Fan : "Jahon va Turkiy xalqlar adabiyoti"


Download 373.01 Kb.
bet1/5
Sana04.10.2022
Hajmi373.01 Kb.
#830271
  1   2   3   4   5
Bog'liq
1-mavzu
2-курс амалиёт (3), 3072105664, Jabborova A.Fors tili, bfd591d921a33344ae7c691734710542, 3-mavzu bayoni (2)

Fan : “Jahon va Turkiy xalqlar adabiyoti” (Jahon adabiyoti qismi )
Dars tri : Amaliy
Mavzu : “Illiada” eposida tarixiy va mifologik elementlar
Homer, Gomer (Homeros) — yunon shoiri. Uning hayoti haqida aniq ma’lumotlar yo‘q. Turli davrlarda yaratilgan tadqiqotlarda uning yashab o‘tgan davrini mil. av. 12-a. bilan 7-a. oralig‘ida deb ko‘rsatiladi. Homerning so‘qir bo‘lgani, o‘z asarlarini baxshilar kabi og‘zaki aytgani ma’lum. Ularni kim, qachon yozib olgani aniq emas. Homerga nisbat berilgan asarlar ko‘p, ammo homershunoslar ko‘p tortishuvlardan keyin fakat 2 asarni — «Iliada» va «Odisseya» Homerniki deb tan olishgan. Ularning ikkovi ham qahramonlik eposi bo‘lib, yunon mifologiyasi asosida yaratilgan. Shu b-n birga, ularda faqat she’rlar, afsonalar va rivoyatlargina emas, real tarixiy vokealar ham aks etgan. Jumladan, «Iliada» dostonida tasvirlangan Troya ko‘p zamonlar afsonaviy shahar hisoblanib kelingan, ammo buyuk arxeolog Shpilman ko‘p yillik izlanishlardan so‘ng uni topdi va bu shahar tarixda mavjud bo‘lganini isbot qildi. Homer asarlaridan namunalar o‘zbek tiliga tarjima qilingan (Mirtemir, Qodir Mirmuhamedov va b.).

Or-nomus, g‘urur va beorlik, intiqom o‘tida yonish hamda shu intiqom oldidagi ojizlik… XX-XXI asrlar “mahsul”i – turli ekologik, ma’naviy-axloqiy muammolardan ko‘ra ancha qadimiy bo‘lgan mazkur muammolar, boqiy so‘roqlar uchun makonu zamon to‘sig‘i begona. Buning yorqin dalili G‘arb adabiyotining ilk namoyandasi sanalmish ulug‘ Homer tomonidan miloddan avvalgi VIII asrda yaratilgan azim obida – “Iliada”dir.
Go‘zal Yelena sabab yunonlar hamda troyaliklar o‘rtasida kechayotgan dahshatli urushning o‘ninchi yili… Lekin ana shu talotum chog‘i ham murakkab insoniy munosabatlar davom etmoqda: bir yoqda axeylarning bosh qo‘mondoni, asirga tushgan qizi Xriseidani ajratish niyatida ming iltijolar bilan shoh poyiga bosh urib kelgan kohin Xrisni tahqirlagan, oqibatda tangri Apollon tomonidan lashkargohiga vabo yuborilishiga (“zero kohin edi Febning erka bandasi,..”), minglab askarlarining bekordan-bekorga qirilib ketishiga sababchi bo‘lgan takabbur Agamemnon qizni otasiga qaytarishni talab qilgan Axillesga buning badaliga ulug‘ bahodirning asirasi Briseidani berishni shart sifatida qo‘yadi. Ikkinchi yoqda esa bu pastkashlikdan dili qattiq ozor topgan Peleyzoda lashkargohni tashlab ketib, nomus o‘tida qovriladi:
Va nihoyat, mirmidonlar maydoniga kelib, ko‘rdilar
G‘amga botgan Axillesni o‘z chodiri bo‘sag‘asida…
350 Biroq Axill, do‘stlarini tark etdi-da, mo‘ysafid ummon
Yoqasiga borib indi va qo‘llarin cho‘zib suv tomon
Oq sut bergan onasiga bo‘zlab-bo‘zlab qildi iltijo:
“Onajonim! Nahot meni foniy etib tuqqaning uchun
Olampanoh Zevs etmagan menga nasib izzatu ikrom?
355 Bugun esa boridan ham mahrum etdi! Iqtidorli shoh
Mutakabbir Agamemnon mening jangda olgan muzdimni
O‘ziniki qilib olib, farzandingni ayladi badnom!”
Homer dahosi qudratining eng yorqin fazilatlaridan biri shuki, u ikki buyuk illat hamda fazilat to‘qnashgan ana shunday dramatik lahzada mana shu sabab orqasida kelib chiqqan oqibat – Urush jarayonini asar markaziga olib kirdi. To‘g‘ri, urushning o‘zi o‘n yildan buyon davom etib kelardi-yu, ilionliklar shu paytgacha shahar devorlari ortidan chiqishga botinolmasdi. Faqat Axilles muhorabani tark etgachgina, ular ochiq jangga, dushman bilan yuzma-yuz haqiqiy Urushga, dahshatli Urushga kirdi. Muallif bu ulug‘ muhorabani bor suroni, vahshati bilan realistik bo‘yoqlarda nihoyatda rangin tasvirlaydi:
Ikkala xalq ikki yoqda ko‘rib bo‘lgach jang taraddudin,
Qushlar yanglig‘ uvvos solib gurra qalqdi Troya ahli:
Odatda qish bo‘ronidan yo ayozli kuz yomg‘iridan
Qochib, ko‘kka parvoz etgan turnalar shu tarzda qichqirgay;
5 Qushlar jo‘shqin ummon osha ucharkanlar yuksak samoda,
G‘animlari pigmeylarga ofat yo‘llab osmon-falakdan,

Download 373.01 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling