Genetikadan masalalar yechish usullari samarqand


YECHISH: Genotip: ♀Aa x ♂aa


Download 221.08 Kb.
bet3/10
Sana04.03.2020
Hajmi221.08 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

YECHISH:

Genotip: ♀Aa x ♂aa

Gametalar: A a a


P

a

A

Aa Kulrang andaluz Dominant

geterozigota



a

aa

Oq rangli Resessiv gomozigota




IZOH: Genotip va fenotip bo`yicha ham 50% qora rangli (AA) va 50% kulrang andalu tovuqlari hosil bo`ladi.

IV BOB. TAHLILIY VA TAKRORIY CHATISHTIRISH

Belgilar ajralishining asosiy sababi shundaki, juft genlar duragaylarda saqlanib, jinsiy hujayralar hosil bo’lishida ular har xil gametalarga tarqatiladi. Jinsiy hujayraga har juft gendan faqat bittasi tushadi. Mendel buni tekshirish uchun duragayni takroriy chtishtiradi. Buning uchun u duragayni gomozigota holdagi boshlang’ich formalarning duragayni gomozigota holdagi boshlang’ich formalarninn biri (ota yoki ona) bilan chatishtiradi. Birinchi bo’g’in duragayni gomozigota holdagi (dominant yoki resessiv) boshlang’ich forma (ota yoki ona) bilan takroriy chatishtirish, ya’ni bekkros (FB harfi bilan ifodalanadi) deyiladi. Demak, takroriy chatishtirish formulasi bilan Aa x AA yoki Aa x aa bo’ladi. Bu ikki chatishtirish genetik tekshirish va seleksiya praktikasi uchun har xil ahamiyatga ega.

F1 (Aa) duragayni dominant allelga (AA) ega bo’lgan gomozigota forma bilan chatishtirish natijasida tashqi ko’rinishi bir xil bo’lgan avlod olingan. Boshlang’ich formaning barcha gametalari dominant allel A ga ega bo’ladi; duragaylarda esa A va a allelga ega bo’lgan ikki xil gameta hosil bo’ladi. Shuning uchun urug’lanishda bu gametalarning tasodifan qo’shilishi natijasida hosil bo’lgan genotip 2 Aa : 2 AA yoki 1:1 nisbatda ajraladi; fenotip bo’yicha ajralmaydi.

Genotip: ♀Aa x ♂AA

Gametalar: A a A

FB


P

A

A

AA

Dominant


gomozigota

a

Aa

Dominant


geterozigota


Fenotip: bir xil

Genotip: 2AA: 2AA

Genetik tekshirish uchun F1 (Aa) duragayni resessiv genli (aa) gomozigota forma bilan chatishtirish (Aa x aa) alohida ahamiyatga ega. Chatishtirish natijasida olingan avlod 1AA: 1aa nisbatda ajraladi. Duragay (Aa) ni resessiv genli gomozigota forma (aa) bilan chatishtirishda olingan avlodning ajralishi duragayning irsiy strukturasini tekshirishga yordam beradi.



Genotip: ♀Aa x ♂aa

Gametalar: A a a

FB

P

a

A

Aa Dominant

geterozigota



a

aa

resessiv


gomozigota

Fenotip: 1:1

Genotip: 1AA: 1aa

Tahliliy chatishtirish ikki xil gametaning teng nisbatda hosil bo’lishni isbot qiluvchi dalil bo’lib xizmat qiladi. Bu metod yordamida duragayning istalgan bo’g’inda (F1, F2, F3, F4 va hokazoda) uning o’rganilayotgan juft genlari bo’yicha geterozigotaligini tekshirish mumkin.




III BOB. DIDURAGAY CHATISHTIRISHGA OID MASALALAR YECHISH
1-MASALA. Pomidor mevasining yumaloq shakli (A) noksimon shakli(a),qizil rangi(B) sariq rangi (b)ustidan dominandlik qiladi. Quyidagi genotipli organizmlar qanday gametalar hosil qiladi ?

  1. AABB - AB

  2. AaBB – AB, aB

  3. aaBB – aB

  4. AABb – AB, Ab

  5. AaBb - AB, Ab, aB, ab

  6. AABb – AB, Ab

  7. aaBb – aB, ab

2-MASALA. Normal eshitadigan birining sochi to`lqinsimon,ikkinchisiniki silliq bo`lgan ota-onadan 1-farzand kar ,silliq sochli bo`lib ,2- farzand normal eshitadigan,to`lqinsimon sochli bo`lib tug`ilgan.Agar to`lqinsimon soch silliq soch ustidan dominantligi va karlik retsessiv belgi ekanligi ma`lum bo`lsa ,shu oilada keyingi farzandlarning kar , to`lqinsimon sochli bo`lib tug`ilish ehtimoli qanday?

BERILGAN:

Normal eshitadigan – AA, Aa

Karlik – aa

To`lqinsimon soch – BB, Bb

Silliq soch – bb

Normal eshitadigan to`lqinsimon soch Normal eshitadigan silliq soch



P ♀AaBb x ♂Aabb

(digeterozigota) (birinchi belgi geterozigota ikkinchi belgi gomozigota)

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

YECHISH:

AaBb x Aabb

Gametalar: A a

B b B b Ab ab

F1


X

AB

Ab

aB

ab

Ab

AABb

AAbb

AaBb

Aabb

ab

AaBb

Aabb

aaBb

aabb

Fenotip: 3:3:1:1

Genotip: 1:2:1:2

8 ta ------100%

1ta ----x x= 12.5%

JAVOB: Olingan avlodning 12.5% kar, to`lqinsimon sochli bo`ladi.

3-MASALA. G`o`zaning hosil shohi cheklanmagan (S) gultoji barglari sariq-limon rangidagi(U) formasi, shoxi cheklangan (s) gultoji barglari och sariq rangli (u)formasi bilan chatishtirilganda, ¼ qismi cheklanmagan hosil shoxli gultoj barglari sariq limon rangli , ¼ qism cheklanmagan hosil shoxi, toji barglari och sariq rangli ¼ qism cheklangan hosil shoxi gultoji barglari sariq limon rangli , ¼ qism cheklangan hosil shoxi gultoj barglari och sariq rangli o`simliklar olingan. Chatishtirishda ishtirok etgan ota-ona formalarning genotipini aniqlang.

Cheklanmagan hosil shoxi - SS, Ss

Cheklangan hosil shoxi - ss

Sariq – limon rangli – UU, Uu

Sariq rangli - uu

BERILGAN:

Cheklanmagan hosil shoxli, sariq-limon rangli Cheklangan hosil shoxli, sariq rangli



P ♀SsUu x ♂ssuu

(digeterozigota) (digomozigota)

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

YECHISH:

SsUu x ssuu

S s
U u U u su

F1


X

SU

Su

sU

su

su

SsUu

Ssuu

ssUu

ssuu


Fenotip: 1:1:1:1

Genotip : 1:1:1:1

JAVOB: Chatishtirishda SsUu x ssuu genotipli organizmlar ishtirok etgan.

4-MASALA. No`xatning uzun poyali (AA) oq gultojbargli (bb) formasi, kalta poyali (aa) qizil gultojbargli(BB) formasi bilan o`zaro charishtirilganda, F da 120 ta AaBb (uzun poyali qizil gultojbargli) o`simliklar, F da esa 720 ta o`simlik hosil bo`ladi. Ota – ona genotip va fenotipini aniqlang.

a) F1 da necha xil genotipga ega bo’ladi ?

b) F1 da necha xil gameta hosil qiladi?

c) F2 dagi o’simliklarning nechtasi uzun poyali qizil gultojibargi bo’ladi?

d) F2 dagi o’simliklarning nechtasi uzun poyali oq gultojbargli bo’ladi?

BERILGAN:

Uzun poya – AA, Aa

Kalta poya - aa

Qizil gultoj – BB, Bb

Oq gultojli – bb


  1. F1 da necha xil genotipga ega bo’ladi ?

Uzun poyali oq tojbargli Kalta poyali qizil gultojbargli

P ♀AAbb x ♂aaBB

(gomozigotali) (gomozigotali)

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

YECHISH:

AAbb x ♂aaBB



Gametalar: A b a B

F1 Uzun poyali qizil gultojbargli



AaBb

JAVOB: F1 da faqat bir xil genotipga ega organizmlar hosil bo`ladi. Ya`ni: AaBb

  1. F1 avloddan necha xil gameta hosil qiladi?

AaBb

A a


B b B b

JAVOB: AaBb genotipdan 4 xil gameta olinadi. Bular: AB, Ab, aB, ab

  1. F2 dagi o’simliklarning nechtasi uzun poyali qizil gultojibargi bo’ladi?

  2. F2 dagi o’simliklarning nechtasi uzun poyali oq gultojbargli bo’ladi?

BERILGAN:

Uzun poyali qizil gultojbargli Uzun poyali qizil gultojbargli



P AaBb x AaBb

YECHISH:

Dastlab gameta olinadi va olingan gametalar PENNET katagiga joylashtiriladi.

4 xil gameta olinadi. Bular AB Ab aB ab

AaBb

Gametalar: A a


B b B b


P




AB

Ab

aB

ab




AB

45 ta

AABB

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

AABb

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

AaBB

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

AaBb

Uzun poyali,

qizil gultojibargli






Ab

45 ta

AABb

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

AAbb

Uzun poyali,

oq gultojibargli


45 ta

AaBb

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

Aabb

Uzun poyali,

oq gultojibargli






aB

45 ta

AaBB

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

AaBb

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

aaBB

Kalta poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

aaBb

Kalta poyali,

qizil gultojibargli






ab

45 ta

AaBb

Uzun poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

Aabb

Uzun poyali,

oq gultojibargli


45 ta

aaBb

Kalta poyali,

qizil gultojibargli


45 ta

aabb

Kalta poyali,

oq gultojibargli


720:16=45 45*9=405 720:16=45 45*3=135



JAVOB: Olingan 720 ta avloddan 9 tasi ya`ni 405 ta si uzun poyali qizil gultojbargli bo`ladi. Bular AABB(1ta), AABb(2ta), AaBB(2ta), AaBb(4ta)

JAVOB: Olingan 720 ta avloddan 3 tasi ya`ni 135 ta si uzun poyali oq gultojbargli bo`ladi. Bular AAbb(1ta), Aabb(2ta)

IZOH: F2 da fenotip bo`yicha 9:3:3:1 nisbatta ajralish kuzatiladi.

5-MASALA:Makkajo`xori so`tasi 20 sm va 8 sm. Dominant 5 sm, ressissiv gen 2 sm uzunlikni namoyon etsa, makkajo`xori so`tasining uzumligi necha sm bo`lishini aniqlang.

BERILGAN:

A). 1.Buning uchun makkajo`xori so`tasining uzunligini ixtiyoriy harflar bilan belgilanadi. Masalan, A1 , A2 , a1, a2

Makkajo`xori so`tasi 20sm, dominant gen 5 sm bo`lsa, 20 : 4 =5

(gametalar soni. A1 , A1 , A2, A2 ) Natijani quyidagicha yozamiz:



A1A1A2A2(20 sm)

5sm 5sm 5sm 5sm

2. Makkajo`xori so`tasi 8 sm, ressisiv gen 2sm bo`lsa,

8:2=4 (hosil bo`lgan gametalar a1, a1 , a2, a2 )



a1 a1 a2 a2 (8 sm)

2sm 2sm 2sm 2sm

Berilgan ota-ona formalarini o`zaro charishtiramiz.

YECHISH:

(20 smli so`ta) ( 8 smli so`ta)



P ♀A1A1A2A2 x ♂a1a1a2a2

(gomozigotali) (gomozigotali)

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

A1 A1 A2 A2 x ♂a1 a1 a2 a2



Gametalar: A1 A2 a1 a2

(14 sm)


F1 A1a1 A2 a2

5 2 5 2


F1 da so`taning uzunligi 14 (5+2+5+2=14) sm bo`ladi.

B) F1 avlodlar o`zaro chatishtirilib, F2 da olingan 920 ta o`simliklar orasida qancha qismi uchta dominant genga ega bo`lishini aniqlang.



BERILGAN:

5 2 5 2 5 2 5 2



P ♂ A1 a1A2a2 x ♀A1a1 A2 a2

14 sm 14 sm

(geterozigotali) (geterozigotali)

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.



YECHISH:

P ♂ A1 a1 A2 a2 x ♀ A1a1A2a2

Gametalar: A1A2 , A1 a2 , a1 A2, a1 a2; A1A2, A1 a2, a1 A2, a1 a2

P

♀ 5 5

A1A2

5 2

A1 a2

5 2

a1 A2

2 2

a1 a2

5 5


A1A2

5 5 5 5

A1A1 A2 A2

20 sm


5 5 5 2

A1 A1 A2 a2

17 sm


5 2 5 5

A1 a1 A2 A2

17 sm


5 2 5 2

A1 a1 A2 a2

14 sm


5 2

A1 a2


5 5 5 2

A1 A1 A2 a2

17 sm


5 5 2 2

A1 A1 a2 a2

14 sm


5 2 5 2

A1 a1 A2 a2

14 sm


5 2 2 2

A1 a1 a2 a2

11 sm


5 2

a1 A2


5 2 5 5

A1 a1 A2 A2

17 sm


5 2 5 2

A1 a1 A2 a2

14 sm


2 2 5 5

a1 a1 A2 A2

14 sm


2 2 5 2

a1 a1 A2 a2

11 sm


2 2

a1 a2


5 2 5 2

A1 a1 A2 a2

14 sm


5 2 2 2

A1 a1 a2 a2

11 sm


2 2 5 2

a1 a1 A2 a2

11 sm


2 2 2 2

a1 a1 a2 a2

8 sm



IZOH: Olingan avlodda 3 ta dominant genli formalar 4 ta katakda uchraydi. 960:16=60 Demak, har bir PENNET katagiga 60 tadan o`simlik to`g`ri keladi. Shuning uchun 4*60=180 ta o`simlik

960 : 4= 240 ta

240 ta o`simlik olingan. Bu 960 ta o`simlikning ¼ qismini tashkil etadi.

Genotip – 1 : 2 : 2 : 4 : 1 : 2 : 1 : 2 : 1

1) A1A1 A2 A2 = 1 - 20 sm

2) A1 A1 A2 a2 = 2 - 17 sm

3) A1 a1 A2 A2 = 2 - 17 sm

4) A1 a1 A2 a2 = 4 - 14 sm

5) A1 A1 a2 a2 = 1 - 14 sm

6) A1 a1 a2 a2 = 2 - 11 sm

7) a1 a1 A2 A2 = 2 - 14 sm

8) a1 a1 A2 a2 = 2 – 11 sm

9) a1 a1 a2 a2 = 1 - 8 sm



Fenotip – 1 : 4 : 6 : 4 : 1

20 sm – 1 ta

17 sm – 4 ta

14 sm – 6 ta

11 sm – 4 ta

8 sm – 1 ta


6-MASALA. Quyonlarning Baron zotining quloq suprasi 28 sm va 12 sm gat eng. Quyonlarning Baron zotining genotipi D1D1 D2D2 ikkinchi zotni genotipi d1d1d2d2 bo`lsa? Ularni o`zaro chatishtirish natijasida F1 duragaylarning quloq suprasi necha sm bo`ladi? Agar F1 duragay quyonlarning urg‘ochi va erkagi o‘zaro chatishtirilsa, F2 da qanday natija kutilishi mumkin.

BERILGAN:

(28 smli so`ta) ( 12 smli so`ta)



P ♀D1D1 D2D2 x ♂d1d1d2d2

(gomozigotali) (gomozigotali)



YECHISH: Dominant genning uzunligini topish uchun 28 ni genlar soniga bo`lamiz. Ya`ni: 28:4=7 Demak, dominant genning uzunligi 7 sm gat eng. Xuddi shu usul bilan retessiv genning uzunligini ham topib olamiz. Ya`ni 12:4=3 Demak, retessiv genning uzunligi 3 smga teng ekan.

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

♀D1 D1 D2 D2 x ♂d1 d1 d2 d2

7 7 7 7 3 3 3 3



Download 221.08 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling