Kiber xavfsizlik 2-amaliy ish Tanlangan variantlar: 2, 4, 6: O’rin almashtirish usuli


Download 35.25 Kb.
Sana11.11.2021
Hajmi35.25 Kb.

Kiber xavfsizlik 2-amaliy ish

Tanlangan variantlar: 2, 4, 6:

2.O’rin almashtirish usuli

Eng sodda jadvalli shifrlashda asosan uzatiladigan ma`lumotning harflari juda sodda holda o`rin almashgan. Bu usulning kaliti jadval o`lchovi bilan aniqlangan. Bu usul skitala usuliga juda o`xshash. Masalan, T0 =QONAROV-SHOHRUX* degan ma`lumot jadvalga ustun bo`yicha yoziladi. To’rtta qator va beshta ustundan iborat jadvalga ma`lumot quyidagicha yoziladi.



Q

R

S

R

O

O

H

U

N

V

O

X

A

_

H

*

Endi esa qator bo’yicha o’qib olinadi, so’ngra shifrlangan matn tayyor.

T1 =QRSROOHUNVOXA_H*;

Deshifrlashda,esa kalit k=4*4; matritsa o’lchamiga teng bo’ladi va bunda qator bo’yicha yozilib ustun bo’yicha o’qiladi.

4.Kalit so’z yordamida shifrlash usuli;

T0 = QONAROV_SHOHRUX*; K=HOME

H

O

M

E

2

4

1

3

Q

R

S

R

O

O

H

U

N

V

O

X

A

_

H

*

Bunda ham avvalgidek jadvalni to’ldirib olamiz va kalit so’z yordamida shifrlaymiz;

Ustunlarni sonlarning o’sish tarbida joylashtiramiz va qator bo’yicha o’qib olamiz.



Е

H

M

O

1

2

3

4

S

Q

R

R

H

O

U

O

O

N

X

V

H

A

*

_

T1 = SQRRHOUOONXVHA*_;

Deshifrlashda esa matnni qator bo’yicha yozib, sonlarni o’sish tartibida yozib olamiz va kalit so’z bo’yicha joylashtiramiz. Shundan so’ng ustun bo’yicha o’qib olamiz.

5.VERNAM USULI

Vernam usuli bo’yicha shifrlashda Ingliz alifbosi va yana 6 ta simvol jami 32 ta belgini tartiblab raqamlaymiz va 0 va 1 lik kodlarga o’girib chiqamiz. Keyinchalik xor amali orqali belgilarni yig’indisini olamiz. Qo’shiluvchilar esa shifrlanuvchi ma’lumot va kalitdir.

A=0=00000 N=13=01101 #=26=11010

B=1=00001 O=14=01110 !=27=11011

C=2=00010 P=15=01111 _=28=11100

D=3=00011 Q=16=10000 @=29=11101

E=4=00100 R=17=10001 ?=30=11110

F=5=00101 S=18=10010 *=31=11111

G=6=00110 T=19=10011 XOR jadvali

H=7=00111 U=20=10100 0+0=0

I=8=01000 V=21=10101 0+1=1

J=9=01001 W=22=10110 1+0=1

K=10=01010 X=23=10111 1+1=0

L=11=01011 Y=24=11000 Formulasi:

M=12=01100 Z=25=11001 T1=T0+K

T0 =QONAROV-SHOHRUX*

K = KITOB

Qo’shish jarayoni :

Q+K=10000+01010=11010=#

O+I=01110+01000=G

N+T=01101+10011=10010=S

A+O=O

R+B=10001+00001=10000=Q



O+K=01110+01010=00100=E

V+I=10101+01000=11101=@

_+T=11100+10011=01111=P

S+O=10010+01110=11100=_

H+B=00111+00001=00110=G

O+K=01110+01010=00100=E

H+I=00111+01000=01111=P

R+T=10001+10011=00010=C

U+O=10100+01110=11010=#

X+B=00001+10111=10110=W

Shu tariqa davom ettirsak quyidagich shifrlanadi :

T1 = #GSAQE@P_GEPC#W

Shu yo’l bilan orqaga qaytiladi ya’ni tayyor ma’lumotga kalit qo’shiladi va shifrlangan ma’lumot qaytarib olinadi.

RSA usuli

Алгоритм модуль арифметикасининг даражага кўтариш амалидан фойдаланишга асосланган. Алгоритмни қуйидаги қадамлар кетма-кетлиги кўринишида ифодалаш мумкин.

1-қадам. Иккита 200дан катта бўлган туб сон p ва q танланади.

2-қадам. Калитнинг очиқ ташкил этувчиси n ҳосил қилинади

n=pq.


3-қадам. Қуйидаги формула бўйича Эйлер функцияси ҳисобланади:

f(p,q)=(p-1)(q-1).

Эйлер функцияси n билан ўзаро туб, 1 дан n гача бўлган бутун мусбат сонлар сонини кўрсатади. Ўзаро туб сонлар деганда 1 дан бошқа бирорта умумий бўлувчисига эга бўлмаган сонлар тушунилади.

4-қадам.f(p,q) қиймати билан ўзаро туб бўлган катта туб сон e танлаб олинади.

5-қадам. Қуйидаги шартни қаноатлантирувчи е сони аниқланади

ed=1(modf(p,q)) .

Бу шартга биноан кўпайтманинг f(p,q) функцияга бўлишдан қолган қолдиқ 1га тенг. е сони очиқ калитнинг иккинчи ташкил этувчиси сифатида қабул қилинади. Махфий калит сифатида d ва n сонлари ишлатилади.

6-қадам. Дастлабки ахборот унинг физик табиатидан қатъий назар рақамли иккили кўринишда ифодаланади. Битлар кетма-кетлиги L бит узунликдаги блокларга ажратилади, бу ерда L - L log2(n+1) шартини қаноатлантирувчи энг кичик бутун сон. Ҳар бир блок [0, n-1] оралиқка тааллуқли бутун мусбат сон каби кўрилади. Шундай қилиб, дастлабки ахборот Х(i), i= сонларнинг кетма-кетлиги орқали ифодаланади. i нинг қиймати шифрланувчи кетма-кетликнинг узунлиги орқали аниқланади.

7-қадам. Шифрланган ахборот қуйидаги формула бўйича аниқланувчи Y(i) сонларнинг кетма-кетлиги кўринишида олинади:

Ахборотни расшифровка қилишда қуйидаги муносабатдан фойдаланилади:



Х(i)=(Y(i))d (modn).

Мисол. сўзини шифрлаш ва расшифровка қилиш талаб этилсин. Дастлабки сўзни шифрлаш учун қуйидаги қадамларни бажариш лозим.

1-қадам. p=3 ва q=7 танлаб олинади.

2-қадам. n=p*q=3*7=21ҳисобланади.

3-қадам. Эйлер функцияси аниқланади.

F(p,q)=(3-1)*(7-1)=12



4-қадам. Ўзаро туб сон сифатида e=17сони танлаб олинади.

5-қадам.(d*17)mod(12)=1 шартини қаноатлантирувчи d сони танланади.

(f*1+1)/e= хақиқий сон



d=5

6-қадам. Дастлабки сўзнинг алфавитдаги харфлар тартиб рақами кетма-кетлигига мос сон эквиваленти аниқланади. b харфига -1, e харфига-4, h харфига -7,z harfiga -25,o harfiga-14,d harfiga -3 Ўзбек алфавитида 36та харф ишлатилиши сабабли иккили кодда ифодалаш учун 6 та иккили хона керак бўлади. Дастлабки ахборот иккилик кодда қуйидаги кўринишга эга бўлади:

000100 000001 001001.

Демак, дастлабки матнX(i)<18,7,14,23,17,20,23>кетма-кетлик кўринишида ифодаланади.

7-қадам. кетма-кетлиги очиқ калит {17,21} ёрдамида шифрланади:

Y(1)=(18^17)(mod 21)=9

Y(2)=(7^17)(mod 21)=7

Y(1)=(14^17)(mod 21)=14

Y(1)=(23^17)(mod 21)=11

Y(1)=(17^17)(mod 21)=5

Y(1)=(2^17)(mod 21)=20

Y(1)=(23^17)(mod 21)=11

Шифрланган сўз Y(i)=<9,7,14,11,5,20,11>

T1=JHOLFUL;

Шифрланган сўзни расшифровка қилиш махфий калит {5,21} ёрдамида бажарилади.:

Y(1)=(1^5)(mod 21)=1

Va hakozo qilanadi va T0 matn hosil bo:ladi

Дастлабки сон кетма-кетлиги расшифровка қилинган X(i)=<1,4,7,25,14,3> кўринишида дастлабки матн билан алмаштирилади.



Келтирилган мисолда ҳисоблашларнинг соддалигини таъминлаш мақсадида мумкин бўлган кичик сонлардан фойдаланилди.

Vazifa: Har bir talaba ushbu usullar orqali o’z ism va familyasini shifrlash va deshifrlash jarayonini amalga oshirsin.

Download 35.25 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling