd pul;
►  naqd b o ‘lmagan muomala va to ‘lovlar uchun ishlatiladigan vositalar, 
y a ’ni kredit pullar (kvazi pul,  lotmcha quasi -  deyarli, xuddi) tashkil etadi.
Likvidlik  darajasi  turlicha  bo'lgan  barcha  pul  vositalanning  muayyan  nis- 
batlardayaxlit pul massasini tashkil etishi, pul  agregati deyiladi.
Pul agregati likvidlik darajasi absolut bo‘lgan (100 %) naqd puldan boshlab, 
borgan  san  likvidligi kamayib boruvchi pul vositalandan  tashkil topadi.
Pul -  tovarlami  ayirboshlashda umumiy  ekvivalent vazifasmi bajaruvchi 
maxsus tovar.
T o ‘laqon lipu llar -
 h aq iq iy   p u lla r  b o 'lib .  u n d a   q iy m a tg a   e g a  p u l- 
li  to v a r ish tiro k   etadi. 
To'liqsiz pullar -
  to 'la q o n li  p u lla m m g   o 'n n b o s a r i  b o 'lib ,  q iy m a ­
ti  m u h im   b o 'lm a g a n   v a   sh u n g a   m u v o fiq   n o m in a lig a   t o 'g 'r i   k e lm a y - 
d ig a n   p u l  b e lg ila n   .
Hozirgi zamon puli -  naqd pullar va  naqd  pulsiz  hisob 
vositalaridan iborat
Qog‘oz pullar va tangalar
Elektron  pullar,  cheklar,  plastik 
kartochkalar,  viza,  to'lov  talabnomasi, 
zayomlar va boshq.
Pulning
nominal
qiymati
Pulning  real 
qiymati
Qog‘oz pul belgilan tegishli nominal va real qiymatga ega bo‘lishi zarur.
23

Pulning xarid quwati (F ) tovar va xizmatlaming narxiga (F) bog'liq bo‘lib quvida- 
gi formula bilan aniqlanadi.
Sotib olish layoqati narxlar darajasiga teskari mutanosiblikda joylashadi
Pulning rivojlanish  bosqichlari
24

3-m avzu .  M U L K C H 1L IK  M U N O S A B A T L A R I  V A   IQ T IS O D IY  
T IZ IM L A R
Reja:
1.  M ulkchilik m unosabatlarining m ohiyati va iqtisodiy m azm uni.
2.  M ulk obyektlari  va subyektlari.
3.  M ulkchilikning  turli  shakllari  va ulam ing  iqtisodiy m azm uni.
4.  O ‘zbekistonda  m ulkni  davlat  tasarrufidan  chiqarish  va  xususiylashti- 
rish yoT lari,  m aqsadi  \ a  usullari
M ulkchilik  m unosabatlarining m ohiyati va  iqtisodiy m azm uni
Mulkchilik  munosabatlari -  bu  mulkka  egalik  qilish,  undan  foydalanish 
va uni tasarruf qilish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir.
Mulkka  egalik  qilish  mulkdorlik  huquqini  uning  egasi  q o lid a   saqlanib 
tunshini  bildiradi  va  yaratilgan  moddiy  boyliklami  o'zlashtinshning  ijtimoiy 
shaklini  ifodalaydi.  Ayrim  hollarda  mulkka  egalik  qilish  unmg  egasi  ixtiyorida 
|  saqlangan  holda,  undan  amalda  foydalanish  esa  boshqalar  qo‘lida  bo‘ladi. 

Bunga ijaraga benlgan mol-mulkni misol qilib keltirish mumkin.______________
Mulktlan  foydalanish  -   bu  mol-mulkning  iqtisodiy  faoliyatda  ishlatilishi 
yoki  ijtimoiy  hayotda  qo‘llanilishidir.  Mol-mulkdan  foydalanish yuz  berganda. 
u  daromad  olish  uchun  yoki  shaxsiy  ehtiyojni  qondirish  uchun  ishlatilishini 
bildiradi.
Mullaii  tasarruf etish -  bu  mol-mulk taqdirimng mustaqil  hal  qilinishidir. 
U  mol-mulkm  sotish,  meros  qoldirish,  hadiya  qilish,  ijaraga  bensh  kabi  hollar 
orqali ro ‘y beradi._______________________________________________________
Mulkchilik hain  iqtisodiy ham huquqiy  kategoriya hisoblanadi
Mulkchilikni  iqtisodiy  kategoriyasi  -   mol-mulk  ishlab  chiqarish  jarayo­
nida  foydalanilsa  va  o ‘z  egasiga  daromad  keltnsa  yoki  uning  iste’molim  qon- 
dirishga xizmat  qilsa, u iqtisodiy munosabatlarni ifodalaydi.
Mulkchilikni  huquqiy  kategoriyasi  -   mulk  tadbirkorlik  faoliyatining  bi- 
ror-bir  turi  orqali  ro‘yobga  chiqarilmasa,  y a ’ni  iqtisodiy  faoliyatda  foydalanil- 
masa,  u huquqiy  kategoriya hisoblanadi.
25

lYlullu hilikniii"  huquqiy  m e’yorlarini  quyidagilar belgilab  beradi:
►  ishlab  chiqarish  vositalan  va  varatilgan moddiy  ne’matlaming muayyan 
shaxslarga tegishli ekanligi;
►  mulk egalarining qonun bilan himoyalanadigan vakolatlari;
►  mol-mulkm himoya qilish  usullari.__________________
_
M ulkchilik  m u n osab atlarin in g  iq tisod iy  m azm uni  (egalik  qilish, 
foydalanish  \a   tasarruf  etish)  bitta  mulk  shakli  doirasida  ham  ro'vobga 
chiqarilish  usullariga  qarab  farq qilishi  mumkin:
•  mulkchilik mehnatga majbur qilish y o ‘li  bilan ro‘yobga  clnqarilsa,  quldoi 
yoki feodal xususiy  mulki vujudga keladi.
•  mulkchilikni  ro'yobga  chiqarish  mulkdoming  o ‘z  mehnati  yordamida 
amalga  oshirilsa,  mayda  tovar  ishlab  chiqarish  uchun  xarakterli  xususiy  mulk 
paydo bo‘ladi.
•  mulk  obyekti  yollanma  mehnatga  asoslamb  harakatga  keltinlsa,  kor- 
porativ xususiy  mulk paydo b o ‘ladi.
Iqtisodiy  tizim  -   bu  har  bir  davr  va  makonda  amal  qilinadigan  iqtisodiy 
munosabatlar,  iqtisodiyotni  tashkil  qilish  shakllari,  xo'jalik  yuntish  mexamzmi 
va iqtisodiy  muassasalaming o‘zaro uzviy bog'liqlik asosida  tarkib topgan yaxlit 
iqtisodiy  tuzilmasidir.____________________________________________ ______
IQ T ISO D IY  T IZ IM  T U R LA R I
An’anaviy iqtisodiy tizim -  kishilarnmg iqtisodiy xatti-harakati 
va jamiyatdagi hamma masalalammg hal etilishi, yashash uchun 
kurash, urf-odat va an’ana asosida amalga oshnilishi bilan 
tavsiflanadi.
Tasniflash 
mezonlari -
Uch asosiy 
muammoni 
hal etish usuli:
* Nima ishlab 
chiqarish?
*  Qanday 
ishlab 
chiqarish?
* Kim uchun 
ishlab 
chiqansh?
M a’muriv buyruqbozlikka asoslangan iqtisodiy tizim -
resurs va daromadlaming ishlab chiqarilishi, taqsimoti davlat 
tomonidan hal etiladi, hamma moddiy  resurslar va  ishlab 
chiqarish mahsulotlari davlatga tegishli ekani bilan tavsiflanadi.
Bozor iqtisodiyoti tizimi -  xususiy  mulkka asoslangan har bir 
ishlab chiqaruvchining shaxsiy  manfaatlaridan kelib chiqqan 
holda  iqtisodiy  muammolami hal etish.
Aralash iqtisodiy tizim -  bozor davlat nazorati yordamida 
to ‘ldiriladi.
26

M ulk  obyektlari  va subyektlari
M ulkka  aylangan  barcha  boylik  turlari  m ulkchilik  obyektlaridir.
M ulk  obyekti  b o 'lib ,  inson  yaratgan  m oddiy  v a   m a ’naviy  boyliklar,  tabiiy 
boyliklar,  aqliy  m ehnat  m ahsuli,  insonning  m ehnat  qilishi  qobiliyati  -   ish­
chi kuchi  va boshqalar hisoblanadi.______________________________________
M ulk  subvekti  jam iyatda  m a  lum  ijtim oiy-iqtisodiy  m avqeiga  ega 
b o ig a n ,  m ulk  obyektini  o ‘zlashtirishda  qatnashuvchilar,  m ulkiy  m unosa­
batlar  ishtirokchilari  b o 'lib ,  ular  jam oa,  sinf.  tabaqa  yoki  boshqa  ijtim oiy 
gum h larg a  birlashgan  b o ia d i.  Ayrim  kishilar,  oilalar  va  davlat  ham   m ulk- 
:  chilik  subvekti  b o 'lib  chiqadi.___________________________________________
M ulkchilik m unosabatlarini  rivojlanish  bosqichlari
Musulmon  huquqida xususiy mulk 
shakllari:
Xalifalik  mulki;
Zimminlar nuilki
X u su siy   m u lk   h u q u q in i b e k o r   q ilish   a so sla r i va  m o h iy a tid a n   kelib  
ch iq ib ,  u n i  2  g u r u h g a   ajra tish   m u m k in :
M u lk n i  ix tiy o r iy   a so sd a
Г
 
л 
M u lk n i  m a jb u riy   a sosd a
b e k o r   qilish;
b e k o r   qilish.
M usu lm on  h u qu qida m u lk d o r vakolatlari:
Qabz
m ol-m ulkga egalik  qilish 
huquqi
Z 1-
V
- N
T a'm lik
m ol-m ulkdan darom ad  olish 
huquqi
M anfaat
m ol-m ulkdan  foydalanish 
huquqi
T asarru f
m ol-m ulkni  tasarru f etish 
huquqi
27

Rim huquqi bo‘vicha mulk:
28

0 ‘zbekistonda  m ulk  shakllari. 
M am lakatning m illiy m ulk  tizim i
29

« 0 ‘zbekiston  Respublikasining m ulkchilik to‘g‘risiila»p qonunida 
inulkning turli-tuman shakllari quyidaiylaidan iborat:
Mulkchilik shakllari
Shaxsiy mulk -  fuqarolaming shaxsiy 
yoki oilaviy ehtiyojlarini qondirishga 
qaratilgan mulk
Xususiy mulk -  ayrim kishilar va gu- 
ruhlarga tegishli b o ‘lib,  yollanma meh- 
natdan foydalanib daromad topishga 
qaratilgan mulk
Yakka tartibdagi xususiy mulk -  alo­
hida olingan mulkdor tomonidan o‘z- 
lashtiriluvchi vosita va n e’matlar
A r a la sh m u lk -  turli m ulk shakllari 
sintezidan tashkil topib,  shunga muvo- 
fiq tarzda o ’zlashtiriluvchi vosita va 
ne'matlai
Davlat mulki -  o ‘z vazifalarini bajarish 
maqsadida davlat tomonidan 
o ‘zlashtiriluvchi turli vosita va n e’matlar
Jamoa  mulki -  muayyan maqsad  yo'li- 

da turli ko ’rmishdagi jamoalarga birlash- 

gan kishilar tomonidan  birgalikda 
0
‘zlashtiriluvchi vosita va n e’matlar
V_______________________________
'
Korpor.itiv xususiy mulk -  m a’lum 
maqsad yo‘lida o :zaro birlashgan mulk- 
dorlar m ablag‘iga asoslangan korxona­
lar tashkil etish orqali o‘zlashtiriluvchi 
vosita va ne’matlar
Umumiy mulk huquqi quyidagi 
asoslardan vujudga keladi:
Oddiy  shirkat  shartnomasidan,  masalan,  bir  necha  fuqaroning  birgala- 
shib,  uy-joy  qurishidan  yoki  bir necha jam oa  xo‘jaliginmg  birgalashib  elektr 
stansiyasi qunslndan,
Bir necha fuqaroning muayyan umumiy  mulkka  ega  bo‘lish uchun  mab- 
lag‘ va mehnatlarmi  qo‘shishlaridan, masalan, umumiy oilaviy mulk,
Bir necha shaxslammg qonun yoki vasiyat bo‘yicha meros olishlaridan.
30

31

Dehqon va fermer xo'jaligimng mol-mulki o‘z tarkibiga 
quvidagilarni  oladi:
turar joy;
x o ‘jalik binolari;
sug'orish inshootlari;
ekinlar;
chorva m ollan;
parrandalar;
texnika va uskunalar;
transport vositalari;
qishloq xo ‘jalik ashyolan;
O m m aviy m u lk  ta rk ib ig a   q u y id a g ila r k irad i:
O 'z b e k isto n
m a ’m u riy -h u d u d iy
R espublikasi
tu z ilm alar m ulki
m ulki
(m unitsipal  m ulk)
32

33

M a ’m u r iy - h u d u d iy   tu z ilm a la r   m u lk i 
(m u n its ip a l  y o k i  k o m m u n a l  m u lk )
M a h a lliy   b u d je t m ab lag M ari, 
m u n its ip a l  u y -jo y   fo n d i  v a  
k o m m u n a l  x o ‘j a l i k  k o rx o n a la r  
v a   b o s h q a   m u lk iy   k o m p le k s la r , 
x a lq   t a ’lim i,  m a d a n iy a t, 
s o g 'li q n i  s a q la s h   m u a s s a s a la ri 
v a   b o s h q a   m o l-m u lk   m u n its ip a l 
m u lk   b o 'la d i.
34

Davlat mulki zarurligining obyektiv 
sahablari quvidagilardii nam oyon  bo‘ladi
Davlat hokimiyati va boshqaruv  organlari  faoliyatini  tashkil  etish;
Huquqni  muhofaza qiluvchi  idoralar faoliyatini tashkil etish;
Davlat xavfsizligi va mudofaa ehtiyojlari;
Ilm-fan va m adanivatni ta ’minlash;
Kam ta ’minlangan aholini  ijtimoiy him ova qilish;
Tabiiy ofatlarga va favqulodda  holatlarga  qarshi  kurash va uning  oqibatlarini  bartaraf etish;
B a’zi tarm oqlarda ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirish (masalan, atom,  yonilg'i
energiyasi  kabi).
Soliqlar
Mahalliy yig‘tmlardan
Ж
Davlat mol-mulki 
quyidagi manbalardan 
shakllanadi:
Kreditlar va zayomlardan
Ishlab chiqarish faohyatidan 
olmgan daromaddan
/  
\  
Xorijiy mamlakatlarda 
k o ‘chmas mulk sotib olishdan
va hokazo 
v____________________________ У
Davlat mulkini 
xususiylashtirishdan 
tushgan daromadlardan
Turli shartnoma 
(kontrakt)lardan; 
Musodaradan
35

Jam oa m ulki  turlari:
K ooperativlar m ulki
Ijara v a  ja m o a  korxonalar m ulki
A ksionerlar ja m iy atlari m ulki
X o ‘ja lik  jam iy atlari v a  shirkatlari m ulki
Jam oa tashkilotlari v a  diniy tashkilotlar m ulki
S haxsiy  m ulk  -   fuqarolar  m ulki  b o iib .  u lam ing  shaxsiy  yo k i  oilaviy 
ehtiyojlarini  qondirishga xizm at  qiladi.
Shaxsiy m u lk  m anbalari:
►  ijtim oiy  ishlab  chiqarishdagi  ishtirokidan oladigan  darom adlari;
►  o ‘z x o ‘ja lig i  (oila,  dehqon)ni yuritish hisobiga oladigan darom adlari;
►  aksiyalardan  olinadigan  dividend;
►  foizli darom adlar;
►  shaxsiy tadbirkorlikdan  olinadigan  darom ad;
►  transfert  to io v la ri evaziga kelib tushadigan darom adlar.

Download 7.49 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling