Inflyatsiyani kelib chiqish sabablari • Pul va mahsulotz


Download 16.49 Kb.
Sana27.01.2022
Hajmi16.49 Kb.
#489536
Bog'liq
Документ
O'tkir Hoshimov. O'zbeklar (hikoyalar)[@Zokki bot], 8-adabiyot ll, tartib2 (1), tartib2 (1), lifting mechanism, Metallurgiyada ishlab chiqarish texnologiyasi (A.Yusupxodjayev, S.Xudoyarov), 3.4-laboratoriya, 6-AMALIY MASHG'ULOT, R6xyVdlYeBF8qSMQPt2wckIHehRIgVxRQMDcbtgM, @BOOKS KITOB QAYTGANIMDA UYDA BO'L, Diskret tuzilmalar (MISH-1), Diskret tuzilmalar (MISH-1), Diskret tuzilmalar (MISH-1), Inflyatsiya tushunchasi va uning iqtisodiy mazmun mohiyati

REJA

Inflyatsiyani kelib chiqish sabablari

• Pul va mahsulotz

• Inflyatsiyani bartaraf qilish yo'llar

Inflatsiya darajalari

Inflyatsiyaning iqtisodga ta'siri.

ARXIV.U www.axiv.uz

Infilatsiya va uning kelib chiqish sabablari

Inflyatsiyani bartaraf qilish yo'llari davlatda pul muomalasi ma'lum qonun-qoidalar asosida tartibga solib turiladi.

Oldingi markazlasomalasi boshqaruvga asoslangan iqtisodiy i rejalashtirish asosida boshqarib kelingan. Aholining daromadi va harajatlarini davlat tomonidan muvofiqlashtirib turilgan. Tovar ishlab chiqarishni kengaytirish, aholiga kreditga tovar berish, baholar tizimini o'zgartirib turish va hakazolar. Barcha jarayonlar da davlat tomonidan boshqarilgani uchun pul muomalasi qonuni buzilganda davlat o'z vakolati doirasida narxlarni o'zgartirish yo'li bilan, pul reformasi bilan pul muomalasini tartibga solib kelgan.

Inflyatsiya lotincha "inflatio"

so'zidan olingan bo`lib "ish", "bo rtish". "ko`pchish" degan ma'noni anglatadi. Bu so'z XIX asrning o'rtalaridan boshlab iqtisodchilar tomonidan iqtisodiy termin sifatida ishlatilguncha qadar, u tibbiyot da xavfli o'sma kasalini ifodalashda qo'llanilgan.

JARXIV. ARXIV.UZ

so`zining

iqtisodiy

Inflyatsiya

tovarlar va ularning bahosiga nisbatan Z ko'p pul chiqarish degan ma'noni anglatadi.

Tarix haqiqatda ham bu so'zning har tomonlama xavfli ekanligini ko`rsatdi. Chunki inflyatsiya qandaydir alohida olingan bozorda tovarlar va xizmatlar narxining o'sishidangina iborat bo'lmasdan, bu umumiqtisod uchun xavfli hodisadir.

Iqtisodda inflyatsiyaning yakuni tovarlar bahosining usishiga, qoniqti rilmagan, lekin qisman to lanishi mumkin bo'lgan talablarning vujudga kelishga olib keladi. Odatda deb yuritiladi. Inflyatsiya so'zi Pul muomalasi sohasida AQSH ning Shimoliy va Janubiy shtatlari o`rtasida grajdanlar urushi bo'lganda muomalaga juda ko'p miqdorda (450 mln. grindek) qog`oz dollar chiqarilgan vaqtdan boshlab qo'llanila boshlagan

ARXIV.UZ Ilk infilatsiyani kelib chish sabablari va uning omillari

Ularning sotib olish kobiliyati ikki yildan keyin 5Q foizlargacha tushib ketgan. Agar tarixga e'tibor beradigan bo'lsak, urush boshka ofatlar sababli davlat va xarajatlarning oshib ketishi, inflyatsiya bilan uzviy bog`lik

Masalan, Angliyada kuchli inflyatsiya XIX asrning boshida Napoleon bilan urush davrida, Frantsiyada frantsuz revolyutsiyasi davrida, Rossiyada XIX asrning urtalarida namoyon bulgan.


1923 yillarda bo'lib, muomaladagi pul massasi 496 kvintillion markagacha yetgan va qadrsizlangan. Bu tarixiy misollar ko`rsatadiki, inflyatsiya hozirgi davr jarayoni bo'lmasdan, tarixan mavjud bo'lgan

Inflyatsiya va uning rivojlanishi alohida olingan mamlakatda ega bo'lishi mumkin. hozirgi davr inflyatsiyasi, o'tgan davr inflyatsiyasidan farq qiluvchi xususiyatlarga

ega. jarayondir. ARKIV.UZ

ARXIV. www.aniv.uz

ARXIV.UX GERMANIYADA QANDAY BO'LGAN?

Oldingi inflyatsiyalar

vaqtinchalik bo`lib, ular odatda urush vaqtida harbiy xarajatlarni qoplash uchun qogoz pullar chiqarilishi natijasida yuzaga kelgan. Biror daromad olmasdan turib, ya'ni ishlab chiqarish va tovaro oborot

Germaniyada juda yuqori s sur'atlardagi inflyatsiya 1923 yillarda bo`lib, muomaladagi pul massasi 496 kvintillion markagacha yetgan va pul birligi trillion marta qadrsizlangan. Bu tarixiy misollar ko`rsatadiki, inflyatsiya hozirgi davr jarayoni bo`lmasdan, tarixan mavjud bo'lgan jarayondir.Z

Tovar va xizmatlar bahosining uzluksiz va tartibsiz o`sib borishi natijasida pulning qadrsizlanishi va uning sotib olish qobiliyatining tushib borishi;

Chet el valyutasiga nisbatan milliy valyuta kursining tushib ketishi. oltin Ba'zi bir iqtisodchilarimizning" fikricha inflyatsiya - bu barcha tovarlar baholarining oshishini bildirmaydi.

Inflyatsiya juda tez o'sgan taqdirda ham ayrim tovarlar bahosi barqaror bo'lib qolishi, boshqalarniki tushishi ham mumkin ekan. Bizning fikrimizcha, bunday xulosalar 70-80 yillarning inflyatsiyasiga mos kelishi mumkin.

ARXIV.U adv.uz

INFILATSIYA TURLARI

Sudraluvchi inflyatsiya.

ARXW.UZ


Giperinflyatsiya

Shiddatli inflyatsiya


SUDRALUVCHUNFILATSIYA BU:

ARXIV.UZ

Baholarning o'rtacha yillik o'sishi 5-10% dan oshmaydi. Inflyatsiyaning bu turi ko'proq rivojlangan mamlakatlarga xos bo`lib, mamlakat iqtisodiy rivojlanish darajasiga qarab baholar oshishi 3-4% atrofida ham boqlishi mumkin. Bu inflyatsiya aksincha ishlab chiqarishni yanada rivojlantirishni rag'batlantiruvchi omil sifatida namoyon bo'lishi mumkin. Pulning qiymati barqarorligidagi o`zgarish sezilmasligi mumkin.

ARXIV.UZ

ARXIV.


SHIDDATLI INFILATSIYA:

ARXIV.UZ


Baholarning o'rta yillik o'sishi 10-100% (ba'zida 200% gacha) bo'lishi mumkin. Inflyatsiyaning bu turi rivojlanayotgan mamlakatlarda ko`proq uchraydi

ARXIV.UZ

GIPERINFLYATSIYA

Baholamning o'sish sur'atlari yiliga 200% dan oshib ketadi. Bu inflyatsiya mamlakatlar iqtisodiy rivojlanishining inqirozli davriga mos keladi va u iqtisodiyot tarkibiy qismlarining o'zgarishi bilan bog'liq. Hozirgi davrda XVF baholar oyiga 50% dan oshgan vaqtda bu giperinflyatsiya deb qabul qilgan. Giperinflyatsiya davrida baholar kun sayin oshib boradi va baholar bilan ish haqi o'rtasidagi farq juda yuqori bo'ladi. Aholining yashash sharoiti qiyinlashadi, korxonalar faoliyati yomonlashadi. Xujalik faoliyati, bozor faoliyatida naturallashtirish avj oladi.

ARXIV.UZ

ARXIV. www.adv.u

RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA INFLYATSIYANING SHAROIT VA OMILLARI HAR XILLIGINI HISOBGA OLIB UNI QUYIDAGI GURUHLARGA BO'LISH MUMKIN

Lotin Amerika mamlakatlari -Argentina, Braziliya, Peru kabilar kiradi. Bu davlatlarga surunkali davlat byudjeta defitsiti, iqtisodiy muvozanatning yo'qligi asosiy va oborot fondlar qiymatining doimo indeksatsiya qilinishi, milliy valyuta kursining chet el valyutasiga nisbatan tushib borishi pul qadrsizlanishining omillari hisoblanadi.

ARXIV.UZ

Bu mamlakatlarda surunkali byudjet defitsitini emissiya yo'li bilan moliyalashtirish natijasida yillik pul qadrsizlanishi bir necha ming foizga yetishi kuzatilgan.

Revalvatsiya - bu pul birligining oltin qiymatini tiklashdan iborat. Masalan, birinchi jahon urushidan keyin sterlingning urushgacha bo'lgan oltin qiymati belgilandi. Ikkinchi jahon urushidan keyin revalvatsiya natijasida dollarning valyuta kursi ko'tarildi. Germaniya Federativ Respublikasida 1961, 1969, 1971 yillarda revalvatsiya o`tkazilgan.

CARXIV UZ

ARXIV.

ARXIV.UZ


DEVALVATSIYA-BU:

ARXIV.UZ


Milliy valyuta kursining chet el vayutasiga nisbatan tushishidir. Pul birligining oltin miqdori belgilangan sharoitda devalvatsiya pulninig oltin miqdorining tushib ketishini anglatgan.

Masalan, 1971 yilda AQSh dollarining oltin miqdori 7,89 % ga, fevral 1973 yilda 10% ga kamaytirilgan. Suzuvchi valyuta kurslariga o`tgandan keyin devalvatsiya boshqariladigan valyuta kurslari asosida olib boriladi.

ARXIV.UZ

Denominatsiya - baholar masshtabyni yiriklashtirish, yani pul birligidagi "O" larni kiskartirishdan, pul birligida kursatilgan nominalni kamaytirishdan iborat. Sovet pul tizimi karor topa boshlagan davr - 1921-1922 yidlarda ikki marta denominatsiya utkazilgan. Birinchi denominatsiyada muomalaga "1922 yil pul birliklari" chikarilgan va ular oldingi pul birliklariga 1000: 1 nisbatda almashtirilgan. Ikkinchi denominatsiyada muomalaga "1923 yil pul birligi" chikarilgan va 1922 yil pul birligiga" 100 1 nisbatda almashtirilgan. Pul denominatsiyasi inflyatsiya suratlari past bulgan sharoitda kulay bulishi mumkin. Agar inflyatsiya suratlari yukori bulsa, denominatsiya utkazish hech kanday samara bermasligi mumkin-Fakat pul isloxotini utkazish yuli bilan pul tizimini barkarorlashtirish mumkin buladi.

ARXIV.

Pul isloxotini o'tkazish quyidagi yullar bilan amalga oshirilishi mumkin.:



Muomaladagi pul massasini kamaytirish maqsadida, deflyatsiya kursi buyicha pullarni yangi pullarga almashtirish: aholi va korxonalarning banklardagi jamg'armalarini vaqtincha (to'liq i qisman) harakatini ushlab turish

(qotirib qo'yish):

Ikkala usulni birgalikda qo'llash yuli orqali pul islohotini o'tkazish: pul xalqaro amaliyotda "shok yo'li" bilan davolash nomi bilan mashxurdir. Bu usul 1948 yilda G'arbiy Germaniyada xarbiy davlat boshqaruvidan bozor iqtisodiga o'tishda qo'llanilgan. "Shok yo'li" bilan davolashda ish xaqini ulashni to'xtatib qo'yish, ishlab chiqarishni qisqartirish, pul islohotini o'tkazish, ish o'rinlarini qisqartirish kabi qattiq choralar qo'llanilishi mumkin. Masalan, G'arbiy Germaniyada 1948 yilning iyun oyida o'tkazilgan pul Isloxatida aholining naqd pullari va jamg'armalari 6.5 yangi nemets markasiga 100 eski reyxsmarka qilib almashtirildi. Aholining pul jamg'armalarini to'lash vaqtincha to'xtatilgan, keyinchalik faqat 30 foiz atrofida to'langan va har bir kishiga 60 nemets markasi miqdorida nafaqa ajratilgan. Natijada davlatning reyxe markasidagi qarzi, mamlakatda bulgan disbalans tugatilgan va shu yo'l bilan inflyatsiyaning o'sish templari to'xtatilgan. "Shok yo'li" bilan davolash Yaponiyada 1949-50 yillarda o'tkazilgan va u "Dodj rejasi" degan nomni olgan. Bu rejaga asosan Yaponiyada inflyatsiyaga qarshi juda qattiq chora-tadbirlar amalga oshirilgan. Erkin bahoga o'tish bilan bir vaqtning o'zida yer islohoti o'tkazildi, byudjet kamomadini yo'qotish yo'llari ishlab chiqildi. Yaponiyada mavjud zarar bilan ishlovchi korxonalarga davlat tomonidan beriladigan subsidiya bekor qilindi, korxona, tashkilotlarga kredit berish shartlari mukammallashtirildi, aholi jamg'armalari ishlatilmasdan qotirib qo`yildi. Iqtisodni "shok yo'li" bilan davolash Sharqiy Evropa mamlakatlari Yugoslaviya, Polsha kabi mamlakatlarda ham qo'llanilgan. "Shok yo'li bilan davolash iqtisodiy siyosati 1989 yilning oxirlarida Polshada qo'lanilgan bo'lib, ish haqi vaqtinchalik qotirib qo`yilgan holda, baholar erkinlashtirilgan. Natijada 1990 yilning boshlariga kelib Polshada tovarlar mulkchiligi vujudga kela boshladi va tovarlar bahosining bir necha barabor oshishi natijasida inflyatsiya suratlari sekinlashishiga erishildi. Polshada bu iqtisodiy tadbirning o'tkazilishi aholining yashash sharoitini ancha qiyinlashtirdi va ishsizlar sonini ko'paytirdi.

www.and.uz


1923 yillarda bo'lib, muomaladagi pul massasi 496 kvintillion markagacha yetgan va pul birligi trillion marta qadrsizlangan. Bu tarixiy misollar ko`rsatadiki, inflyatsiya hozirgi davr jarayoni bo'lmasdan, tarixan mavjud bo'lgan

Inflyatsiya va uning rivojlanishi alohida olingan mamlakatda ma'lum xususiyatlarga ega bo'lishi mumkin. hozirgi davr inflyatsiyasi, o'tgan davr inflyatsiyasidan farq qiluvchi xususiyatlarga

jarayondir. ARKIV.UZ ega.

ARXIV.


GERMANIYADA QANDAY BO'LGAN?

Oldingi inflyatsiyalar vaqtinchalik bo'lib, ular odatda urush vaqtida harbiy xarajatlarni qoplash uchun qogoz pullar chiqarilishi natijasida yuzaga kelgan. Biror daromad olmasdan turib, ya'ni ishlab chiqarish va tovaro oborot



niyada su Germaniyada juda yuqori sur'atlardagi inflyatsiya 1923 yillarda bo'lib, muomaladagi pul massasi 496 kvintillion markagacha yetgan va pul birligi trillion marta qadrsizlangan. Bu tarixiy misollar ko`rsatadiki, inflyatsiya hozirgi davr jarayoni bo`lmasdan, tarixan mavjud bo'lgan jarayondir. Z

Похожие
Download 16.49 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling