Guruh: 20-03 Qabul qilgan: Saidov O' Topshirgan


Download 154.6 Kb.
bet1/2
Sana04.12.2021
Hajmi154.6 Kb.
#482060
  1   2
Bog'liq
1-diskret
oquv tarbiya jarayonida kreativ talimning orni, 1 bilet, Презентация1, Презентация1, demokratyaaa, 22-variant math, Якуний назорат Физика-2 HEMIS Student axborot tizimi, Berdaq atindag’I Qaraqalpaq Ma’mleketlik universitetinin’ ximiya-texnologiya fakulteti, Zig'ir, Zig'ir, Узбекистан Республикаси Согликни саклаш вазирининг, БЕРЕМЕН, БРУШНОЙ, МВП


O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI



Fan: Diskert Tuzilmalari

Guruh: 20-03

Qabul qilgan: Saidov O'

Topshirgan : Keldibekov Azamat

MAVZU: Top`lam va uning elementi. Chekli va cheksiz to`plamlar






To‘plam tushunchasi – matematikaning asosiy tushunchalaridan biri bo‘lib, u ta’riflanmaydigan, faqat misollardagina tushuntiriladigan tushunchadir. Masalan, auditoriyadagi talabalar to‘plami, to‘g‘ri chiziqdagi nuqtalar to‘plami, kitobning ma’lum betidagi nuqtalar to‘plami, kitobning ma’lum betidagi harflar to‘plami, O‘zbekistondagi viloyatlar to‘plami, Quyosh sistemasidagi planetalar to‘plami, biror aylanada yotuvchi nuqtalar to‘plami va hokazo.

To‘plamni tashkil qiluvchi obyektlar uning elementlari deyiladi. To‘plamlarni A, a, a, A yoki A  harflari bilan belgilaymiz. To’plam bir qancha elementlardan iborat bo’lishi mumkin, quyidagi yozuv:



aA                      (1)

a elementni A to’plamga tegishliligini bildiradi.

a A                      (2)

a elementni A to’plamga tegishli emasligini bildiradi, yoki mantiq belgisidan foydalangan holda   ko’rinishda yozishimiz mumkin. Agar  aA  bo’lsa, u holda a element A to’plamga tegishli deyiladi[1].

          Hajmlilik aksiomasiga ko’ra to’plam elementlarini quyidagicha belgilashimiz ham mumkin,

,                    (3)

bunda, A to’plam tarkibida 1 soni va a,t,x  harfiy belgilar kiradi.[2]

         To’liqlik Aksiomasiga ko’ra to’plam elementlari soni uning tarkibiga kiruvchi elementlar bilan aniqlanib ularning qanday tartiblanganiga bog’liq emas.

(3) A to’plam    to’plam bilan ham va   to’plam bilan ham bir xildir[3].

To’plamlar asosan ikki xil usulda beriladi:

 1)  elementlarining ro’yxati bilan; 

 2) elementlarining xarakteristik xossasi bilan

Masalan, A={qizil; sariq; yashil}- ro’yxati,

               A={svetofor ranglari to’plami}- xarakteristik xossasi.

Elementarlarining soniga ko‘ra to‘plamlar 3 turli bo‘ladi: chekli to‘plamlar;  cheksiz to‘plamlar va bo’sh to’plamlar.

Masalan, auditoriyadagi talabalar to‘plami-chekli to‘plam, barcha natural sonlar (1, 2, 3, ...) to‘plami esa cheksiz to‘plam.

Matematikada ko‘pincha sonli to‘plamlar, ya’ni elementlari sonlardan iborat bo‘lgan to‘plamlar ishlatiladi. Maktab matematika kursidan bilamizki, ular ma’lum belgilar bilan belgilanadi: N – barcha natural sonlar to‘plami; Z – barcha butun sonlar to‘plami; Q – barcha ratsional sonlar to‘plami; R – barcha haqiqiy sonlar to‘plami C – barcha kompleks sonlar to‘plami.

Odatda to‘plam elementlarini ko‘rsatib yozish uchun katta qavs (figurali qavs – {}) dan foydalaniladi. Masalan,

N = {1, 2, 3, …..n, ….}

Z = {…., -n, …., -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, ….., n, …..}

Chekli to‘plam bitta yoki bir nechta elementdan tashkil topgan bo‘lishi yoki hatto bitta ham elementga ega bo‘lmasligi mumkin. Bitta ham elementga ega bo‘lmagan to‘plam bo‘sh to‘plam deyiladi va {Ø} belgi bilan belgilanadi.

Masalan, ma’lum auditoriyadagi talabalar ichidan familiyalari A harfi bilan boshlanadigan talabalar to‘plamini qaraylik. Bu to‘plam bitta yoki bir nechta elementli yoki hatto bo‘sh to‘plam bo‘lishi mumkin.


Download 154.6 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling