Issiqlik texnikasi ikkinchi nashri


Download 5.09 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/31
Sana11.02.2020
Hajmi5.09 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31

    
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 

 

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA 
O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI  
 
FARG‘ONA POLITEXNIKA INSTITUTI 
 
E.O'.Madaliev 
 
 
ISSIQLIK TEXNIKASI
 
 
IKKINCHI NASHRI 
TO‘LDIRILGAN VA QAYTA ISHLANGAN 
 
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta mahsus 
ta’lim  Vazirligi  Oliy  ta’limning  texnika 
yo‘nalishlari  bo‘yicha  bakalavrlar  uchun 
darslik sifatida tavsiya etgan
. 
 
 
 
 
 
"FARG‘ONA" NASHRIYOTI - 2009 
 

 

Taqrizchi- 
Toshkent 
Arxitektura 
qurilish 
institutining 
"Injenerlik 
kommunikatsiyalarini  loyihalash,  qurish  va  ishlatish"  kafedrasi  mudiri 
dotsent Yu.K.Rashidov 
 
 
 
Madaliev E.O‘.  
 
Issiqlik  texnikasi.  Oliy  o‘quv  yurtlari  uchun  darslik.:"Farg'ona" 
nashriyoti; 2009.-266 bet. 
 
Ushbu  darslik  Oliy  ta’limning  texnika  yo‘nalishlari  bo‘yicha  ba-
kalavrlar uchun darslik sifatida tavsiya etilgan. 
Darslikda  asosiy  e’tibor  termodinamikaning  qonun  va  qoidalariga 
va  ular  asosida  qurilgan  issiqlik  mashinalarida  sodir  bo‘layotgan  ter-
modinamik jarayonlarga qaratilgan. 
Darslikda  texnikaviy  termodinamika  asoslari  va  issiqlik  almashi-
nuvining nazariy asoslari, issiqlik – kuch qurilmalarining ish jarayonlari va 
yoqilg‘ining  yonish  jarayonlari,  qozon  agregatlari  va  ularning  qurilmalari, 
bug‘ va gaz turbinali qurilmalar, sovitish mashinalari o‘rganilgan. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

"FARG‘ONA " NASHRIYOTI, 2009 YIL 

 

IKKINCHI NASHRGA SO‘Z BOSHI 
 
Kitobning  ikkinchi  nashri  qayta  ishlandi  va  to‘ldirildi. 
“Kompressorlar” va “Ichki yonuv dvigatellari” bo‘limlari kiritildi. 
 
Kitobni  qayta  ishlash  davrida  matndagi  va  rasmlardagi 
xatoliklar to‘g‘irlandi. 
 
Qo‘lyozmaga  taqriz  bergan  va  kamchiliklarni  to‘g‘rilashda 
katta yordam bergan Yu.K.Rashidovga chuqur minnatdorchilik bild-
iraman. 
Muallif  
BIRINCHI NASHRGA SO‘Z BOSHI 
Issiqlik texnikasi kursi umumtexnika fanlari qatoriga kiradi. 
Ushbu  kurs  o‘quvchilarni  turli  xil  energiyaning  olinishi  va 
o‘zgartirilishi  jarayonlari  bilan,  issiqlikning  bir  fizikaviy  jismdan 
boshqasiga uzatilishi usullari, shuningdek, turli xil issiqlik-bug‘ gen-
eratorlari,  issiqlik  mashinalari  va  apparatlarining  tuzilishi  va  ish-
lashi bilan tanishtiradi. 
Issiqlikdan foydalanishning ikki: energetikaviy va texnologik 
turi bor. Issiqlikdan energetikaviy foydalanish issiqlikni mexanikaviy 
ishga aylantirish jarayonlariga asoslangan. Bu jarayonlar texnikaviy 
termodinamikada o‘rganiladi. 
Issiqlikni  ishga  aylantirishda  foydalaniladigan  qurilmalar 
issiqlik  dvigatellari  deyiladi.  Ularga  ichki  yonuv  dvigatellari,  bug‘ 
va gaz turbinalari kiradi. Issiqlikdan texnologik foydalanish turli xil 
texnologik  jarayonlarni  amalga  oshirishda  bevosita  qizdirish  (yoki 
sovitish)  jarayonlari  uchun  issiqlikdan  foydalanishga  asoslangan. 
Isitish  va  sovitish  jarayonlarini  amalga  oshirishda  qo‘llaniladigan 
qonunlar issiqlik uzatish bo‘limida bayon qilingan. 
Bu  ikkala  bo‘lim  texnikaviy  termodinamika  bilan  issiqlik 
uzatish  bo‘limi  issiqlik  texnikasi  umumiy  kursining  asosiy  qismi 
hisoblanadi. 
Ushbu darslik Oliy ta’limning texnika yo‘nalishlari bo‘yicha 
bakalavrlar uchun darslik sifatida tavsiya etilgan. 
 

 

ASOSIY SHARTLI BELGILAR 
T – absolyut temperatura, K; 
t – muzning erish nuqtasidan hisoblanadigan temperatura, 

S. 

t – temperaturalar farqi, 

S; 

 – zichlik, kg/m
3


 – solishtirma hajm, m
3
/kg; 
V – hajm, m
3

m –  massa, kg; 
p – bosim, Pa (N/M
2
), kPa, MPa; 

p – bosimlar farqi, Pa (N/m
2
), kPa, MPa; 
R – gaz doimiysi, J/(kg

K); 

 – molekulyar massa; 
c – solishtirma issiqlik sig‘imi, kJ/(kg

K); 
c
1
 – solishtirma hajmiy issiqlik sig‘imi, kJ/(m
3

K); 

c – molyar issiqlik sig‘imi, kJ/(kmol

K); 
q – solishtirma issiqlik miqdori, J/kg; 
Q – issiqlik miqdori, J;  

 – ish, J/kg; 
u – ichki energiya, J/ kg  

u – ichki energiyaning o‘zgarishi, J/kg; 
h – solishtirma entalpiya, J/kg; 

h – entalpiyaning o‘zgarishi, J/kg; 
s – entropiya, J/(kg

K); 

s – entropiyaning o‘zgarishi, J/(kg

K); 
r – bug‘ hosil qilish issiqligi, kJ/kg; 
d – namlik miqdori, g/kg quruq havo; 

 – nisbiy namlik, %; 
B – yoqilg‘i sarfi, kg/s; 
b – yoqilg‘ining solishtirma sarfi, kg/(kVt

s); 
D – bug‘ unumdorligi, kg/s; 
Q
q
, Q
yu
 – yoqilg‘ining quyi va yuqori yonish issiqligi, kJ/kg; 

 – sovitish koeffitsienti, siqilish darajasi; 

t
 – termik F.I.K; 

 – issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsienti, Vt/(m

K); 

 – issiqlik berish koeffitsienti, Vt/(m
2

K); 
k – issiqlik uzatish koeffitsienti, Vt/(m
2

K); 
N – quvvat, kVt.  

 

BIRINCHI QISM 
TEXNIKAVIY TERMODINAMIKA 
BIRINCHI BOB 
TERMODINAMIKA ASOSLARI 
1.1. Termodinamika va uning uslubi 
 
Termodinamika–energiyaning  aylanish  (o‘zgarish)  qonuniyatlari 
haqidagi fandir.  
Termodinamikaga XIX asrda asos solingan edi. Bu davrda issiqlik 
dvigatellarining  taraqqiyoti  tufayli  issiqlikning  ishga  aylanish  qonuni-
yatlarini o‘rganish zaruriyati tug‘ildi. 
Termodinamika  turli  fizikaviy  va  kimyoviy  jarayonlarning  u  yoki 
bu tizimlarda qaysi yo‘nalishda sodir bo‘lishini aniqlashga imkon beradi. 
Termodinamikaning  tuzilish  printsipi  juda  sodda.  Termodinamika 
asosiga tajriba yo‘li bilan aniqlangan ikkita asosiy  qonun qo‘yilgan.  
Termodinamikaning  birinchi  qonuni  energiya  aylanish  jarayon-
larining miqdoriy tomonini tavsiflaydi, ikkinchi qonuni esa fizikaviy tizim-
larda  sodir  bo‘ladigan  jarayonlarning  sifat  tomonini  (yo‘nalganligini)  bel-
gilaydi.  Faqat  shu  ikkita  qonundan  foydalanib,  qat’iy  deduktsiya  uslubi 
yordamida  termodinamikaning  barcha  asosiy  xulosalarini  chiqarish  mum-
kin. 
1.2. Holat  parametrlari 
 
Moddalar,  odatda,  quyidagi  uchta  asosiy  holatning  bittasida 
bo‘ladi: gaz, suyuqlik va qattiq jism ko‘rinishida. Plazma deb ataluvchi ion-
langan  gazni  ba’zan  moddaning  to‘rtinchi  holatidan  iborat  deb  hisoblaydi-
lar. 
Bitta  jismni  o‘zi  turli  sharoitlarda  turli  holatlarda  bo‘lishi  mum-
kinligi  muqarrardir.  Tekshirilayotgan  jism  berilgan  o‘zgarmas  sharoitlarda 
har doim bitta holatdagina bo‘ladi, masalan, suv atmosfera bosimi va 200


temperaturada faqat bug‘ ko‘rinishida bo‘ladi.  
Tekshirilayotgan modda holatini aniqlash uchun modda holatining 
holat parametrlari deb yuritiladigan qulay tavsifnomalari kiritiladi. Moddan-
ing  xossasi  intensiv  va  ekstensiv  bo‘lishi  mumkin.  Tizimdagi  modda  mi-

 

qdoriga  bog‘liq  bo‘lmagan  xossalar  intensiv  xossalar  deb  aytiladi  (bosim, 
temperatura va boshqalar). 
Modda  miqdoriga  bog‘liq  bo‘lgan  xossalar  ekstensiv  xossalar  deb 
aytiladi.  Solishtirma,  ya’ni  modda  miqdori  birligiga  nisbatan  olingan  ek-
stensiv  xossalar  intensiv  xossalar  ma’nosiga  ega  bo‘lib  qoladi.  Masalan, 
solishtirma hajm, solishtirma issiqlik sig‘imi va shunga o‘xshashlar intensiv 
xossalar sifatida tekshiriladi.  
Termodinamikaviy  tizimlarning  holatini  belgilovchi  intensiv  xos-
salar  tizim  holatining  termodinamikaviy  parametrlari  deb  aytiladi.  Holat 
parametrlaridan eng ko‘p tarqalgani jismning absolyut temperaturasi, absol-
yut bosimi va solishtirma hajmidir. 
Temperatura 
Eng muhim parametrlardan biri absolyut temperaturadir. Tempera-
tura  jismning  issiqlik  holatini  tavsiflaydi.  Issiqlikning  faqat  ko‘proq 
qizdirilgan  jismdan  kamroq  qizdirilgan  jismgagina,  ya’ni  yuqori  temper-
aturali  jismdan  past  temperaturali  jismga  o‘tishi  tajribadan  juda  yaxshi 
ma’lum. Shunday qilib, jismlar temperaturasi bu jismlar orasida issiqlikning 
o‘z-o‘zidan o‘tishi mumkin bo‘lgan yo‘nalishni aniqlaydi. 
Temperatura,  masalan,  termometrlar  yordamida  o‘lchanadi.  Tem-
peraturani  o‘lchash  uchun  foydalaniladigan  har  qanday  asbob  qat’iy  bel-
gilangan  temperatura  shkalasiga  muvofiq  graduslarga  bo‘lingan  bo‘lishi 
kerak.  
Hozir turli temperatura shkalalari – Selsiy, Farangeyt, Reomyur va 
Renkin  shkalalaridan  foydalaniladi.  Bu  shkalalar  orasidagi  nisbat  1.1- 
jadvalda keltirilgan. 
Termodinamikaviy  tadqiqotlarda  1848  yilda  buyuk  ingliz  olimi 
Kelvin taklif etgan shkaladan foydalaniladi. Kelvin shkalasining noli sifati-
da  ideal  gaz  molekulalarining  tartibsiz  harakati  to‘xtaydigan  temperatura 
qabul  qilingan:  bu  temperatura  absolyut  nolp  deyiladi.  Absolyut  nolp 
Selpsiy shkalasi bo‘yicha – 273,15

S temperaturaga muvofiq keladi. Kelvin 
shkalasi bo‘yicha hisoblanadigan temperatura doimo musbat bo‘ladi. U ab-
solyut  temperatura  yoki  Kelvin  bo‘yicha  temperatura  deyiladi  va  K  bilan 
belgilanadi.  
Absolyut shkala bo‘yicha olingan temperatura bilan Selsiy shkalasi 
(t

S)  bo‘yicha  olingan  temperatura  orasidagi  bog‘lanish  quyidagi  formula 
bo‘yicha aniqlanadi: 
 
T K =273,15+t

S. 
 

 

Turli temperatura shkalalari orasidagi nisbat 
1.1 jadval. 
Shkalalarning 
nomi 
Selsiy 
shkalasi, 
t,


Renkin 
shkalasi, 
T,

Ra 
Farangeyt 
shkalasi, 
t,

  
Reomyur 
shkalasi, 
t,


Selsiy 
shkalasi, 



15
,
273
9
3


Ra
Т
 
8
,
1
32



t
 
1,25t
0

Renkin 
shkalasi, 

Ra 
1,8(t

S+ 
+273,15) 

t

+459,67 
1,8(1,25t

R+ 
+273,15) 
Farangeyt 
shkalasi 

 
1,8t

S+32 
t

Ra–459,67 

R
t

4
9
 
Reomyur 
shkalasi, 


0,8t


)
15
,
273
9
5
(
8
,
0



Ra
Т
 
)
32
(
9
4



t
 

 
Absolyut  bosim 
U  jism  sirtiga  normal  bo‘yicha  ta’sir  etuvchi  va  bu  sirtning  yuza 
birligiga  nisbatan  olingan  kuchdan  iborat.  Bosimni  o‘lchash  uchun  turli 
birliklar: Paskal (Pa), bar, atmosfera (1 kg/sm
2
), suv yoki simob ustuni mil-
limetri ishlatiladi. 
Hajm 
Moddaning  solishtirma  hajmi  moddaning  zichlik  birligi  egallagan 
hajmdan iborat. Solishtirma hajm 

 jism massasi m va uning hajmi V bilan 
quyidagi nisbat bilan bog‘langan. 
 
 
m
V
v

   
 
 
(1.1) 
 
Moddaning solishtirma  hajmi, odatda, m
3
/kg  yoki sm
3
/gr hisobida 
o‘lchanadi. 
Zichlik 
 
1




V
m
    
        
(1.2) 
 

 
10 
odatda, kg/m
3
 yoki g/sm
3
 hisobida o‘lchanadi. 
Sof  moddaning  har  qanday  uchta  holat  parametri  (  P, 

  va  T) 
o‘zaro  bir  qiymat  bilan  bog‘langan.  Bu  moddalarni  o‘zaro  bog‘laydigan 
tenglama  ayni  moddaning  holat  tenglamasi  deb  aytiladi  va  uni  quyidagi 
ko‘rinishda ifodalash mumkin. 
 
 
 
 
F(P, 

,T)=0 
 
 
(1.3) 
 
Holat  parametrlari  orasidagi  bog‘lanishni  P,v  va  T  koordinatalar 
tizimida termodinamikaviy yuza ko‘rinishida tasvirlash mumkin. 
Koordinatalarning bunday turi, odatda moddalarning holat       dia-
grammasi deb aytiladi. 
1.3. Termodinamikaviy  jarayon 
 
Ham  o‘zaro,  ham  atrofdagi  muhit  bilan  ta’sirlashib  turuvchi 
material  jismlar  to‘plamini  termodinamikaviy  tizim  deb  ataymiz,  ko‘rib 
chiqilayotgan tizim chegarasidan tashqarida bo‘lgan boshqa barcha material 
jismlarni tashqi muhit deb atash qabul qilingan.  
Agar  holat  parametrlaridan  loaqal  bittasi  o‘zgarsa,  u  holda 
tizimning  holati  o‘zgaradi,  ya’ni  tizimda  termodinamikaviy,  jarayon  sodir 
bo‘ladi.  
Termodianmikaviy  tizimda  sodir  bo‘ladigan  barcha  jarayonlarni 
muvozanatdagi  va  muvozanatdagimas,  qaytar  va  qaytmas  jarayonlarga 
bo‘lish  mumkin.  Muvozanatdagi  jarayon  tizimning  barcha  qismlari  bir  xil 
temperaturaga va bir xil bosimga ega ekanligi bilan tavsiflanadi.  
Jarayonning  o‘tish  jarayonida  tizimning  turli  qismlari  har  xil 
temperatura,  bosim,  zichlik  va  hokazolarga  ega  bo‘lsa,  bunday  jarayon 
muvozanatdagimas jarayon deb aytiladi. 
Har  qanday  real  jarayon  ma’lum  darajada  muvozanatdagimas 
holatda  bo‘ladi.  Bundan  keyin  «jarayon»  deganda  biz  muvozanatdagi 
jarayonni tushunamiz.  
Termodinamikaning  eng  muhim  tushunchalaridan  biri  qaytar  va 
qaytmas  jarayonlar  haqidagi  tushunchadir.  Termodinamikaviy  jarayon 
termodinamikaviy  tizimning  uzluksiz  o‘zgarib  turadigan 
holatlari 
to‘plamidan iboratdir. 
Tizimning har qanday ikkita holati: 1 va 2 oralig‘ida bitta yo‘lning 
o‘zidan o‘tadigan ikkita jarayonni tasavvur etishi mumkin: holat 1 dan holat 
2 ga va aksincha holat 2 dan holat 1 ga; bunday jarayonlar to‘g‘ri va teskari 
yo‘nalishdagi jarayonlar deb aytiladi. 

 
11 
To‘g‘ri 
va 
teskari 
yo‘nalishdagi 
jarayon 
natijasida 
termodinamikaviy  tizim  dastlabki  holatiga  qaytadigan  jarayonlar  qaytar 
jarayonlar deb aytiladi. To‘g‘ri va teskari yo‘nalishlarda o‘tkazilganda tizim 
dastlabki holatiga qaytmaydigan jarayonlar qaytmas jarayonlar deb aytiladi.  
Tajribadan  ma’lumki,  o‘z-o‘zidan  sodir  bo‘ladigan  barcha  tabiiy 
jarayonlar qaytmas bo‘ladi; tabiatda qaytar jarayonlar bo‘lmaydi. 
Tizimda  o‘z-o‘zidan  sodir  bo‘ladigan  har  qanday  jarayon  va 
binobarin,  qaytmas  jarayon  tizimda  muvozanat  qaror  topmaguncha  davom 
etadi. 
Tajriba shuni ko‘rsatadiki, muvozanatga erishgan tizim keyinchalik 
shunday  holatda  qolaveradi,  ya’ni  holatini  o‘zicha  o‘zgartira  olmaydi. 
Yuqorida  aytib  o‘tilganlar  asosida  quyidagi  natijaga  kelish  qiyin  emas: 
tizim faqat muvozanat holatiga kelmaganiga qadargina ish bajara oladi. 
 
1.4. Ideal  gaz. Ideal  gaz  qonunlari 
 
XVII  –  XIX  asrlarda  atmosfera  bosimiga  yaqin  bosimlarda  gazlar 
o‘zini  qanday  tutishini  tekshirgan  tadqiqotchilar  emperik  yo‘l  bilan  bir 
qancha muhim qonuniyatlarni ochdilar. 
Boyl–Mariott  qonnui: o‘zgarmas temperaturada gazning berilgan 
massasi  uchun  absolyut  bosimning  hajmga  ko‘paytmasi  o‘zgarmas 
kattalikdir. 
P

=const 
 
 
(1.4) 
Sharl  qonuni:  hajm  va  massa  o‘zgarmas  bo‘lganda  gaz  bosimi 
absolyut  temperaturalarning  o‘zgarishiga  to‘g‘ri  proportsional  ravishda 
o‘zgaradi. 
 
 
 
2
1
2
1
T
T
p
р

 
 
 
(1.5) 
Bu bog‘lanishni quyidagi ko‘rinishda ifodalash mumkin: 
 
P=P
0
(1+

t) 
 
 
(1.6) 
 
Bu  yerda  P
0
  -  gazning  0

S  temperaturadagi  bosimi, 

  -  gazning 
hajmiy kengayishining temperaturaviy koeffitsienti. Bosim yetarlicha kichik 
bo‘lganda, turli  gazlar bir xil hajmiy kengayish temperaturaviy koeffitsien-
tiga ega bo‘ladi. Bu koeffitsient taxminan 

=1/273=0,003661

S
-1
 ga teng. 
Gey -Lyussak qonuni: bosim  va  massa o‘zgarmas bo‘lganda gaz 
xajmi  absolyut  temperaturalarning  o‘zgarishiga  to‘g‘ri  proportsional  rav-
ishda o‘zgaradi: 

 
12 
2
1
2
1
T
T
V
V

 
 
 
(1.7) 
 
yoki V=V

(1+

t) 
 
(1.8) 
 
bu yerda V
0
 va V – gazning tegishlicha 0 va t

S temperaturalardagi 
xajmi. 
Bu  qonunlardan  foydalanib,  ideal  gazning  holat  tenglamasini 
chiqarish mumkin: 
Massasi 1 kg ga teng bo‘lgan biror gaz  P
1
 ,

1
 va T

 bilan tavsi-
flanadigan  holatdan    P
2


2
  va  T
2   
  bilan  tavsiflanadigan  boshqa  holatga 
o‘tadi  deb  faraz  qilaylik.  Bu  o‘zgarish  dastlab  oraliq  hajm   


  gacha 
o‘zgarmas  temperature    T
1
        da,  so‘ngra  esa  oxirgi  hajm   


  gacha 
o‘zgarmas bosim  P
2
  sodir bo‘lsin.  
Boyl – Mariott qonuniga ko‘ra  T=const  bo‘lganda: 
2
1
1
1
1
2
1
1
     
yoki
  
р
р
р
р







 
Gey –Lyussak qonuniga ko‘ra P=const bo‘lganda 
2
1
2
1
2
1
2
1
    
yoki
   
T
T
T
T






 
Topilgan ifodalarni 

1
 uchun taqqoslasak, quyidagini olamiz: 
2
1
2
2
1
1
T
T
р
р



 
Bu tenglamani o‘zgartirib shunday yozish mumkin: 
 
   
yoki
      
2
2
2
1
1
1
const
T
р
const
T
р
T
р






  (1.9) 
ya’ni gazning absolyut bosimi bilan hajmi ko‘paytmasining absol-
yut  temperaturaga  nisbati  o‘zgarmaydi.  1  kg  gaz  uchun  bu  o‘zgarmas  kat-
talik gaz doimiysi deyiladi va R harfi bilan belgilanadi. 
     
    
yoki
    
RT
р
R
T
р




 
(1.10) 
Bu tenglama ideal gazning holat tenglamasi deyiladi. Bu tenglama 
ko‘pincha  uni  taklif  etgan  olimning  nomi  bilan  Klapeyron  tenglamasi 
deyiladi. 
Gaz doimiysining o‘lchamligi quyidagicha bo‘ladi. 

 
13 
]
[
]
[
]
[
град
кг
ж
T
р
R




 
Binobarin, gaz doimiysi  R, 1  kg gazning 1

  ga isitilganda  bajargan kenga-
yish solishtirma ishidir. m kg gaz uchun holat tenglamasi quyidagicha: 
Pv=mRT 
 
 
(1.11) 
 
1 mol gaz uchun holat  tenglamasi. 
 
Gaz holati tenglamasining uchinchi shakli bir  mol uchun yoziladi. 
Shuni  eslatib  o‘tamizki,  gazning  molekulyar  og‘irligiga  son  jixatdan  teng 
bo‘lgan  kilogrammlar  miqdori  mol,  boshqacha  aytganda  kilogramm-
molekula deyiladi yoki kilomol deb aytiladi. Masalan kislorod (O
2
) kilomoli 
32 kg ga, karbonat angidrid (CO
2
) kilomoli 44 kg ga teng va hokazo. 
Avagadro  qonuniga  ko‘ra  bir  xil  temperatura  va  bosimdagi  turli 
gazlarning teng hajmlarida molekulalar soni bir xil bo‘ladi. 
Bu  ta’rifga  asoslanib,  bir  xil  temperatura  va  bosimlarda  olingan 
turli gaz mollarining hajmi o‘zaro teng deb xulosa chiqarish mumkin. Agar 

–gazning  solishtirma  hajmi, 

–gazning  molekulyar  massasi  bo‘lsa,  u 
holda molyar hajmi 


 ga teng. Ideal gazlar uchun: 


=const 
 
 
(1.12) 
Avagadro  soni  (N

)  eksperimental  yo‘l  bilan  aniqlangan  N


6,022119

10
26
 kmol
-1
.  
Normal sharoitlarda (P=760mm sim. ust. va t=0

S) 
 
/
4
,
22
3
кмоль
м
v



 
 
(1.13) 









371
15
,
273
101325
T
р
R
   
(1.14) 
Solishtirma  hajm  qiymatini  (1.13)  tenglamadan  olib  (1.14) 
tenglamaga qo‘yganimizdan so‘ng quyidagiga ega bo‘lamiz: 

8314

R
 
 
 
(1.15) 
 
 
8314
T
p



  
 
(1.16) 
 

 
14 



V
v
T
v
р



8314
 
 
(1.17) 
T
R
pV
0


 
  
     
 (1.18) 
 
R
R


0
 
 
(1.18) tenglama bitta kilomol uchun ideal gazning holat tenglamasi 
deb aytiladi. 




K
kmol
J
R
R
8314
0

universal  gaz  konstantasi  deb  ay-
tiladi. (1.18) tenglama Klapeyron – Mendeleev tenglamasi deyiladi. 


Download 5.09 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling