I. uluslararasi


Download 3.66 Mb.
Pdf ko'rish
bet33/46
Sana01.12.2017
Hajmi3.66 Mb.
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   46

BURSA MERKEZ 

YIL 

HUDÂVENDİGÂR 

VİLÂYET 

% 

BURSA 

SANCAK 

% 

MAHALLE 

+ KÖY 

% 

MAHALLE 

 



 

HİCR

İ 

 

MİLADİ 

1287 


(1870/187

1) 


81.06 



1296 


(1878/187

9) 


82.89 



1303 


(1885/188

6) 


69.86 


71.67 


1306 

(1888/188

9) 

84.54 




1310 

(1892/189

3) 





77.31 


1311 

(1893/189

4) 



72.57 



73.45 

1312 



(1894/189

5) 


84.80 

72.87 


73.10 

1313 



(1895/189

6) 


84.59 

72.67 


72.76 

72.15 


1314 

(1896/189

7) 

84.73 


73.26 

74.17 


75.01 

1315 


(1897/189

8) 


84.85 

73.49 


74.82 

75.94 


1316 

(1898/189

9) 

84.62 




1317 

(1899/190

0) 

84.79 


72.71 

73.73 


1318 


(1900/190

1) 


84.59 

73.01 


74.95 

1319 



(1901/190

2) 


84.49 

72.33 


74.27 

1320 



(1902/190

3) 


84.37 



1321 


(1903/190

4) 


84.69 

72.86 


74.88 

1322 



(1904/190

5) 


84.49 



                                                 

33

 Hudâvendigâr Vilâyeti Sâlnâmesi, Matbaa-i Vilâyet, 1303, s.72; 1310, s.311; 1311, s.314; 1312, s.370, 



1313, s.136; 1314, s.420, 1315, s.314; 1317, s.346; 1318, s.338; 1319, s.350; 1321, s.368; 1324, s.606.; 

Hudâvendigâr Vilâyeti Sâlnâmesi, Def’a 34, Matbaa-i Vilâyet, 1325, s.252. 



 

366 


 

1323 


(1905/190

6) 


85.03 



1324 


(1906/190

7) 


84.58 

72.70 


74.03 

1325 



(1907/190

8) 


84.58 





  * Sayısal veri tespit edilememiştir. 

 

b) Gayrimüslimler 

1.Rumlar 

Bursa Sancağı’nda yaşayan gayrimüslimler içinde, en kalabalık cemaat grubudur. 

Hudâvendigâr Vilâyeti Sâlnâmeleri’nde, Bursa’da yaşayan gayrimüslimlerden olan Rum-

ların  nüfusları  verilmiştir.  1306  (1888/1889)  yılında,  Hudâvendigâr  Vilâyeti  sınırları 

içinde; 32.498 Erkek ve 29.253 Kadın olmak üzere toplam 61.751 Rum gayrimüslim ya-

şamaktadır.  Aynı  yıl,  vilâyet  genelindeki  Rum  nüfusun,  vilâyet  nüfusuna  oranı  % 

6.33’dür 

34

.  



  Tablo  No:10  Bursa  Sancağı’nın  Merkez  ve  Köylerinde  Rum  Nüfusun  Görü-

nümü


35

 

YIL** 



BURSA SANCAK 

BURSA MERKEZ 

(MAHALLELER+KÖY) 

BURSA MERKEZ 

(MAHALLELER) 

 

ER-



KEK 

KADIN 


TOP. 

ER-


KEK 

KADIN 


TOP. 

ER-


KEK 

 KA-


DIN 

TOP. 

1303 


22.607  20.820  43.427  



2693 

2649 


 

5342 

1310 








2374 

2784 


 

5158 

1311 


25.275  24.057  49.332  10.719  10.777  21.496  



1312 

25.452  23.891  49.343  10.852  10.640  21.492  





1313 


25.145  24.799  49.944  10.632  11.535  22.167  2210 

2617 


 

4827 

1314 


25.690  25.117  50.807  10.960  11.597  22.557  2538 

2679 


 

5217 

                                                 

34

 Hudâvendigâr Vilâyeti Sâlnâmesi, Def’a 16 ve 17, Matbaa-i Vilâyet, 1306, s.94.



 

 

35



  Hudâvendigâr  Vilâyeti  Sâlnâmesi,  Matbaa-i  Vilâyet,  1303,  s.69,  72;  1310,  s.311;  1311,  s.314;  1312, 

s.370, 1313, s.136; 1314, s.420, 1315, s.314; 1317, s.346; 1318, s.338; 1319, s.350; 1321, s.368; 1324, 

s.606. 

**1303  (1885/1886),  1310  (1892/1893),  1311(1893/1894),  1312  (1894/1895),  1313  (1895/1896),  1314 



(1896/1897),  1315  (1897/1898),  1317  (1899/1900),  1318  (1900/1901),  1319  (1901/1902),  1321 

(1903/1904), 1324 (1906/1907). 



 

367 


 

1315 


26.091  24.829  50.920  11.029  11.382  22.411  2286 

2654 


 

4940 

1317 




51.824  



22.547  



 * 

1318 





52.006  



22.809  



1319 




54.624  



24.329  



1321 





54.607  



24.248  



1324 




58.332  



23.434  



*Sayısal veri tespit edilememiştir. 

Tablo No:10’a göre, Rum nüfus Bursa sancak genelinde her  yıl az da olsa artış 

göstermiştir. Bursa merkez ve köyler açısından bakıldığında; Rum nüfusun yıllar içinde, 

birbirine çok yakın rakamlar ile inişli çıkışlı bir grafik çizdiği görülmektedir. Rum nüfu-

sun en çok arttığı  1319  (1901/1902)  yılında, Rumların toplam nüfus içindeki  yüzdesi; 

sancakta: %16.5, Bursa merkez+köyde; % 17.8’dir. Bursa yalnız merkezde, Rum nüfusun 

en fazla olduğu 1303 (1885/1886) yılında, Rumların toplam nüfus içindeki payı % 10 

oranında gerçekleşmiştir. Başka bir deyişle, bu dönemde Bursa şehir merkezinde her 100 

kişiden 10’u Rum’dur. 

2.Ermeniler 

Bursa’da Gayrimüslim Osmanlı cemaati içinde Rumlardan sonra en çok nüfusa 

sahip olanlar Ermenilerdir. Bursa’da Ermenilerin yerleşimleri ile ilgili bilinenler Osmanlı 

padişahı Çelebi Mehmet dönemine kadar gitmektedir. Bu dönemde, şehir merkezinde yer 

alan Sedbaşı semti ile Yeşil Cami arasındaki bölgeye, on Ermeni ailesinin şehir dışından 

getirilerek yerleştirildiği bilinmektedir. Bu bölge Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine 

kadar sürekli olarak bir Ermeni yerleşim bölgesi olarak kalmıştır

36

. Ermeni nüfus şehre 



göç edenlerin de etkisiyle sürekli artış göstermiş ve XIX. yüzyılın sonlarına doğru 600 

aileye ulaşmıştır

37



 



 

                                                 

36

 “ Bursa’da yaşayan Ermenilerin oturduğu mahalleler de Kurtuluş Savaşı Dönemine ait Bursa Şeriyye 



Sicillerinde yer aldığı şekliyle şöyleydi: Hacı Baba Mahallesi, Veledî Harrȃt Mahallesi, Kara Ağaç Ma-

hallesi, Umur Bey Mahallesi, Veledî Bevvab Mahallesi, Bedrettin Mahallesi, Elvanbey Mahallesi, İshak 

Şah  (İshak  Paşa)  Mahallesi,  Hoca  Mehmed  Karamani  Mahallesi,  Hacı  İskender  Mahallesi,  Namazgȃh 

Mahallesi” (Saime Yüceer, “Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı Yıllarında Bursa Ermenileri”,  Er-

meni Sorunu ve Bursa Ermenileri, Ed. Yrd. Doç.Dr. Saime Yüceer, Uludağ Üniv. Basımevi, Bursa, 2000, 

s.63. 


37

  Sezai Sevim,  “Güney-Marmara  Bölgesindeki Ermeniler’in Nüfus, İdari ve  Mali Durumları”,  Ermeni 



Sorunu ve Bursa Ermenileri, Ed. Yrd. Doç.Dr. Saime Yüceer, Uludağ Üniv. Basım., Bursa, 2000, ss.49-

50. 


 

368 


 

Tablo  No:11 Bursa Sancağı’nın Merkez ve Köylerinde Ermeni  Nüfusun  Görü-

nümü

38

 



YIL** 

BURSA SANCAK 

BURSA MERKEZ 

(MAHALLELER+KÖY) 

BURSA MERKEZ 

(MAHALLELER) 

 

ERKEK   KADIN 

TOP. 

ERKEK 

KADIN 

TOP. 

ERKEK  KADIN 

TOP. 

1303 


12.226 

11.22


23.45




3429 


3433 

6862 


1310 





3506 


4035 

7541 


1311 

13.837 


13.96

27.79



3079 


3538 

6617 




1312 

12.504 


12.24

24.75



2464 


3200 

5664 




1313 

14.156 


12.50

26.66





3956 


3358 

7314 


1314 

12.770 


12.70

25.47





2416 


3197 

5613 


1315 

13.623 


13.09

26.71





3067 


3434 

6501 


1317 



30.26



6372 




1318 



30.50



6501 




1319 



31.63



6613 




1321 



30.73



6435 




1324 



32.94



6529 




 * Sayısal veri tespit edilememiştir. 

**1303  (1885/1886),  1310  (1892/1893),  1311(1893/1894),  1312  (1894/1895), 

1313  (1895/1896),  1314  (1896/1897),  1315  (1897/1898),  1317  (1899/1900),  1318 

(1900/1901), 1319 (1901/1902), 1321 (1903/1904), 1324 (1906/1907). 

 

Tablo  No:11’e  göre,  1313  (1895/1896),  yılında  Ermeni  nüfusun  toplam  nüfus 



içindeki yüzdesi sancakta % 8.85’ tir. Şehir merkezinde bu oran % 11.98’dir. Tabloya 

göre; Rum nüfus sancak ve Bursa (merkez+köy) genelinde belirgin bir şekilde Ermeni 

nüfustan fazla iken, şehir merkezinde Ermeni nüfus, Rum nüfustan daha fazladır. 

 

                                                 

38

 Hudâvendigâr Vilâyeti Sâlnâmesi, Matbaa-i Vilâyet, 1303, s.69, 72; 1310, s.311; 1311, ss.314-315; 1312, 



ss.370-371; 1313, s.137; 1314, s.421, 1315, s.315; 1317, s.347; 1318, s.339; 1319, s.351; 1321, s.369; 1324, 

s.606. 


 

369 


 

3.Museviler 

Tablo  No:12 Bursa Sancağı’nın Merkez ve Köylerinde Musevi Nüfusun  Görü-

nümü

39

 



YIL**  BURSA SANCAK 

BURSA MERKEZ 

(MAHALLELER+KÖY) 

BURSA MERKEZ 

(MAHALLELER) 

 

ERKEK 



KADIN 

TOP. 

ERKEK 

KADIN 

TOP. 

ERKEK 

KADIN 

TOP. 

1303 


1184 

1155 


2339  



1175 

1149 


2324 

1310 








1268 

1280 


2548 

1311 


1417 

1287 


2704  1366 

1246 


2612 



1312 


1342 

1315 


2657  1291 

1274 


2565 



1313 


1505 

1305 


2810  



1454 

1264 


2718 

1314 


1587 

1345 


2932  



1535 

1301 


2836 

1315 


1546 

1383 


2929  



1492 

1339 


2831 

1317 




3036  



2930 



  * 

1318 




3070  



2982 



1319 




3097  



3009 



1321 




3128  



3040 



1324 




3760  



3514 



*Sayısal veri tespit edilememiştir. 

 Tablo No:12’e göre Musevi nüfus, küçük oynamalara karşın, her üç kategoride 

de, yıllar içinde, düşük fakat düzenli bir yüzde ile artmıştır. 1313 (1895/1896) yılı dikkate 

alındığında, Musevi cemaatinin toplam nüfus içindeki yüzdesi sancak genelinde; % 2.22, 

Bursa merkezde % 4.45’tir. Yine tablodan anlaşıldığına göre; Musevi nüfus büyük oranda 

Bursa şehir merkezinde yer almaktadır. Üstelik şehir merkezinde de sadece Kuruçeşme 

Mahallesi’nde “Yahudilik” denilen yerde oturmaktaydılar ve mesafe olarak birbirine ya-

kın üç adet havraları vardı

40

. Bu durum, Musevi cemaat mensuplarının birbirlerine bağlı 



olduklarını göstermektedir. 

                                                 

39

  Hudâvendigâr  Vilâyeti  Sâlnâmesi,  Matbaa-i  Vilâyet,  1303,  s.69,  72;  1310,  s.311;  1311,  s.315;  1312, 



s.371, 1313, s.137; 1314, s.421, 1315, s.315; 1317, s.347; 1318, s.339; 1319, s.351; 1321, s.369; 1324, 

s.607. 


**1303  (1885/1886),  1310  (1892/1893),  1311(1893/1894),  1312  (1894/1895),  1313  (1895/1896),  1314 

(1896/1897),  1315  (1897/1898),  1317  (1899/1900),  1318  (1900/1901),  1319  (1901/1902),  1321 

(1903/1904), 1324 (1906/1907). 

40

 Raif Kaplanoğlu, Bursa Yer Adları Ansiklopedisi, Bursa Ticaret Borsası Kültür Yay., Bursa, 1996, 



s.36. 

 

370 


 

 Bursa şehir merkezinde, 1310 (1892/1893) yılı salnâmesine göre yedi kilise, 1316 

(1898/1899) yılı salnâmesine göre altı tane kilise, üç tane sinagog (havra) ve bir tane de 

metropolithane bulunmaktaydı

41



4.Kıptiler 



Tablo No: 13 Kıpti Nüfusun Bursa Sancağı ve Köylerindeki Görünümü 

  YIL**  BURSA SANCAK 

BURSA 

(MERKEZ+KÖY) 

 

ERKEK  KADIN  TOP.  ERKEK  KADIN  TOP. 



1314 

168 


168 

336 



1324 




 1325  



1325 

*Sayısal veri tespit edilememiştir. **1314 (1896/1897), 1324 (1906/1907) 

Kıptiler, diğer gayrimüslimlerle aynı statüde kabul ediliyorlardı. Üstelik devlete 

cizye vergisi ödüyorlardı. Kanberler Mahallesi’nde yaşadıkları düşünülen Kıptiler, baş-

larındaki Çeribaşı tarafından yönetilmekteydiler.

42

 Tablo No:13’de verilen nüfus bilgile-



rinden sayılarının çok az olduğu anlaşılmaktadır. 

5.Katolikler 

Tablo No: 14 Katolik Nüfusun Bursa Sancağı ve Köylerindeki Görünümü 



YIL  BURSA SANCAK 

BURSA 

(MERKEZ+KÖY) 

BURSA 

(MERKEZ) 

 

ERKEK 

KADIN 

TOP. 

ERKEK  KADIN 

TOP. 

ERKEK 

KADIN 

TOP. 

1303  150 

162 

312 







162 

163 

325 

1310  * 











300 

369 

669 

1311  334 

403 

737 

310 

380 

690 







1312  616 

730 

1346 

616 

730 

1346 







1313  430 

525 

955 

299 

386 

685 

299 

386 

685 

1314  632 

742 

1374 







625 

737 

1362 

1315  547 

583 

1130 







369 

407 

776 

1317  * 



 758 





  758 







1318  * 



761 





  761 







1319  * 



805 





776 







1321  * 



817 





788 







1324  * 



735 





684 





                                                 

41

 Hudâvendigâr Vilâyeti Sâlnâmesi, Def’a 19, Matbaa-i Vilâyet, 1310, ss.311-312.; Hudâvendigâr Vilâyeti 



Sâlnâmesi, Def’a 25, Matbaa-i Vilâyet, 1316, s.263.; Mülazım Abdülkadir, Bursa Tarihi Kılavuzu, Haz. 

Mehmet Fatih Birgül, Levent Çanaklı, Bursa İl Özel İdaresi, Ankara, 2009, ss.22-23. 

42

 Kaplanoğlu, a.g.e., (1996), s.36. 



 

371 


 

*Sayısal veri tespit edilememiştir. 



6.Protestanlar 

Tablo No: 15 Protestan Nüfusun Bursa Sancağı ve Köylerindeki Görünümü  

 

YIL  BURSA SANCAK 

BURSA 

(MERKEZ+KÖY) 

BURSA 

(MERKEZ) 

 

ER-



KEK 

 KA-


DIN 

TOP. 

ER-


KEK 

 KA-


DIN 

TOP. 

ER-


KEK 

 KA-


DIN 

TOP. 

1303  133 

153 

 286 





1310  * 




 * 



112** 


122** 

234** 

1311  214 

212 

 426 

117 


114 

231 



1312  216 

220 

 436 

151 


144 

295 



1313  152 

152 

 304 

81 


71 

152 

81 


71 

152 

1314  230 

230 

 460 



158 


144 

302 

1315  168 

164 

332 



78 


76 

154 

1317  * 




  469 



306 



 * 

1318  * 




  456 



308 



1319  * 




Download 3.66 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   46




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling