Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 1


Download 0.73 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/5
Sana04.11.2020
Hajmi0.73 Mb.
  1   2   3   4   5

 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 1 

 

                                    O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI  

XALQ TA’LIMI VAZIRLIGI 

SAMARQAND VILOYATI XALQ TA’LIMI XODIMLARINI QAYTA 

TAYYORLASH VA ULARNING MALAKASINI OSHIRISH HUDUDIY 

MARKAZI 

 

 

 



 

 

                              



                                   Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

“Odam va uning salomatligi fanidan sinfdan tashqari mashg’ulotlarini tashkil 

etish” 

mavzusidagi  

MALAKA ISHI 

 

Yo‘nalish (guruh)   

 

  

Biologiya o’qituvchilari guruhi 



Tinglovchining ish joyi   

 

Qo’shrabot tumani 45-maktab 

Kafedra mudiri 

 

 



  

_____________ Usmanov B.I. 



Imzo  

Malaka ishi rahbari (taqrizchi)    

_____________ Yunusova N.A. 

Imzo  

Tinglovchi    

 

 

 



_____________ Haqqulova N.T.  

                                                                                                                 Imzo                                  

  

                                  Samarqand- 2020 yil, avgust.   



 

 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 2 

 

                                           MUNDARIJA 

I. 


Kirish                          …………………………………………..4-5 betlar 

II. 


Asosiy qism. 

2.1 .    Sinfdan tashqari mashg’ulotlarning tavsifi, xillari, ahamiyati …...6-10 betlar 

2.2 .    Odam va uning salomatligi fanidan sinfdan tashqari mashg’ulotlarni 

                    tashkil  etish.           ………………………………….10-29 betlar 

III. 

Xulosa.                                  ………………………………….30-31 betlar 



Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati  ……………………………………32- bet 

Ilovalar 

 Didaktik tarqatmalar                          …………………………………33-41- betlar 

“Tozalik - sog’lik garovi” tadbir ssenariysi  …………………………42-49 betlar 

Glossariy                      ………………………………...........................50-51- betlar 

PISA topshirig’I            ……………………………………….......................51- bet 

Badiiy adabiyotning qisqacha mazmuni  ……………………………..52-53- betlar 

Yo’l xaritasi                           …………………………………………..53-54-betlar 

Taqdimot slaydlari                    ………………………………………………55- bet 

 

 



 

 


 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 3 

 

 

                                     Reja: 



I. 

Kirish. 


II. 

Asosiy qism. 

2.1.  Sinfdan tashqari mashg’ulotlarning tavsifi, xillari, ahamiyati. 

2.2.  Odam va uning salomatligi fanidan sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil 

etish. 

III. 


Xulosa. 

IV. 


Foydalanilgan adabiyotlar  ro’yxati  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                                                   

 

 

                    



 

 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 4 

 

 

I. 



KIRISH 

          Hozirgi  vaqtda  ta’lim  jarayonida  samaradorlikni  oshirish    maqsadida  dars 

jarayonida turli interfaol metodlardan foydalanish bilan bir qatorda sinfdan tashqari 

mashg’ulotlarni  to’g’ri  tashkil  etish  ham  katta  ahamiyatga  ega.  Sinfdan  tashqari 

mashg’ulotlar- o’quvchilar faoliyatining barcha turlari va shakllarini birlashtirgan, 

ularni tarbiyalashga, umumiy madaniyatni shaklllantirishga va ijtimoiylashtirishga 

(ma’naviy,  axloqiy,  ijtimoiy,  shaxsiy,  intelektual  rivojlanish)  shuningdek,  o’z-

o’zini rivojlantirishva o’zini takomillashtirishga qaratilgan. Bunda o’quvchilar o’zi 

qiziqqan  biologiya  fanini  yanada  chuqurroq  o’rganadi,  bilimini  mustahkamlaydi,  

kengaytiradi, bu bilimlarini hayotiy vaziyatlarda qo’llashi mumkin.  

       Mavzuning  dolzarbligi: Odam va uning salomatligi fanidan sinfdan tashqari 

mashg’ulotlarni tashkil  etishning  biologiyani  o’qitishda samaradorligini oshirishi, 

o’quvchilarning  o’zlashtirgan  bilimlarini  mustahkamlab,  uni  amaliyotda  qo’llay 

olishi, kasbga yo’naltirishida, tajriba va kuzatishlar o’tkazishida mantiqiy, mustaqil 

va  ijodiy  fikr  yuritish  ko’nikmalarini  rivojlantirishda,  sog’lom  turmush  tarzini 

shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. 



       Ishning  maqsadi:  Odam  va  uning  salomatligi  fanidan  sinfdan  tashqari 

mashg’ulotlarni  tashkil  etishning  yangi  pedagogik  texnologiyalarini  maktab 

o’quvchilariga keng miqyosida tadbiq etish. 

      Vazifalari:  -  odam  va  uning  salomatligi  fanini  o’qitishda  sinfdan  tashqari 

mashg’ulotlarning ahamiyatini o’quvchilarga anglatish;  

    -   biologiyani o’qitishda sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil etishda yangi 

pedagogik texnologiyalar va interfaol metodlardan foydalanishni o’rganish;  


 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 5 

 

        -  odam  organizmini  tashkil  etgan  organlar,  ularning  tuzilishi,  tanada 

joylashgan joyi, vazifalari, kasalliklari bilan tanishtirish;  

       -  Odam  va  uning  salomatligi  fanidan  olgan  bilim  va  ko’nilmalarini 

shakllantirish va mustahkamlash;   

       -   o’quvchilar orasida sog’lom turmush tarzini shakllantirsh.  

      O’quvchilarning fanni chuqur o’zlashtirishlariga erishish, ko’rgazmali vositalar 

yordamida  mustaqil  ishlarini  tashkil  etish,  o’quvchilarning  qiziqishlari  va 

bilimlarini  oshirishha  bo’lgan  ehtiyojlarini  hisobga  olgan  holda  ta’limni  tashkil 

etish,  ularning  ijodiy  qobiliyatlarini  rivojlantirish,  dunyoqarashini  kengaytirish 

maqsadida  biologiya  fanidan  sinfdan  tashqari  mashg’ulot  o’tkaziladi.  Sinfdan 

tashqari  mashg’ulotlarning  turlari  bir-biri  bilan  uzviy  bog’langan  va  bir-birini 

to’ldiradi.  

        Sinfdan  tashqari  mashg’ulotlar  o’quvchilarga  individual  ishdan  jamoaviy 

ishlarga,  jamoaviy  ishlardan  esa  ta’lim  uchun  katta  ahamiyatga  ega  bo’lgan 

ijtimoiy  yo’nalishni  egalllashiga  imkon  beradi.  O’quvchilar  o’zlarining  bo’sh 

vaqtlarini mazmunli tashkil etishga erishadilar.  

      Maktablarda biologiya fanlaridan sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil etish 

o’qituvchining  ijodiy  faoliyatining  mezonlaridan  biri  bo’lib,  uning  pedagogik 

mahorati va kasbiy ma’suliyatining ko’rsatkichi hisoblanadi.  



 

 

 

 

II.  Asosiy qism    

2.1.  Sinfdan tashqari  mashg’ulotlarning tavsifi, xillari va ahamiyati. 

 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 6 

 

         Biologiya  fanlarida  sinfdan  tashqari    mashg’ulotlar  o’quvchilarning 

o’qituvchi  rahbarligida  biologiya  o’quv  dasturidan  o’rin  olgan  mavzularni 

kengaytirish  va  to’ldirish  maqsadida  yo’g’rilgan  darsdan  tashqari  o’tkaziladigan 

ixtiyoriy o’qitish shaklidir. 

        O’quvchilarning  fan  asoslarini  chuqur  va  mustahkam  o’zlashtirishlariga 

erishish, qo’shimcha o’quv adabiyotlari, ko’rgazmali vositalar yordamida mustaqil 

ishlarini  tashkil  etish,  belgilangan  mavzular  bo’yicha  kuzatish  va  tajribalar 

o’tkazish,  o’quvchilarning  qiziqishlari  va  bilimlarini  o’zlashtirishga  bo’lgan 

ehtiyojlarini hisobga olgan holda tabaqalashtirilgan ta’limni tashkil etish, ularning 

ijodiy  qobiliyatlari,  mustaqil  va  mantiqiy  fikrlashini  rivojlantirish,  ilmiy 

dunyoqarashini  kengaytirish,  kasbga  yo’llash,  o’qishni  unumlijismoniy  va  aqliy 

mehnat  bilan  uzviy  bog’lash  maqsadida  biologiya  fanidan  sinfdan  tashqari 

mashg’ulotlar o’tkaziladi. Sinfdan tashqari mashg’ulotlarning turlari bir-biri bilan 

uzviy  bog’langan.  Bir-birini  to’ldiradi.  Ayrim  o’quvchilar  bilan  olib    boriladigan 

sinfdan tashqari mashg’ulotlar ularning hohishi va istagi, ehtiyoji va  qiziqishlari 

hisobga olingan holda biologiya o’quv xonasida, tirik tabiat burchagida ,  maktab 

tajriba  maydonida  fermer  xo’jaligi  dalalarida,    o’tkazilishi  mumkin.  Ushbu 

mashg’ulotlar  o’quvchilarning  qo’shimcha  o’quv  adabiyotlarini  o’rganish,  ijodiy 

izlanishlarini tashkil etish, sinov-tajriba maydonlarida muayyan mavzular bo’yicha 

kuzatish  va  tajribalar  o’tkazish,  ma’ruzalar  va  ko’rgazmali  materilallarni 

tayyorlash kabilarga bag’ishlanadi. Biologiya o’qituvchisi olib borilayotgan ishlar 

va ularning natijalarini nazorat qilib boradi.  

         Sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil etish 3 yo’nalishda olib boriladi: 

1.  Individual 

2.  Guruhli 

3.  Ommaviy.  



 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 7 

 

          Biologiya  fanidan  darsdan  tashqari  ishlarning  individual  shakli  deyarli  har 

bir  maktabda    olib  boriladi.  Biologiyaga  qiziquvchi  individual  o’quvchilarga 

o’qituvchi  tabiatda  biron  bir  kuzatishlar  o’tkazishni,  ma’lum  bir  ilmiy  kitobni 

o’qishni, ko’rgazmali qo’llanmani tayyorlashni, stend uchun material tayyorlashni 

topshiradi.  

       O’quvchilar  guruhi  bilan  olib  boriladigan  sinfdan  tashqari  mashg’ulotlarga 

biologiya  o’quv  xonasini  jihozlash,  tabiatga  mavzuli  ekskursiyalar  tashkil  etish, 

o’quv  jarayonlari  uchun  zarur  bo’lgan  ko’rgazmali  vositalarni  tayyorlash,  va 

“Yosh  biologlar”  to’garagining  ishi  misol  bo’ladi.  Mazkur  to’garakning  didaktik 

maqsadi  o’quvchilarning  o’quv  fanlariga  bo’lgan  qiziqishlarini  orttirish,  ilmiy 

dunyoqarashini  kengaytirish,  qo’shimcha  o’quv  adabiyotlari  ustida  mustaqil 

ishlash,  tabiat  va  jamiyatga  nisbatan  ongli  munosabatni  tarkib  toptirish,  ongli 

ravishda kasb tanlashga yo’llash, mustaqil va ijodiy fikr yuritish, tajriba qo’yish va 

kuzatishlar o’tkazish ko’nikmalarini rivojlantirish sanaladi.  

         To’garakning asosiy vazifalari:  

1.  Dasturda  berilgan  ma’lumotlarning  ayrin  qismlarini  chuqurroq  o’rganish, 

o’quvchilarning biologic bilimlarini kengaytirish.  

2.  O’quvchilarning individualqiziqishlarini va qobiliyatlarini o’stirish.  

3.  O’quvchi  yoshlarga  ekologik  ta’lim-tarbiya  berish  va  sog’lom  turmush 

tarzini shaklllantirish.  

       Biologiyadan tashkil etiladigan to’garakning umumiy nomi “Yosh biologlar” 

deb ataladi va o’quvchilarning o’rganayotgan o’quv fani, yoshi va psixologik 

xususiyatlari, qiziqishlari, ehtiyojlari hisobga olingan holda 5,6- sinflarda “Yosh 

botaniklar”, 7-sinfda “Yosh zoologlar”, 8-sinfda “Yosh fiziologlar” to’garaklari 

tashkil etiladi. 



 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 8 

 

        To’garakning har bir a’zosi ma’lum bir ishni bajarishi, to’garakning 

faoliyatida faol ishtirok etishi lozim. To’garakning bir maromda ishlashi 

muvaffaqiyat garovidir. 



      “Yosh biologlar” to’garagining  taxminiy -namunaviy ish rejasi 

N# 

To’garakda amalga oshiriladigan 

ishlar 

Muddati 

Mas’ullar 

1.    “Yosh biologlar” to’garagining maqsad, 

vazifalari bilan to’garak a’zolarini 

tanishtirish 

Sentabr  

To’garak rahbari va 

a’zolari 

2.   

Tabiatshunoz olimlar va ularning 

fandagi kashfiyotlari 

Sentabr  

To’garak rahbari va 

a’zolari 

3.    Buyuk mutafakkir Ibn Sinoning “Tib 

qonunlari” asarini o’rganish 

Oktabr  


To’garak rahbari va 

a’zolari 

4.   

Fanga oid qiziqarli savollar, 

boshqotirmalar ustida ishlash 

Oktabr  


To’garak rahbari va 

a’zolari 

5.   

Kattalashtirib ko’rsatuvchi asboblar  

Noyabr  

To’garak rahbari va 

a’zolari 

6.   

Ekologik ta’lim va ekologik bilim 

Noyabr  


To’garak rahbari va 

a’zolari 

7.   

“OITS- asr vabosi” mavzusida davra 

suhbati o’tkazish  

Dekabr  


To’garak rahbari va 

a’zolari 

8.   

Gerbariylar bilan ishlash 

Dekabr  

To’garak rahbari va 

a’zolari 

9.    Dorivor o’simliklarning xususiyatlari 

bilan tanishish 

Yanvar  


To’garak rahbari va 

a’zolari 

10.    

“Suv- bu obihayot ” mavzusida 

to’garak a’zolarining ma’ruzasi 

Yanvar  


To’garak rahbari va 

a’zolari 

11.   Tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi: 

fevral 


To’garak rahbari va 

 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 9 

 

mikro va makro elementlar 

a’zolari 

12. t



Temirga boy un noni, yodlangan tuz 

to’g’risida metodik adabiyotlar ustida 

ishlash 


fevral 

To’garak rahbari va 

a’zolari 

13. “ “Nurota biosfera rezervati ”tuproq 

resursi haqida ma’lumot to’plash 

Mart  


To’garak rahbari va 

a’zolari 

14. “Ona  tabiat”ekologik tadbirini tashkil 

etish 


Mart  

Fan o’qituvchisi, 

Maktab o’quvchilari 

15.   “Mittilar olamiga sayohat”  kichik 

jonivorlarning katta ishlari 

aprel 


To’garak rahbari va 

a’zolari 

16. Vitaminlar A,B,C,D,E,K,PP. 

boshqotirmalar ustida ishlash 

Aprel 

 

To’garak rahbari va 



a’zolari 

17.   Xona gullarini parvarish qilish 

May  

To’garak rahbari va 



a’zolari 

            

      Maktab tajriba maydonchasidagi darsdan tashqari ishlar  

      Biologiyani o‘qitish amaliyotida maktab tajriba maydonchasiga alohida e’tibor 

beriladi.  Bu  yerda  o‘quvchilar  dala  o‘simliklari,  sabzavot  ekinlari,  rezavor-meva 

ekinlari,  manzarali  o‘simliklar  va  o‘simlik  biologiyasi  bilan  tanishadilar,  ularni 

pravarish qilish, begona o‘tlardan tozalash va zararkunanda hasharotlarni yo‘qotish 

bo‘yicha muayyan ishlarni amalga oshiradilar.  

        O‘quvchilarning  maktab  tajriba  maydonchasida  kuzatish  va  tajriba  qo‘yish 

ishlarini  maqsadga  muvofiq  tashkil  etilishi  biologiya  o‘quv  xonasini  o‘quv 

jarayoni  uchun  kerakli  tarqatma  materiallar  bilan  ta’minlash,  kuzatish  va 

tajribalarning natijalarini darsda namoyish qilish imkonini beradi.  

       O‘quvchilarga  aniq  puxta,  mantiqiy  tuzilgan  reja  asosida  ishlash  uquvini 

singdirish  zarur.  Buning  uchun  maktab  o‘quv  tajriba  maydonchasida  katta 

pedagogik  imkoniyatlar  bor.  Maktab  tajriba  maydonchasini  tashkil  etish,  ekin  va 


 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 10 

 

ko‘chatlar  ekishning  puxta  o‘ylangan  rejasini  tuzishni  birinchi  o‘ringa  qo‘yish 

kerak. O‘quv tajriba maydonchasida 5-11-sinflarda darsdan tashqari ishlar kuzda, 

bahorda  amaliy  mashg‘ulotlar,  yozda,  kuzda  va  bahorda  tajribalar  qo‘yish  va 

kuzatishlar  o‘tkazish,  biologiya  darslarida  tarqatiladigan  va  ko‘rgazmali 

materiallarni tayyorlash yuzasidan o‘tkaziladi.  

         Maydonchada  «Yosh  tabiatshunoslar»  to‘garagi  ish  olib  boradi.  To‘garak 

a’zolari maktab tajriba maydonchasidagi ishlarni tashkil etish va maktab, sinfdan 

tashqari  tadbirlar:  «Hosil  bayrami»,  «Qushlar  bayrami»,  “Gullar  bayrami”ni 

o‘tkazishga  tayyorlanish,  ko‘rgazmalar  tashkil  etishda  o‘qituvchiga  yaqindan 

yordam  beradilar.  Maktab  tajriba  maydonchasidagi  ishlarni  tashkil  etishda 

o‘quvchilarni  kichik  guruhlarga  ajratish,  har  bir  guruh  etakchisini  tayinlash, 

etakchiga  bajariladigan  ishlar  bo‘yicha  aniq  topshiriqlarning  berilishi  ishning 

samarali  bo‘lishi  va  ularni  nazorat  qilinishi,  o‘quvchilarning  o‘z  vaqtida 

rag‘batlantirish imkonini beradi.  

 

             2.2.    Odam  va  uning  salomatligi  fanidan  sinfdan  tashqari 



mashg’ulotlarni tashkil etish. 

            O‘quvchilarning  fan  asoslarini  chuqur  va  mustahkam  o‘zlashtirishlariga 

erishish, qo‘shimcha o‘quv adabiyotlari, ko‘rgazmali vositalar yordamida mustaqil 

ishlarini  tashkil  etish,  belgilangan  mavzular  bo‘yicha  kuzatish  va  tajribalar 

o‘tkazish,  o‘quvchilarning  qiziqishlari  va  bilimlarni  o‘zlashtirishga  bo‘lgan 

ehtiyojlarini hisobga olgan holda tabaqalashtirilgan ta’limni tashkil etish, ularning 

ijodiy  qobiliyatlari,  mustaqil  va  mantiqiy  fikrlashini  rivojlantirish,  ilmiy 

dunyoqarashini  kengaytirish,  kasbga  yo‘llash,  o‘qishni  unumli  jismoniy  va  aqliy 

mehnat  bilan  uzviy  bog‘lash  maqsadida  biologiya  fanidan  sinfdan  tashqari 

mashg‘ulotlar o‘tkaziladi. 



 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 11 

 

      Sinfdan tashqari mashg‘ulotlarning turlari bir-biri bilan uzviy bog‘langan, bir-

birini  to‘ldiradi  va  taqozo  etadi.Ayrim  o‘quvchilar  bilan  olib  boriladigan  sinfdan 

tashqari  mashg‘ulotlar  ularning  xohish,  istagi,  ehtiyoji  va  qiziqishlari  hisobga 

olingan  holda  biologiya  o‘quv  xonasida,  tirik  tabiat  burchagida,  maktab  tajriba 

maydonida, informatika xonasida, jamoa va fermer xo‘jaligi dalalarida o‘tkazilishi 

mumkin.  Ushbu  mashg‘ulotlar  o‘quvchilarning  qo‘shimcha  o‘quv  adabiyotlarini 

o‘rganish, ijodiy izlanishlarini tashkil etish, sinov - tajriba maydonlarida muayyan 

mavzular  bo‘yicha  kuzatish  va  tajribalar  o‘tkazish,  ma’ruzalar  va  ko‘rgazmali 

materiallarni tayyorlash kabilarga bag‘ishlanadi. 

      “Odam va uning salomatligi” o‘quv fani bo‘yicha ayrim o‘quvchilar bilan olib 

boriladigan  sinfdan  tashqari  mashg‘ulotlar  o‘quvchilarning  o‘zlashtirgan 

bilimlarini  mustahkamlash,  uni  amaliyotga  qo‘llash,  kasbga  yo‘llash,  tajriba  va 

kuzatishlar  o‘tkazish,  mantiqiy,  mustaqil  va  ijodiy  fikr  yuritish  ko‘nikmalarini 

rivojlantirish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.  

           Ommaviy tarzda tashkil etiladigan sinfdan tashqari mashg‘ulotlar  

Tadbir ishlanmalar va bayram kechalarini  tashkil etish  

        Ommaviy  mashg‘ulotlar  o‘zining  ta’limiy,  tarbiyaviy  va  rivojlantiruvchi 

funksiyasi  bilan  o‘quvchilar  jamoasiga  ijobiy  ta’sir  ko‘rsatadi.  Shu  sababli 

biologiya  o‘qituvchisi  ommaviy  mashg‘ulotlarni talab darajasida  tashkil  etilishiga 

e’tiborini qaratishi lozim.  

       Botanikani  o‘qitishda  “Gullar  bayrami”,  “Mehrjon  bayrami”,  “O‘simliklar 

so‘zlaydi”, “Biz ibn Sino vorislarimiz”, zoologiyani o‘qitishda “Qushlar bayrami”, 

“Qanotli do‘stlarimiz”, “O‘zbekiston baliqdari”, “Hayvonot olamining eng kichik 

va eng katta vakillari”, “Uy pashshasi va uning zarari”, “Parazit chuvalchanglar”, 

“Tinib  tinchimas  asalarilar”,  odam  va  uning  salomatligini  o‘qitishda  turli 

mavzulardagi  kechalar,  bayramlar,  ma’ruzalar,  “O‘tkir  zehnlilar  mushoirasi”, 

viktorina lar o‘tkazish, O‘zbekiston qahramonlari va olimlar bilan uchrashuvlar  



 

                                                                                                                                 Haqqulova Nargiza Tolibjonovna 

                                                                                                                                                                 12 


Download 0.73 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling