Genetikadan masalalar yechish usullari samarqand


Gametalar: D1 D2 d1 d2 (14 sm) (6 sm) F1 D


Download 221.08 Kb.
bet4/10
Sana04.03.2020
Hajmi221.08 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Gametalar: D1 D2 d1 d2

(14 sm) (6 sm)

F1 D1 d1 D2 d2

7 3 7 3

(20sm)

F1 da duragaylarning quloq suprasi uzunligi 20sm (7+3+7+3=20)ga teng bo`ladi.

B) F1 duragay quyonlarining erkagi va urg`ochilari o`zaro chatishtirilib, F2 da qanday natija kutish mumkin?



BERILGAN:

20 sm 20sm



P ♂ D1 d1D2d2 x ♀ D1 d1D2d2

(geterozigotali) (geterozigotali)

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

YECHISH:

Genotip: P ♀D1 d1 D2 d2x ♂D1 d1D2 d2
Gametalar: D1D2, D1 d2, d1 D2, d1 d2; D1D2, D1 d2 , d1 D2, d1 d2;
D1D2 D1 d2 d1 D2 d1 d2


D1D2

D1d2

d1 D2

d1 d2

7 7 7 7

D1D1D2 D2

28 sm


7 7 7 3

D1 D1D2 d2

24sm


7 3 7 7

D1 d1D2 D2

24sm


7 3 7 3

D1 d1D2 d2

20sm


7 7 7 3

D1 D1D2 d2

24sm


7 7 3 3

D1 D1 d2 d2

20sm


7 3 7 3

D1 d1D2 d2

20sm


7 3 3 3

D1 d1d2 d2

16sm


7 3 7 3

D1 d1D2 D2

24sm


7 3 7 3

D1 d1D2 d2

20sm


3 3 7 3

d1 d1D2 d2

16sm


3 3 7 3

d1 d1D2 d2

16sm


7 3 7 3

D1 d1D2 d2

20sm


7 3 3 3

D1 d1d2 d2

16sm


3 3 7 3

d1 d1 D2 d2

16sm


3 3 3 3

d1 d1 d2 d2

12



NATIJA : F2 dagi natijalar

Fenotip bo`yicha 5 ta fenotipik guruh hosil bo`ldi: 1: 4: 6: 4: 1

1)quloq suprasining uzunligi – 28 sm – 1 ta

2) quloq suprasining uzunligi – 24 sm – 4 ta

3) quloq suprasining uzunligi – 20 sm – 6 ta

4) quloq suprasining uzunligi – 16 sm – 4 ta

1) quloq suprasining uzunligi – 12 sm – 1 ta



Genotip bo`yicha 9 ta genotipik guruh hosil bo`ldi: 1:2:2:4:2:2:1:1:1

1)D1D1 D2 D2 = 1 = 28 sm

2) D1 D1 D2 d2 = 2 = 24 sm

3) D1 d1 D2 D2 = 2 = 24 sm

4) D1 d1 D2 d2 = 4 = 20 sm

5) D1 D1 d2 d2 = 1 = 20 sm

6) D1 d1 d2 d2 = 2 = 16 sm

7) d1 d1 D2 D2 = 1 = 20 sm

8) d1 d1 D2 d2 – 2 = 16 sm

9) d1 d1 d2 d2 = 2 = 12 sm



7-MASALA. Pomidor mevasining yumaloq shakli (A) noksimon (a), qizil ranggi (B), sariq ranggi (b) bilan belgilansa, quyidagi organizmlarning fenotipini aniqlang.

1) aaBb – noksimon qizil – geterozigota resessiv

2) AaBb – yumaloq qizil – geterozigota dominant

3) AaBB - yumaloq qizil - geterozigota dominant

4) aaBB - noksimon qizil - geterozigota resessiv

5) AABB - yumaloq qizil – gomozigota dominant

6) AaBB - yumaloq qizil - geterozigota dominant

7) aabb - noksimon qizil – gomozigota resessiv


8-MASALA. Ikkita sariq rangli qovoq chatishtirilganda, 3:1 nisbatda sariq va yashil rangli qovoqlar hosil bo`ldi. Chatishtirishda ishtirok etgan qovoqlarning genotipini aniqlang.

Bunda fenotipda ajralish nisbatiga va chatishtirilgan qovoqlar ranggiga qarab genotipni aniqlaymiz.



BERILGAN:

Qizil rangli Qizil rangli



P ♀Aa x ♂Aa

(geterozigotali) (geterozigotali)

2) Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

YECHISH:

Aa x ♂Aa



A a A a

Olingan gametalar pennit katagiga joylashtiriladi.

F1 A a


A

a


AA

Aa


Aa

Aa



IZOH: Genotip bo`yicha 1:2:1 ya`ni 1ta AA, 2ta Aa va 1 ta aa organizmlar. Fenotip bo`yicha 3:1 nisbatta ya`ni 3 ta qizil rangli va 1ta sariq rangli no`xatlar hosil bo`ladi.

9- MASALA. Xushbo`y no`xat o`simligi gultojbarglarining qizil bo`lishi dominat gen ta`sirida ro`y beradi. Digeterozigota qizil gulli xushbo`y no`xat ikkita noallel gen bo`yicha gomozigota bo`lgan oq gulli retissiv hushbo`y no`xat bilan chatishtirilgan. Hosil bo`lgan F1 ning fenotip va genotipini aniqlang. Bu masalani yechish uchun genlarning o`zaro komplementar ta`siriga murojat qilamiz. Masalada ota-onalar genotiplari berilgan. Digeterozigota - bu ikki noallel gen bo`yicha har xil genotipli organizmlar AaBb dir. Gomozigota retsissiv gen bu – aabb dir.

BERILGAN:

Qizil gultojbargli oq gultojbargli



P ♀AaBb x ♂aabb

(digeterozigota) (digomozigota)

Gametalar olinadi va mazkur gametalar o`zaro chatishtirilib F1 (birinchi avlod) duragaylarini hosil qilinadi.

YECHISH:

AaBb aabb

A a


B b B b ab

F1


X

AB

Ab

aB

ab

ab

AaBb

Aabb

aaBb

aabb

ab

JAVOB: Fenotip: 1:1:1:1

Genotip : 1:1:1:1 ( AaBb, Aabb, aaBb, aabb)

Chatishtirishda AaBb x aabb genotipli organizmlar ishtirok etgan.

DIDURAGAY VA POLIDURAGAYLARDA BELGILARNING NASLDAN-NASLGA O’TISHI

Diduragay yoki poliduragay chatishtirish deb, ikki yoki undan ortiq belgilari bilan farq qiladigan ota-ona organizmlarning o’zaro chatishtirilishiga aytiladi.



Mavzuga doir misollar.

1- MASALA. Pomidor mevasining yumaloq shakli (A), noksimon shakli (a), qizil rangi(B). sariq rangi (b) bo’lsa u holda quyidagi genotipli pomidorlar qanday gametalar hosil qiladi?

A) AAVV; b) AaBB; c) aaBB; d) AABb

↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓

AB AB aB aB AB ab

e) AaBb j) Aabb k) aab

↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓

AB Ab aB ab Ab ab ab

2- MASALA. Genotiplari quyidagicha bo’lgan o’simliklarning fenotipini aniqlang.

A) SSYY x SSyy; b) SsYy x ssYY

A) SSYY x SSyy


Ishlash usuli

R Fenotip

Cheklangan sariq




Cheklanmagan sariq

Genotip

SSYY

x

SSyy

gameta

SY




Sy













F1 Fenotip




Cheklangan sariq




genotip




SSYy



b) SsYy x ssYY



Ishlash usuli

R Fenotip

Cheklanmagan sariq




Cheklangan sariq

Genotip

SsYy

x

ssYY

gameta

SY Sy sY sy




sY




♂ ♀

SY

Sy

sY

sy

sY


Cheklanmagan sariq

Cheklanmagan sariq

Cheklangan sariq

Cheklangan sariq

SsYY

SsYy

ssYY

ssYy


POLIDURAGAYLARDA BELGILARNING NASLDAN NASLGA O’TISHI

Mavzuga doir misollar.

1-MASALA. No’xat donining sariq belgisi (A) yashil (a), silliqligi (B) burishganligi (b), gultojibargining qizilligi (C) oqligi (c) ustidan dominantlik qiladi. Qo’yidagicha genotipli organizmlardan qanday gameta olish mumkin?

A) AABBCC = 1 ta B) AaBBCC = 2 ta c) AABbCC = 2 ta

↓ ↓ ↓ ↓ ↓

ABC ABC aBC ABC AbC

d) AaBbCC = 4 ta e) AaBBCC = 2 ta

↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓

ABC AbC aBC abC ABC aBC

j) Aabbcc = 2 ta k) AabbCc = 4 ta

↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓

Abc abc AbC Abc abC abc

l)AaBbCc = 8 ta

↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓

ABC ABc AbC Abc aBc aBC abC abc

2- MASALA. Quyidagicha genotipli organizmlarning fenotipini aniqlang.

AaBbCc – doni sariq, tekis, gultojibarglari qizil

AaBbcc – doni sariq, tekis, gultojibarglari oq

AabbCc – doni sariq, burishgan, gultojibarglari qizil

Aabbcc – doni sariq, burishgan, gultojibarglari oq

aaBbCc – doni yashil, tekis, gultojibarglari qizil

aaBBcc – doni yashil, tekis, gultojibarglari oq

aabbCc – doni yashil, burishgan, gultojibarglari qizil

aabbcc - doni yashil, burishgan, gultojibarglari oq

3-MASALA.Quyidagicha genotipli organizm qanday gametalar hosil qiladi?

A) AaBbCcDd b) AaBbCcDdEe



A) AaBbCcDd = 16 xil gameta hosil bo’ladi.

ABCD

aBCD

ABCd

aBCd

ABcD

aBcD

ABcd

aBcd

AbCD

abCD

AbCd

abCd

AbcD

abcD

Abcd

abcd

b) AaBbCcDdEe = 32 xil gameta hosil bo’ladi.

1

ABCDE

17

aBCDE

2

ABCDe

18

aBCDe

3

ABCdE

19

aBCdE

4

ABCde

20

aBCde

5

ABcDE

21

aBcDE

6

ABcDe

22

aBcDe

7

ABcdE

23

aBcdE

8

ABcde

24

aBcde

9

AbCDE

25

abCDE

10

AbCDe

26

abCDe

11

AbCdE

27

abCdE

12

AbCde

28

abCde

13

AbcDE

29

abcDE

14

AbcDe

30

abcDe

15

AbcdE

31

abcdE

16

Abcde

32

abcde

4-MASALA. Agar genotipga ega duragay bilan aabbccdd forma chatishtirilsa, u holda;

a) duragaydan necha xil gameta olish mumkin;

b) ularning nechtasi 4 ta dominant;

v) nechtasi 4 ta resessiv genga ega bo’ladi?

P gen AaBbCcDd x aabbccdd






Fb duragay

ABCD

abcd

AaBbCcDd

ABCd

abcd

AaBbCcdd

ABcD

abcd

AaBbccDd

ABcd

abcd

AaBbCcdd

AbCD

abcd

AabbCcDd

AbCd

abcd

AabbCcdd

AbcD

abcd

AabbccDd

Abcd

abcd

Aabbccdd

aBCD

abcd

aaBbCcDd

aBCd

abcd

aaBbCcdd

aBcD

abcd

aaBbccDd

aBcd

abcd

aaBbCcdd

abCD

abcd

aabbCcDd

abCd

abcd

aabbCcdd

abcD

abcd

aabbccDd

abcd

abcd

aabbccdd

a) 16 xil gameta b) 4 dominant v) resessiv

V BOB. GENLARNING O’ZARO TA’SIRIGA OID MASALALAR

Genlarning o’zaro ta’siri

Irsiyat qonuniyatlarinii xarakterlovchi ikki asosiy prosess:

1) hujayra va uning elementlarining bo’linishi va 2) genlardan iborat xromosomalarning jinsiy hujayralar hosil bo’lishida qutblarga tarqatilishi va ularning urug’lanish prosessida qo’shilishi. Irsiyat qonuniyatini xarakterlovchi uchinchi asosiy prosess individual organizmda genlarning o’zaro ta’siridir.

XIX asrning oxiri, XX asrning boshlarida sitologik irsiyat faktorlari xromosomalarda bo’lishini ainqladilar. 1909 yillarda V. Iogannsen irsiy faktorni gen deb atashni taklif etdi. Gen haqida tushuncha T. Morgan va uning shogirdlari olib borga ishlar bilan yana tuldirildi. Ko’pgina chatishtirish ishlar olib borilgandan so’ng hamma xromosomalarda genlar bo’lishi, ular xromosomalarda izchillik bilan bir chiziqda joylashishi va birikish gruppasini tashkil etishi aniqlandi.

Biroq gen haqidagi ta’limot A.S.Serebrovskiy va N.P. Dubininlar meva pashshasi ustida olib borgan tajribalar natijasida yanada boyitildi. Ular 20 yillardayoq gen murakkab tuzilganligini, u yana mayda qismlarga bo’linishi mumginligini aniqladilar. Ularning bu fikrlari 1957 yilda amerikalik genetik S. Benzer tomonidan to’la tasdiqlandi. U genning funksiyasi va strukturasi haqidagi hozirgi zamon tushunchasini yaratdi. Uning taklifi bilan genning mayda elementar qismlari muton, rekon va sistron deb ataldi.

Muton – genning o’zgarish xususiyatiga ega bo’lgan kichik qismidir.

Rekon – genning chalkashishi (Rekombinasiya) xususiyatiga ega bo’lgan eng kichik qism.

Sistron – genning shunday uchastkasiki, u organizmda ma’lum belgilarning rivojlanishiga sabab bo’ladi.

Har bir gen o’ziga xos bo’lib, oqsil molekulalari birlamchi strukturalarining sintez qilinishiga ta’sir etadi. Biroq bu sintezda o’zi ishtirok etmaydi.

Gen ko’p tomonlama ta’sir ko’rsatishi mumkin, ya’ni u har xil reaksiyalarning borishiga va organizmning ko’p belgilarining rivojlanishiga bevosita ta’sir qilishi mumkin. Bu hodisa genning pleytrop yoki ko’p tomonlama ta’siri deb ataladi.

Har xil juft xromosomalardagi turli genlar organizmning biron bir belgisining rivojlanishiga bir xil ta’sir ko’ratish mumkin. Bunday genlar polimerlar yoki poligenlar deyiladi.

Bir gen boshqa genlarga ta’sir etishi mumkin, buning natijasida uning ta’sir kuchi o’zgaradi. Genning somatik hujayralarida ko’proq to’planishi organizm belgisining ro’yobga chiqishini kuchaytirishi yoki susaytirishi mumkin. Gen ta’sirining ro’yobga chiqishi tashqi sharoitga chambarchas bog’liq. Genlar sintez prosessida o’z nazorati va ta’siri ostida hosil bo’lgan mahsulotlarga o’zaro ta’sir ko’rsatadi.



Download 221.08 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling