Jismoniy madaniyat


Download 0.57 Mb.
bet1/6
Sana22.02.2020
Hajmi0.57 Mb.
  1   2   3   4   5   6

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

NAVOIY DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

JISMONIY MADANIYAT FAKULTETI

"JISMONIY MADANIYAT" KAFEDRASI
____ kurs _____ guruh talabasi
________________________NING

SPORT VA HARAKATLI O’YINLARNI O`QITISH METODIKASIFANIDAN


VOLEYBOL O’YINIDA QIZLARNI JISMONIY SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH
mavzusida yozgan




ilmiy rahbar: Cho’liyev


Navoiy - 2020
Tasdiqlayman______________

(imzo)


Kafedra mudiri ________________

«____»_______________2020 yil

KURS ISHI
Fan nomi _________________________________________________________

Talaba____________________________________ _____ kurs ______guruxi

Ilmiy rahbar:____________________________________________________
TOPSHIRIQLAR
1. Kurs ishining mavzusi:

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. Kurs ishining rejasi:

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3. Kurs ishining dolzrabligi va maqsadi:

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4. Ko’rgazmali qurollar ro’yxati:

a) ________________________________________________________________

b) ________________________________________________________________

v) ________________________________________________________________
5. Ishning qisqacha mazmuni:

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

6. Topshiriqni bajarilish muddati:

__________________________________________________________________
Ilmiy rahbar: ________________________ ___________

(F.I.SH.) (imzo)



Navoiy davlat pedagogika instituti __________________ fakulteti Jismoniy madaniyat ta’lim yo’nalishi _____kurs ______guruxi talabasi _________________________ning
Kurs ishi mavzusi: ________________________________________________

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________yozgan kurs ishisiga
TAQRIZ

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Taqrizchi: ________________________________________________
Kurs ishi bajarilishini baholash:

Kurs ishi talablari asosida bajarilishi va sifati rasmiylashtirilishi

Himoya vaqtdagi ma’ruza uchun

Berilgan savollarga javoblar

Jami

ball

40

30

30

100













Ilmiy rahbar: ________________________ Jo`rayev A


MUNDARIJA
1. Sportchilarni tayyorlashda jismoniy sifatlarning ahamiyati.

2. Umumiy va maxsus jismoniy sifatlar malakali sportchilar tayyorlashning poydevori.

3. Gandbolchilarni tayyorlashda jismoniy sifatlarni rivojlantirish muammolari.

4. Gandbolchilarda sakrovchanlik sifatini pedagogik tajriba yordamida o’stirish samaradorligi.

5. gandbolchilarda tezkorlik sifatini pedagogik tajriba yordamida o’stirish samaradorligi.

XULOSA.

ADABIYOTLAR.


KIRISH

Zamonaviy sport musobaqalarida o’zaro raqobatning kuchayib borishi va natijalarning to’xtovsiz o’sayotganligi dastlabki o’rgatish bosqichidan boshlab sportchilarning barcha sifat va ko’nikmalarini ilmiy asosda shakllantirish masalasiga jiddiy e’tibor qaratadi. Chunki, bugungi sport musobaqalarida yuksak natijalarga erishish uchun sportchilar organizmi katta hajmli va o’ta shiddatli yuklamalarga tayyor bo’lishi lozim. SHu bilan bir qatorda ko’p yillik sport tayyorgarligi jarayonida sportchi shu tayyorgarlik davrining qaysi bosqichida shug’ullanishidan qat’i nazar qo’llaniladigan trenirovka mashqlari yuklama jihatidan uning funksional va jismoniy imkoniyatiga mos bo’lishi kerak. Aks holda, ya’ni katta hajmli va o’ta shiddatli mashqlar zo’rma-zo’raki berilaversa shug’ullanuvchi organizmida zo’riqish alomatlari paydo bo’ladi. Agar shunday yo’nalishdagi mashg’ulotlardan foydalanish davom etaversa, nafaqat foydali sport natijasiga erishishi mumkin, balki shug’ullanuvchi organizmida kasallik asoratlari vujudga kelishi ehtimoldan holi emas.

Sport mahoratining yuksak bosqichida, ya’ni malakali, katta yoshdagi sportchilarda shunday ko’ngilsiz oqibatlar ro’y bermsasligi uchun muayyan sport turiga dastlabki o’rgatish bosqichidan boshlab jismoniy, texnik va taktik tayyorgarlikka oid mashklarni me’yorlab qo’llash tavsiya etiladi. Oydan oyga, yildan yilga mashg’ulot yuklamalarining hajmi va shiddati «zinapoya» sifatida emas, balki «to’lqinsimon» shaklda orttirib borilishi maqsadga muvofiqdir. Binobarin, har bir trener, ayniqsa BO’SM trenerlari, o’z kasbiy-pedagogik faoliyatini ilmiy asosda tashkil qilishi iste’dodli yosh sportchilar tayyorlash muammosining prinsipial jihatlaridan biridir.

YAkuniy bitiruv malakaviy ishning maqsadi gandbol bilan endi shug’ullanishni boshlagan 10-11 yoshli bolalarda sakrovchanlik va maxsus tezkorlik sifatlarini ixtisoslashtirilgan mashqlar yordamida shakllantirish samaradorligini isbot qilishdan iborat.



1. Sportchilarni tayyorlashda jismoniy

sifatlarning ahamiyati

Har qanday harakatni jismoniy sifatlarsiz tasavvur etib bo’lmaydi. Sport faoliyatida ijro etiladigan jamiyki harakat malakalari kuch, tezkorlik, chaqqonlik, chidamkorlik va egiluvchanlik sifatlari bilan chambarchas bog’liqdir. Texnik va taktik malakalarning qisqa yoki uzoq vaqt davomida vaziyat talablariga mos ravishda samarali ijro etilishi aynan shu sifatlarning shakllanganligiga bog’liqdir. Jismoniy sifatlarning mohiyati, mazmuni, ularni tarbiyalash vositalari va uslublari yirik ilmiy asarlarda o’z ifodasini topgan (V.M. Zatsiorskiy, 1970; L.P. Matveyev, V.N. Platonov, 1986; YU.V. Verxoshanskiy, 1988 va boshqalar).


2. Jismoniy sifatlar va ularni o’rgatish jarayonidagi o’rni.
Harakat malakalariga o’rgatish, ularni shakllantirish va mahorat darajasiga olib chiqish jismoniy sifatlarning qanchalik rivojlanganligi bilan belgilanadi.

So’nggi yillarga kelib olimlar o’rtasida malakali sportchilarni tayyorlashda jismoniy tayyorgarlikning o’rni, jumladan jismoniy sifatlarni bir-biriga uzviy bog’liqligi xamda ularni ish qobiliyatiga bo’lgan ta’siri haqidagi muammolar tobora katta qiziqish uyg’otib kelmoqda (V.M. Dyachkov, 1976; V.M. Zatsiorskiy, 1970; YU.V. Verxoshanskiy, 1988; V.N. Platoyenov, 1986; V.P. Filin, 1987; YU.M. Portnov, 1997; F.A. Kerimov, 2001 va b.). Avvaldan isbot qilinganki, kuch va tezkorlik sifatlarini o’zaro muvofiq tarzda shakllantira borish sportchining ish qobiliyatiga ijobiy ta’sir etadi.

J.M. Nurshin, R.S. Salomov, F.A. Kerimov (1993) va boshqalar umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarlik darajasining beqiyos ahamiyatini ta’kidlab, ushbu jarayonni texnik mahoratni shakllanishida asosiy omil bulib xizmat qilishini ko’rsatib o’tganlar.

V.S. Daxnovskiy va boshqalar (1991) tezkor-kuch va maxsus chidamkorlik sifatlarini rivojlantirishga yo’naltirilgan mashqlar bilan uzoq muddat mobaynida muntazam shug’ullanish natijasida kurashchilarning texnik-taktik mahorati xamda boshqa qobiliyatlari qanchalik sezilarli darajada shakllanishi mumkinligini tadqiqot asosida isbot qilib berganlar (1-jadval).



1-jadval

Tezkor-kuchni rivojlantirishga oid mashqlar bilan shug’ullanish natijasida jismoniy va

texnik-taktik tayyorgarlik ko’rsatkichlarining bir-biriga bog’liqligi

(V.S. Daxnovskiy va boshqalar bo’yicha, 1991)

Testlar

Tajribadan oldin


Tajribadan so’ng

Ishonchlilik belgisi

Tajriba guruhi

Nazorat guruhi

I-II

I-III

II-III








1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1. 10 marta tortilish vaqti, s


18,24

4,53

10,82

0,55

13,74

3,17

0,01

0,05

0,01


2. 10 marta o’tirib-turish vaqti, s

16,88

2,86

10,40

0,87

13,09

1,85

0,01

0,01

0,01

3. 0,7 m ga sakrash vaqti, s

8,8

1,90

6,46

0,46

7,69

1,08

0,01

0,05

0,01

4. Oyoqlarni ko’tarish vaqti, s

17,29

1,38

11,45

0,49

12,5

2,44

0,01

0,01

0,01

5. Ulaqtirishlar vaqti, s

19,99

2,14

12,8

0,46

14,41

2,74

0,01

0,01

0,01

6. Hisobga olinadigan kombinatsiyalar vaqti, s

57,56

3,88

374,3

1,50

42,7

19,81

0,01

0,05

0,01

7. Maxsus chidamkorlik koeffitsiyenti, nis. bir.

118,96

40,38

153,35

10,82

121,82

46,49

0,01

0,05

0,05

8. Garvard test darajasining indeksi

88,9

4,84

93,38

5,26

75,12

18,37

0,05

0,05

0,05

1-jadvalning davomi


9. Tana kuchi, N

1170

457,8

1820

158,5

1420

449,1

0,01

0,05

0,05

10. CHap panja kuchi, N

491

81,0

650

65,0

503,1

157,9

0,01

0,01

0,01

11. O’ng panja kuchi, N

515,1

67,7

673

50,6

601,1

1259,7

0,01

0,05

0,01

12. Turgan joydan uch hatlab sakrash, sm

405,62

190,29

543,0

61,05

454,4

211,77

0,05

0,05

0,01

13. YOtgan holatda qo’llarni yerga tirab bukib-yozish, N

490

287,4

838

101,0

607,0

284,1

0,01

0,05

0,05

So’z jismoniy tayyorgarlik va xususan sportchilarni tayyorlashda harakat sifatlarini (tezkorlik, kuch, chidamkorlik, chaqqonlik, egiluvchanlik) bir-biriga bog’lab shakllantirish muhimligi haqida borar ekan, bu borada tezkor-kuch sifatiga aloxida urg’u berish maqsadga muvofikdir.

Har bir sport turida ijro etiladigan harakat malakasi negizida tezkor-kuch sifati hal qiluvchi muhim manba bo’lib hisoblanadi. Masalan, voleybolda to’r ustidan hujum zarbasini ijro etish uchun tezkor-kuch sifati ushbu malaka muvaffaqiyatini ta’minlovchi omildir; boksda esa mazkur sifat hujum yoki qarshi hujum usullarini qisqa vaqtda katta kuch bilan qo’llashda az qotadi. Darhahiqat, kuzatuv natijalariga ko’ra kurash bo’yicha jahon, Olimpiya, yevropa, Osiyo va boshqa xalqaro musobaqalarda g’alabaga erishgan aksariyat kurashchilar yuksak darajada rivojlangan tezkor-kuch qobiliyatiga ega bo’lganlar.

Kurash turlarida chidamkorlik sifati ham g’alabaga yetaklovchi asosiy manbalardandir. Ayniqsa, kurashga oid maxsus chidamkor-likning o’rni beqiyos. Bu borada taniqli tadqiqotchi olim YU.V. Verxoshanskiy (1985) diqqatni jalb qiluvchi o’ta muhim ma’lumotlarni keltiradi. CHunonchi, sportning yakkakurash turlarida texnik mahoratning nisbatan farq qiluvchi xususiyatlaridan biri – bu o’zgaruvchan musobaqa vaziyatida tezkor-kuch asosida ijro etiluvchi murakkab harakat malakalaridir. Aynan ushbu sifat hal qiluvchi vaziyatlarda o’z yetakchiligini namoyish etadi. SHu bilan bir qatorda uzoq muddat davom etadigan musobaqa jarayonida texnik malakalarni yuqori samarada ijro etish birinchi navbatda maxsus chidamkorlik sifatiga bevosita bog’liqligi isbotni talab qilmaydi. YU.V. Verxoshanskiyning kuzatuvlariga qaraganda erkin kurash buyicha jahon chempionati ishtirokchilarining musobaqa davomida ijro etgan texnik malakalari olishuvning 3-davrida o’z samarasini keskin susaytirgan. Ushbu vaziyat ana shu kurashchilarning maxsus chidamkorligi yuqori darajada shakllan-ganligini isbotlaydi. Demak, bundan ko’rinib turibdiki, texnik mahorat samarasini musobaqalar davomida uzoq vaqt saqlab turishda maxsus chidamkorlik sifati alohida o’rin egallaydi.

Ma’lumki, maxsus chidamkorlik umumiy chidamkorlik yaxshi rivojlangan holda samarali shakllanishi isbot qilingan.

A.N. Lens (1960)ning fikricha, maxsus chidamkorlikni rivojlantirish uchun kurashchi maxsus mashqlarni uzoq vaqt davomida, hatto charchash asoratlari mavjud bo’lganda ham ijro etishi kerak bo’ladi. Umumiy chidamkorlik o’rtacha shiddatda ko’p hajmli mashqlarni (uzoq masofaga chopish, eshkak eshish, suzish, velosipedda yurish va h.k.) surunkasiga bajarish asosida shakllantiriladi.

Kurashchining maxsus chidamkorligini samarali rivojlan-tirishda asosiy vositalardan biri tatami ustida ijro etiladigan olishuv usullari – texnik malakalardir (N.N. Sorokin, 1969).

Kurashchilarni tayyorlashda va texnik mahoratni shakllantirishda egiluvchanlik sifati ham zarur omillardan biridir. YUqori darajada rivojlangan egiluvchanlik qobiliyatiga ega bo’lgan kurashchi «most» holatidan keskin xolis bo’lish, egilib ko’tarib tashlash kabi texnik malakalarni mohirona ijro etishga muyassar bo’ladi.

Egiluvchanlik asta-sekin, uzoq muddatli mashg’ulotlar evaziga shakllanadi. Agar egiluvchanlikni rivojlantirishga oid mashg’ulotlar biroz to’xtatib qo’yilsa, bu sifat keskin yo’qolib ketishi yoki susayishi mumkin.

Kurashda qo’llaniladigan usullar – texnik malakalarni o’zi egiluvchanlikni shakllantirib boradi. Lekin, buni o’zi ushbu sifatni to’laqonli rivojlantirish imkoniyatini bermaydi. Bu sifatni samarali takomillashtirish uchun mushak, pay, bo’g’imlarni cho’zish, egish, yoyish, siqish, burash kabi maxsus mashqlarni sekin-asta muntazam qo’llash kerak bo’ladi.

Egiluvchanlikni yoshlikdan boshlab shakllantirish maqsadga muvofiqdir.shu bilan bir qatorda bu sifatni rivojlantirish ehtiyotkorlikni talab qiladi. Zo’rma-zo’raki va keskin tarzda qo’llangan mashqlar mushak, pay, bo’g’imlarni shikastlanishiga, hatto og’ir jarohatga olib kelishi mumkin (V.N. Platonov, 1986). Har bir sport turining o’ziga xos mazmuni va mohiyatiga ko’ra shu sport turi bo’yicha malakali sportchi tayyorlashda maxsus jismoniy sifat-larning roli beqiyosdir.

Sport o’yinlari turlarida tezkorlik-kuch sifatlari, jumladan sakrovchanlik qobiliyati aloxida ahamiyatga egadir. Hozirgi ushbu sifatni samarali rivojlantirishga oid bo’lgan ilmiy ma’lumotlar doirasi juda keng (A.V. Ivoylov, 1985; YU.D. Jeleznyak, 1988; M.I. Popichev, 1990; M.Boyirbekov, 2003; Kao Van Txы, 1971 va b.). YU.D. Jeleznyak (1991)ning fikriga muvofiq maxsus jismoniy sifatlarni 10-12 yoshdan boshlab rivojlantirilishi maksadga muvofiqdir. YUqorida qayd etilgan mualliflarning ta’kidlashicha, sport o’yinlarida yuqori texnik-taktik mahoratga erishish shakllangan maxsus jismoniy sifatlar bilan bog’liqdir. SHu sifatlarning ichida ular tezkorlik-kuch, ayniqsa sakrovchanlik sifatiga katta e’tibor qaratgan.

R.A.Piloyan (1991) maxsus jismoniy sifatlarni qaysi yoshdan boshlab rivojlantirish haqida muhim ma’lumotlarni ilgari surgan. Jumladan, tezkorlik-kuch va chaqqonlik sifatlari 8-9 yoshdan boshlab rivojlantirish ma’qul ekan. 11-12 yoshli bolalar mashg’ulotlarida shu sifatlarni shakllantirishga oid mashqlar hajmini oshirish darkor. 13-14 yoshdan boshlab tezkorlik va chidamkorlikni rivojlantiruvchi mashqlar hajmini oshirish tavsiya etiladi. Bu fikr V.P. Filin (1987) tomonidan ham ma’qullangan.

A.M. Naraliyev (1987) sakrovchanlik sifati, jumladan vertikal sakrash misolida tezkorlik-kuch sifatini «zarbdor» uslubda rivojlantirish afzalligini ko’rsatib o’tgan.

Uning fikricha, «portlovchi» kuchni rivojlantirish aynan shu uslubda amalga oshirilishi yaxshi natija beradi. Ammo, u bu masalani bolalarni imkoniyatiga mos ravishda amalga oshirilishi kerak.


Download 0.57 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling