“Kompyuterni tashkil etish” fani 1-Blok savollari


Download 235 Kb.
Sana15.01.2020
Hajmi235 Kb.

“Kompyuterni tashkil etish” fani

1-Blok savollari

  1. Axborot va kodlash tushunchasi

Axborot – bu, yaratuvchisi doirasida qolib ketmagan va xabarga aylangan, bilimlar noaniqligi, to’liqsizligi darajasini kamaytiradigan hamda og’zaki, yozma yoki boshqa usullar (shartli signallar, texnik vositalar, hisoblash vositalari va x.k.) orqali ifodalash mumkin bo’lgan atrof-muhit (ob`ektlar,voqea-hodisalar) to’g’risidagi ma`lumotlardir.

Axborotning asosiy xossalari: to’liqlik; yaroqlilik; ishonchlilik; dolzarblik; tushunarlilik.

Kodlash sistemasi- ob’ektlarni kodli belgilash qoidalari majmuidir. Kod harf, raqam va boshqa simvollardan tashkil topgan alfavit asosida quriladi. Kodni xarakterlovchi tushunchalar – uning uzunligi va strukturasidir. Kod uzunligi koddagi o‘rinlar (pozitsiyalar) sonini, kod strukturasi- kodda simvollarning joylashish tartibini belgilaydi.

Ob’ektni kodli belgilash muolajasi kodlash deb ataladi.




  1. Sanoq sistemalari haqida tushuncha

Sanoq sistemalari: Sanoq sistemalari o’rinli(pozitsion) va o’rinsiz(nopozitsion) bo’ladi. O’rinli sanoq sistemalarida raqam o’zining sondagi turgan o’rniga qarab turli qiymatni akslantiradi.O’rinsiz sanoq sistemasi esa raqamning qiymati uning sondagi tutgan o’rniga bog’lik emas.O’rinli sanoq sistemasiga ikkilik, o’nlik sanoq sistemalari misol bo’la oladi.O’rinsiz sanoq sistemasiga Rim raqami misol bo’la oladi. Masalan, lotin harflari bilan yoziladigan rim sanoq sistemasi, ya’ni I harf har doim birni, V-beshni, X-o`nni, L-ellikni, C-yuzni, D-besh yuzni, M-mingni va hokazo.

  1. Kompyuter arxitekturasi (RISC va CISC)

Zamonaviy kompyuter arxitekturasi:

Zamonaviy kompyuter o‘zaro bog‘langan - protsessorlar, tezkor xotira modullari va ma’lumotlarni kiritish-chiqarish qurilmalaridan iborat bo‘lishi mumkin.

RISC (Reduced Instruction Set Computer) qisqartirilgan buyruqlar to‘plamiga ega bo‘lgan kompyuterlar ishlab chiqarila boshlandi. Ushbu kompyuterlarning buyruqlari, ulardan avval ishlab chiqarilgan - to‘liq buyruqlar to‘plamiga ega bo‘lgan - CISC (Complex Instruction Set Computer) kompyuterlarning buyruqlariga nisbatan ancha sodda va tez bajarilar edi. RISC kompyuterlari asosida keyinchalik ko‘p sonli buyruqlarni bir vaqtda bajara oladigan - superskalyar kompyuterlar ishlab chiqarila boshladi.




  1. Kompyuter sathlari.

Kompyuter sathlari: Ko‘pgina zamonaviy kompyuterlar ikki va undan ortiq sathlardan iboratdir. Kompyuter arxitekturasining olti sathdan iborat tuzilishga ega ko‘rinishda ifodalangan holda o`rganamiz.

0- Raqamli-mantiqiy sathi;

1- Mikroarxitektura sathi;

2- Buyruqlar to`plami arxitektura sathi;

3- Operatsion tizim sathi;

4- Assembler sathi;

5- Amaliy dasturlash tillari sathi;




  1. Kompyuterning raqamli-mantiqiy sathini tashkil etish.

Nolinchi sath – bu kompyuterning apparat taminoti sathi hisoblanadi. Raqamli mantiqiy sath, ya’ni nolinchi sath ob’ektlari ventillar, ya’ni uzgich-ulagichlar deb ataladi. Ular yordamida - И, ИЛИ, НЕ (AND, OR, NOT) kabi oddiy mantiqiy funksiyalar bajariladi.

  1. Kompyuter arxitekturasining rivojlanish tarixi.

Kompyuter arxitekturasining rivojlanish bosqichlarini quyidagicha ifodalash mumkin:

1.Nolinchi avlod – mexanik kompyuterlar (1642-1945 yillar) -Paskal (1642 yil), Leybnits (1672 yil) va Bebbidjlar (1722 yil) tomonidan ishlab chiqilgan kompyuterlar.

2.Birinchi avlod – elektron lampalar asosida qurilgan kompyuterlar (1945-1955 yillar) – Fon Neyman tamoili asosida qurilgan kompyuterlar.

3.Ikkinchi avlod – tranzistorlar asosida qurilgan kompyuterlar (1955-1965 yillar).

4.Uchinchi avlod – integral sxemalar asosida qurilgan kompyuterlar (1965-1980 yillar).

5.To‘rtinchi avlod – katta integral sxemalar asosida qurilgan kompyuterlar (1980 yillardan boshlab) – Intel 8080 (8), 8086 (16), 8088 (16), 80486 (32) va Pentium protsessorlari asosida qurilgan kompyuterlar.

6.Beshinchi avlod – ko‘rinmas kompyuterlar.


  1. Kompyuter turlari.

Kompyuterlarning turlari. Kompyuterlarning turlari sifatida esa, quyidagilarni ko‘rsatib o‘tish mumkin:

1.Shaxsiy kompyuterlar (ishchi stansiyalar).

2.Serverlar.

3.O‘rnatiladigan kompyuterlar – mikrokontrollerlar (rus tilida –vstraivayemыye kompyuterы).

4.Ishchi stansiyalardan iborat komplekslar – klasterlar.

5.Meynfreymlar.

6.O‘yinlar uchun mo‘ljallangan kompyuterlar (rus tilida – igrovыye kompyuterы) PS-3, PS-4.

7. «Bir marotaba qo‘llaniladigan» kompyuterlar (rus tilida –odnorazovыye kompyuterы).




  1. Ma’lumotlarni kiritish-chiqarish arxitekturasi




  1. Kompyuter avlodlari va ularning farqini texnik tahlili.

1.Nolinchi avlod – mexanik kompyuterlar (1642-1945 yillar) -Paskal (1642 yil), Leybnits (1672 yil) va Bebbidjlar (1722 yil) tomonidan ishlab chiqilgan kompyuterlar.

2.Birinchi avlod – elektron lampalar asosida qurilgan kompyuterlar (1945-1955 yillar) – Fon Neyman tamoili asosida qurilgan kompyuterlar.

3.Ikkinchi avlod – tranzistorlar asosida qurilgan kompyuterlar (1955-1965 yillar).

4.Uchinchi avlod – integral sxemalar asosida qurilgan kompyuterlar (1965-1980 yillar).

5.To‘rtinchi avlod – katta integral sxemalar asosida qurilgan kompyuterlar (1980 yillardan boshlab) – Intel 8080 (8), 8086 (16), 8088 (16), 80486 (32) va Pentium protsessorlari asosida qurilgan kompyuterlar.

6.Beshinchi avlod – ko‘rinmas kompyuterlar.



  1. Kompyuter tuzilishinini strukturasini.

Fon Neyman prinspi: Hozirda ishlab chiqarilayotgan kompyuterlarning qurilish asoslarini o‘zida mujassam etgan dastlabki kompyuterlardan biri, bu 1952 yili Djon Fon Neyman tomonidan ishlab chiqilgan va birinchi avlod kompyuterlariga mansub bo‘lgan - IAS (Immediate Address Storage) «to‘g‘ridan-to‘g‘ri adreslanuvchi xotira» degan nomga ega kompyuter edi. Fon Neyman kompyuteri beshta asosiy qismlardan iborat edi:

- xotira;

- arifmetik-mantiqiy qurilma;

- boshqarish qurilmasi;

- ma’lumotlarni kiritish-chiqarish qurilmalari.

11. Kompyuter arxitekturasi haqida tushunchalar.

Zamonaviy kompyuter arxitekturasi:

Zamonaviy kompyuter o‘zaro bog‘langan - protsessorlar, tezkor xotira modullari va ma’lumotlarni kiritish-chiqarish qurilmalaridan iborat bo‘lishi mumkin.





  1. Kompyuterning asosiy tizimli blok qismining vazifalari tasnifi.




  1. Tizimli blokning asosiy ichki qism qurilmalari



  1. Kompyuterning qo`shimcha qurilmasi modemlar vazifalari va turlari




  1. Kompyuterning qo`shimcha qurilmasi printerlar va ularning turi



  1. Hisoblash texnikasida sanoq sistemalari




  1. Kompyuter tizimlarini tashkil etilishi



  1. Kompyuterlarni ko’psathli tashkil etilishi

Kompyuter sathlari: Ko‘pgina zamonaviy kompyuterlar ikki va undan ortiq sathlardan iboratdir. Kompyuter arxitekturasining olti sathdan iborat tuzilishga ega ko‘rinishda ifodalangan holda o`rganamiz.

0-Raqamli-mantiqiy sathi;

1-Mikroarxitektura sathi;

2-Buyruqlar to`plami arxitektura sathi;

3-Operatsion tizim sathi;

4-Assembler sathi;

5-Amaliy dasturlash tillari sathi;

19. Kompyuterning asosiy monitor qurilmasining vazifalari va tasnifi.


20. Kompyuterni tashkil etish fani haqida asosiy tushunchalar

2-Blok savollari

  1. Xotiraning adreslari. Baytlarning tartiblanishi.

Xotiraning adreslari: Asosiy xotira – kompyuterning dasturlar va ma’lumotlarni saqlash uchun mo‘ljallangan komponentidir. Xotira ma’lum bir uzunlikka ega bo‘lgan axborotlarni saqlovchi yacheykalardan iborat bo‘ladi.

Bayt – ketma-ket yozilgan 8 ta bitdan iborat bo’lib, uning xar birida bittadan belgini ifodalash mumkin. Bunday belgilar soni 28=256 tadan iborat. Bundan tashqari axborotlarning hosilaviy o’lchov birliklari xam mavjud bo’lib, ular kilobayt(Kb), megobayt(Mb), Gigobayt(Gb), eksobayt(Eb) lardan iboratdir:

1 Kb = 210 =1024 bayt;

1 Mb = 210=1024 Kb;

1 Gb = 210 = 1024 Mb;

1 Eb = 210 = 1024 Gb;


  1. CD-DVD disklar.

CD va DVD disklar:

CD-ROM (Compact Disc-Read Only Memory) – kompakt diskda joylashgan doimiy xotira.

CD-R (CD-Recordable) – yozish mumkin bo‘lgan kompakt disk.

CD-RW (CD-ReWritable) – ma’lumotlarni o‘chirib qayta yozish mumkin bo‘lgan disk.

DVD (Digital Video Disk – raqamli video disk, yoki Digital Versatile Disk) – raqamli ko‘p maqsadli disk. Ushbu disklarga yozishda qizil rangli lazer qo‘llaniladi va ularning quyidagi xillari mavjud:


  1. IDE va SCSI disklar.




  1. Kesh xotira va uning turlari.

Kesh xotira. Buyruqlar va ma’lumotlarni qanday saqlanishiga qarab kesh xotiraning ikki xili mavjud. Buyruqlar ham, ma’lumotlar ham birgalikda saqlanadigan kesh-xotira birlashtirilgan kesh-xotira deb ataladi. Buyruqlar alohida, ma’lumotlar alohida saqlanadigan kesh-xotira esa alohida ajratilgan kesh-xotira deb ataladi.

Xotira modullarining quyidagi xillari mavjud:

- SIMM (Single Inline Memory Module) – ulanish nuqtalari bir tomonda joylashtirilgan xotira modullari;

- DIMM (Dual Inline Memory Module) - ulanish nuqtalari ikki tomonda joylashtirilgan xotira modullari.



  1. Xotira modullarini yig‘ish va ularning xillari.

Xotira qurilmalarning barcha xillari bitta umumiy xususiyatga ega: ularda axborotni ham yozish, ham o‘qish imkoniyatlari mavjud. Bunday xotira tezkor xotira qurilmasi (TXQ) deb ataladi. RAM (Random Access Memory – RAM - OZU). Tezkor xotira qurilmasining ikki xili mavjud:

Statik TXQ (Static RAM - SRAM). Bu xildagi xotira D-triggerlar asosida quriladi. (ko‘pincha ikkinchi sath keshxotirasi sifatida ishlatilmoqda)

Dinamik TXQ (Dynamic RAM - DRAM). Bu xildagi xotirani qurishda triggerlar ishlatilmaydi. Dinamik TXQ tranzistorlar va juda kichik kondensatorlardan qurilgan, yacheykalar to‘plamidan iborat bo‘ladi.

  1. Tezkor va doimiy xotira qurilmalari.



SSD disk — bu qattiq diskning(nakopitel) bir turi bo'lib, kontroller va mikrosxemalardan tashkil topgan bo'ladi. Uning ichida HDD ichida joylashgan qandaydir harakat qiluvchi disklar bo'lmaydi. SSD disklarning 2 turi mavjud bo'lib, ulardan biri SSD flesh, ikkinchisi SSDRAM deb nomlanadi. O'qish va yozish tezligining yuqoriligi. Ulanish texnologiyasi SATA III hisoblanadi va bu orqali ma'lumotlarni yozish tezligi 3-6 Gb/s ga yetadi.

Qayta yozish. Eng asosiy muammolardan biri hisoblanadi. Bu qurilmaga fayllarni yozish, ularni o'chirish davomiyligi chegaralangan, ya`ni 10000 marotaba yozib-o'chirish amalga oshganidan so'ng, bu SSD diskni ishlatib bo'lmaydi.

Vinchesterlar HDD(Hard – qattiq, Disk – disk, Drive – dvigatel) germetik (butunlay havo o’tkazmaydigan) yopiq korpusga joylangan, magnitlana oladigan qatlamga ega disklardir.


  1. SIMM xotira modullari.

SIMM (Single Inline Memory Module) – ulanish nuqtalari bir tomonda joylashtirilgan xotira modullari;

  1. DIMM xotira modullari.

DIMM (Dual Inline Memory Module) - ulanish nuqtalari ikki tomonda joylashtirilgan xotira modullari.

  1. Qattiq disklarning texnik parametrlari.

HDD va SSD disklarning texnik parametrlari:

- Hajmi (500 Gb, 1Tb, 2 Tb);

- Qo'llab-quvvatlanadigan standartlar ("qattiq diskda" texnologik interfeyslarning. IDE, EIDE, ATA, PATA, SATA, USB1,2,3);

- Disklarning aylanish tezligi (optimal - daqiqada 7200 ayl/min);

- Bufer hajmi - bufer - o'qish / yozish tezligi va interfeys orqali uzatishni farqlash uchun mo'ljallangan qidiruv xotira. Zamonaviy disklarda odatda 8 MB dan 64 MB oralig'ida bo'ladi.


  1. PATA va SATA intrfeyslari va ularning asosiy ko`rsatkichlari.

PATA va SATA interfeysi:

PATA interfeysi SATA interfeysidan 4 marotaba kattadir. PATA shinasining eng yuqori tezligi 133 MB/s bo'lsa, bu ko'rsatkich SATA1 dan ham past natija. SATA – Serial ATA – ketma ket ATA interfeys hisoblanadi. Bu interfeys PATA(ATA) ga nisbatan ixcham va tezligi bilan afzaldir. Uning bugungi kunga kelib SATA1, SATA2 SATA3 kabi versiyalari mavjud. SATA1 ning shina tezligi 1,5 Gbit/s(150MB/s), SATA2 niki 3 Gbit/s (300MB/s) va nixoyat SATA3ning shina tezligi 6 Gbit/s(600MB/s) gacha o'tkazuvchanlik qobiliyatiga ega.



  1. Tizimli platalar va ularning turlari.

Asosiy plata va uning tarkibi:

Kompyuterning asosiy qurilmasi uning mikroprosessoridir. Qolgan qurilmalar unga xizmat qiladilar. Asosiy plata esa ularni bir-biriga bog’laydi. Odatda yangi mikroprosessor ishlab chiqilganda, u uchun mo’ljallangan asosiy platada foydalanish uchun yangi mikrosxemalar ham yaratiladi. Bu mikrosxemalar birgalikda chipset (mikrosxemalar to’plami) deb ataladi.

Odatda asosiy plata tarkibiga quyidagi qo’shimcha qurilmalar ham kiradi.

1. Ovoz platasi; 2. Videoplata; 3. Mahalliy tarmoqqa kartasi (LAN card).

• Ona plataning form-faktori — bu ona plataning xajmi, mahkamlash joylari, protsessorning qay tartibda oʻrnatilishini aniqlovchi standart.

• Eskirgan: Baby-AT; Mini-ATX; LPX.

• Zamonaviy: ATX; microATX; FlexATX; NLX; WTX, CEB.

• Kiritilayotgan: Mini-ITX; Nano-ITX; Pico-ITX; BTX, MicroBTX va PicoBTX



  1. ISA, PSI shinalari va ularning funksional vazifalari.

PCI (Peripheral Component Interconnect) – tashqi tashkil etuvchi qurilmalarni o‘zaro birgalikda ishlashini ta’minlovchi shina.



  1. Kiritish/chiqarish tizimlari.

Kiritish-chiqarish tizimini tashkillash:

Biron bir qurilma o’ziga xizmat ko’rsatilishini hoxlasa, u boshqarish shinasiga talabga ko’ra uzilish signalini jo’natadi. Bu signalni olgan mikroprosessor o’z ishini to’xtatib unga xizmat ko’rsatadi. Har bir qurilmaning o’z drayveri (unga xizmat ko’rsatuvchi dasturi) bo’lib, uzilish paytida shu drayver ishga tushadi.



  1. BIOS interfeysi va uning funkisonal vazifasi.




  1. USB portlarni tashkil qilish.

USB shinasida ma’lumotlarni uzatish – kompyuter tarmoqlaridagi kabi, kadrlarni almashinish asosida amalga oshiriladi. USB shinasining asosiy konsentratori har bir millisekund oralig‘ida, unga ulangan qurilmalarga uzatib turadigan kadrlari keltirilgan.

USB 1.0 . U ikki rejmda Low-speed -1,5 Mbit/s va Full-speed - 12 Mbit/s qobilayati mavjud edi.

USB 2.0 uch rejmda: Low-speed, 10—1500 Kbit/s (klaviatura, sichqoncha, djoystik, geympad), Full-speed, 0,5—12 Mbit/s (audio-, videoqurilmalar) va High-speed, 25—480 Mbit/s (videoqurilmalar, axborot saqlash qurilmalari) o’tkazuvchanlik qobiliyatida ishlaydi. USB 2.0 port 4 o’tkazuvchanlik tarkibida ishlaydi.

SuperSpeed (USB 3.1 Gen 1) o`tkazish tezligi 5 Gbit/s, USB 3.0;

SuperSpeed+ (USB 3.1 Gen 2) o`tkazish tezligi 10 Gbit/s, USB 3.0.


  1. Tarmoq kartasi va uning texnik parametrlari.




  1. Video kartalar va ularning texnik ko`rsatkichlari.

Videoprotsessor: Zamonaviy kompyuterlar uch o’lchovli grafika, yuqori sifatli video bilan ishlaydi. Bu ulardan ekranga chiqariladigan murakkab axborotni tezda qayta ishlay olishini talab qiladi.

Videoprosessorlarning asosiy parametrlari bu uning razryadlari soni, videoxotirasi sig’imi va bir sekundda nechta triangel (uch o’lchovli tasvirning eng kichik bo’lagi)ni qayta ishlay olishidir.

Video kartaning asosiy parametrlari:


  1. Takt chastotasi;

Radeon HD 6670 = 840 MGs-1500 MGs

GeForce GTX 560 = 822 MGs × 32 = 26304 Meg piksel/s; 822 MGs × 64 = 52608 Meg piksel/s;

2. Xotira hajmi. 1Gb-4 Gb;

3. Shina kengligi; 128, 256, 384 va 512 razryadli;

4. GDDR2, GDDR3, GDDR4, GDDR5. 2,5GGS


  1. Monitorlar va ularning turlari.

Hozirgi kunda ishlab chiqarilayotgan monitorlarning deyarli barchasi suyuq kristalli

monitorlardir. Dastlab, bundan qirq yil oldin elektron soatlar va kalkulyatorlarda foydalanilgan suyuq kristallar hozir deyarli barcha tasvirlarni aks ettiruvchi qurilmalarda

ishlatiladi. LCD (Liquid Crystal Display – cuyuq kristalli displey) deb ataluvchi bu monitorlar

foydalanuvchilar orasida o’zining tashqi o’lchamlari sababli yassi monitor deb ham ataladi.

So’nggi paytda yarim o’tkazgichli fotodiodlardan foydalanadigan monitorlar keng ishlab

chiqarila va narxlarning pasayishi sababli ommaviylasha boshlandi. Bunday monitorlar LED (Light Electronic Diode – yarim o’tkazgichli fotodiod) deb nom olgan.




  1. Ma`lumotlarga konveyer ishlov berish va prinsipi




  1. Magnitli disklar – vinchesterlarning mexanik strukturasi.

Magnit disklar.

Yo‘lka (rus tilida – dorojka) deganda, disk to‘liq bir marotaba aylanishi natijasida, unga yozilgan bitlar ketma-ketligi tushuniladi. Har bir yo‘lka ma’lum bir uzunlikdagi sektorlarga bo‘lingan.(HBY-512 bayt)

Yo‘lkada ma’lumotlardan avval, yozish-o‘qish qurilmasini sinxronlash uchun mo‘ljallangan preambula (preamble) joylashgan bo‘ladi.

Ma’lumotlardan keyin esa, xatolarni to‘g‘irlash kodi ECC (Error-Correcting Code) yozib qo‘yiladi. Hozirgi disklarda 5000 dan 10 000 tagacha yo‘lkalar bo‘lishi mumkin, ya’ni har bir yo‘lkaning kengligi 1 mikrondan - 2 mikrongacha bo‘lishi mumkin (1 mikron=1/1000 mm).




  1. Kompyuter xotira ierarxiyasi.

Xotira ierarxiyasi: Ierarxiya bo‘ylab yuqoridan pastga qarab, uchta ko‘rsatgichni o‘zgarib borishini ko‘rishimiz mumkin.

1. Xotiraga murojaat qilish vaqti;

2. Xotira xajmi o‘sib boradi ;

3. Xotira qurilmalarining narxi;

Xotira elementlariga murojat qilish vaqtlari ierarxiyasi:

Registrlar – 1 ns;

Kesh xotira -10 ns;

Asosiy xotira -10-20ns;

Magnit disklar -10 mks;


  1. Xotiraning asosiy parametrlari


3-Blok savollari


  1. Trigger ta’rifi va uning turlari

Triggerlar – ikkita turg’un holatli chiqishga ega bo’lgan qurilma bo’lib, u elementar xotira yacheykasi (bistabil yacheyka) va boshqaruv sxemasiga ega. Boshqaruv sxemasi bevosita elementar xotira yacheykasi kirishiga kelib tushayotgan ma’lumotni signallar kombinasiyasiga o’zgartiradi.

Trigger turlari (funksional belgisiga ko’ra):

• RS-trigger – ikkita boshqaruv kirishiga ega:

S (set-o’rnatish) – triggerni mustaqil ravishda 1 holatiga o’rnatadi;

R (reset-olib tashlash) – triggerni mustaqil ravishda 0 holatiga o’rnatadi.

• D-trigger – bitta ma’lumot kirishiga ega D (delay-kechikish).

• T-trigger – navbatdagi kirish impulsi kelishi bilan holatni qarama-qarshisiga o’zgartiradi T (time-vaqt).

• JK-trigger – ikkita boshqaruv kirishiga ega bo’lgan universal trigger:

J (jamp -kutilmagan ulanish) - triggerni mustaqil 1 holatga o’rnatadi.

K (kill -kutilmagan uzilish) - triggerni mustaqil 0 holatga o’rnatadi.



  1. D-trigger va uning shartli belgisi, tuzilmasi va otish jadvali




  1. Т-trigger va uning shartli belgisi, tuzilmasi va otish jadvali




  1. JK-trigger va uning shartli belgisi, tuzilmasi va otish jadvali




  1. RS-trigger va uning shartli belgisi, otish qoidasi va otish jadvali




  1. Multipleksor va uning shartli belgisi, otish qoidasi va otish jadvali




  1. Demultipleksorlar va uning shartli belgisi, otish qoidasi va otish jadvali




  1. Shifratorlar va uning shartli belgisi, otish qoidasi va otish jadvali




  1. Dishifratorlar va uning shartli belgisi, otish qoidasi va otish jadvali




  1. Registrlar va ularning asosiy vazifalari

Registr ketma-ket turdagi raqamli qurilma bo’lib, ko’p razryadli ikkilik sonlar ko’rinishidagi ma’lumotlarni eslab qolish va vaqtincha xotirada saqlash uchun ishlatiladi. Registr ikkilik razryad sonlarga teng miqdordagi triggerlar majmuasidan iborat.

Registr turlari:

• Parallel registr- Parallel registr ma’lumotlarni parallel shaklda yozish, saqlash va uzatish uchun mo’ljallangan.

• Parallel registrlar asinxron yoki sinxron ishlash prinsipida ixtiyoriy triggerlardan tuzilish mumkin.

• Ketma-ketli registr kirishdagi ma’lumotlarni ketma-ket tartibda yozish, saqlash va uzatish uchun mo’ljallangan.

• Ma’lumot yozishdan avval registr dastlabki holatga (0) o’rnatiladi.



  1. Parallel registr

• Parallel registr- Parallel registr ma’lumotlarni parallel shaklda yozish, saqlash va uzatish uchun mo’ljallangan.

• Parallel registrlar asinxron yoki sinxron ishlash prinsipida ixtiyoriy triggerlardan tuzilish mumkin.



  1. Ketma-ketli registr

• Ketma-ketli registr kirishdagi ma’lumotlarni ketma-ket tartibda yozish, saqlash va uzatish uchun mo’ljallangan.

• Ma’lumot yozishdan avval registr dastlabki holatga (0) o’rnatiladi.



  1. Dasturlanuvchi mantiqiy qurilma




  1. Uchta mantiqiy ozgaruvchili sodda mantiqiy integral sxema ( SMIS)ning dasturlashdan keyingi tuzilma sxemasi




  1. Arifmetik-mantiqiy qurilma tushunchasi

Arifmetik-mantiqiy qurilma ta’rifi:

• Arifmetik va mantiqiy amallar bajariladigan qurilma arifmetik-mantiqiy qurilma (AMQ) deb ataladi.

• Barcha turdagi AMQlar uchun ayiruv, mantiqiy ko’paytiruv, mantiqiy qo’shuv, istisnoli YoKI, inversiya, o’ngga siljish, chapga siljish, musbat orttirma (inkriment), manfiy orttirma (dekrement) arifmetik amallarini bajarish majburiy hisoblanadi. Majburiy amallar apparat vositalari yordamida amalga oshiriladi, ya’ni talab etilgan ishni bajarish uchun ma’lumotlar ma’lum mikrosxemalarda ishlov berilishi kerak. Majburiy amallar sodda amallar deb ataladi.

AMQlar arifmetik ko’paytiruv va bo’luv kabi nisbatan murakkab amallarni bajarmaydi. Shuning uchun bu amallar sodda amallarning dasturiy kombinasiyasi yordamida bajariladi. Bu usul amallarni bajarishning mikrodasturiy usuli deb ataladi.



  1. Arifmetik-mantiqiy qurilmaning funksianal tuzilmasi




  1. Analog-raqamli signallarni almashtirish




  1. Integral mikrosxemalar (IMS) va ularning turlari



Integral mikrosxemalarning turlari:

1.Kichik integral sxemalar – tarkibida 1 tadan 10 tagacha ventillar bo‘lgan mikrosxemalar.

2.O‘rta integral sxemalar – tarkibida 10 tadan 100 tagacha ventillar bo‘lgan mikrosxemalar.

3.Katta integral sxemalar – tarkibida 100 tadan 100 000 tagacha ventillar bo‘lgan mikrosxemalar.

4.O‘ta katta integral sxemalar – tarkibida 100 000 tadan ortiq ventillar bo‘lgan mikrosxemalar.


  1. Mantiqiy funktsiyalar va Bul algebrasining asosiy qonunlari.

...

Bul algebrasi mantiq funksiyalari:

Kompyuter arxitektursasining raqamli mantiqiy sathi elementlarini loyihalashda, Bul algebrasi qoidalaridan foydalaniladi. Bul algebrasining oddiy funksiyalari hisoblangan, mantiqiy ko‘paytirish – I (AND), mantiqiy qo‘shish – ILI (OR) va inkorlash – NE (NOT) funksiyalarini bajaruvchi elementlar. Sxemalarda mantiqiy qiymatlar ma’lum bir kattalikdagi kuchlanishlar bilan ifodalanadi. Odatda mantiqiy 0-ga 0 dan 1V-gacha bo‘lgan kuchlanish, mantiqiy 1-ga esa 2 dan 5V-gacha bo‘lgan kuchlanishlar mos keladi.

Yuqoridagi va keyingi rasmlarda keltirilgan oddiy mantiqiy funksiyalarni amalga oshiruvchi juda kichik elektron qurilmalar – ventillar deb ataladi. Ventillar - tranzistorlar asosida quriladi.




  1. Mantiqiy ifoda va haqiqiylik jadvali. HAM, YOKI-EMAS elementlarining sxemada belgilanishi.




  1. Mantiqiy ifoda va haqiqiylik jadvali. YOKI, HAM-EMAS elementlarining sxemada belgilanishi.




  1. Bul algebrasidan foydalanib Bul ifodalarini soddalashtirish




  1. Mantiqiy integral sxemalarning asosiy elementlari haqiida tushuncha

Asosiy raqamli mantiqiy sxemalarning - kombinator va arifmetik sxemalar deb nomlanadigan xillari mavjud.

1.Kombinator sxemalar yoki kombinatsion sxemalar:

• - multipleksorlar;

• - dekoderlar;

• - komparatorlar;

• - dasturlanadigan mantiqiy matritsalar.

2.Arifmetik sxemalar:

• - siljitish sxemalari;

• - jamlagichlar;

• - arifmetik-mantiqiy qurilmalar.



  1. Integral sxemalarda shifrator




  1. Integral sxemalarda deshifrator



4-blok savollari

  1. Mikroprosessorning turlari.

2. Mikroprosessor tarkibiy qismlari

Har qanday mikroprosessor aniq sondagi elementlardan tashkil topgan, bularga :

1)xotira


2)registr

3) arifmetik mantiqiy qurilma

4)boshqarish qurilmasi.


  1. Mikroprosessorning asosiy ko`rsatkichlari

Mikroprotsessorlarning asosiy xarakteristikasi.

  • (mikrosxemaning oyoqlari soni);

  • takt chastotasi (bir sekundda necha marta eng sodda amalni bajara olishi);

  • razryadlari soni (bir vaqtda ikkilik sanoq sistemasining necha xonali soni bilan ishlay olishi);

  • yadrolari soni (bir vaqtda nechta masalani parallel ishlay olishi);

  • kesh xotirasi hajmi;

  • undan chiqadigan issiqlik miqdori;

  • undagi tranzistorlar soni va tranzistorlarning o’lchamidir.

  1. Protsessorlarda ma`lumotlarga ishlov berish




  1. Zamonaviy kompyuterlarda o‘rnatilayotgan protsessorlar.




  1. Parallel kompyuter arxitekturalari.




  1. Shimoliy va Janubiy hisoblash protsessorlari.




  1. Kompyuter buyruqlar tizimi va uning turlari.




  1. Markaziy mikroprotsessor qurilmalarining tuzilishi.




  1. Parallel kompyuter arxitekturalari haqida tushuncha




  1. Assembler tili va uning vazifalari haqida tushuntirishlar bering. Misollar keltiring.

Har bir operatorga bittadan mashina buyrug‘i to‘g‘ri keladigan til bu – assembler tili deb ataladi. Har bir assembler tili yoki assemblerlar, mashina buyruqlarining nomlari qisqartirib yozilgan – mnemonikalarga, ya’ni ma’noga ega qiskartirilgan so‘zlarga asoslanadi. Masalan: qo‘shish – ADD, ayrish – SUB, ko‘chirib yozish – MOV, bir qiymatga orttirish – INC va boshqa mashina buyruqlari kabi. Assembler tilida ham – konstantalarni, o‘zgaruvchilarni, xotira adreslarini ifodalovchi metkalarni tavsiflash uchun, simvollardan iborat nomlar qo‘llaniladi.

Assembler operatorlari to‘rtta qismdan iborat yozuvlar qatori ko‘rinishida bo‘ladi: metkalar, amallar, operandalar va izohlar. Metkalar asosiy xotira adreslarini simvollarda ifodalangan nomlari sifatida ishlatiladi.




  1. Assembler tilini o‘rganish qanday maqsadlarda amalga oshiriladi?




  1. Assembler tilidagi dasturlarning, yuqori sath tillarida tuzilgan dasturlardan farqli va foydali jihatlari qaysilar?



  1. Assembler tilida qo‘llaniladigan operatorlar va ularning formatlari haqida tushuncha bering.




  1. Assembler tilida makroslar deganda nima tushuniladi, ular nima uchun ishlatiladi va ularning qanday xillarini bilasiz?



  1. Assemblerlash jarayoni deganda nima tushuniladi va u qanday amalga oshiriladi?




  1. Kompyuter tizimlarining unumdorlik kriteriyasi.

KTning unumdorlik kriteriyasi:

Kompyuter tizimlarining asosiy xarakteristikalariga unumdorligi, samaradorligi (effektivligi), javob berish vaqti, ishonchliligi va qiymat kiradi. Ularga qo’shimcha qilib, keyingi tariflar ishlatiladi: o’lchamlari, vazni, ishlatadigan quvvati, ishlash haroratining diapazoni, tamir talablilik va boshqalar. Xarakteristikalar tizimning tuzilishiga, dasturiy taminot tarkibiga, tizimning ishlash rejimiga bog’liq.



  1. Kompyuter tizimlarining unumdorligi.

KT ning unumdorligi – tizimning hisoblash quvvati bo’lib, uning vaqt birligida bajarilgan hisoblash ishining miqdori bilan aniqlanadi.

Unumdorlik 2 xil usulda aniqlanadi.



  1. Unumdorlik vaqtning birligida yechilayotgan masalalar soni bilan o’lchanadi. O’lchov birligi : masala soni/vaqt.



n – T vaqt oralig’ida yechilgan masalalar soni;

T – vaqt oralig’i.

  1. Unumdorlikni aniqlashning boshqa usuli bir masalani turli bosqichlarga bo’lib yechish orqali hisoblanadi. Bunda τ1, τ2,… τn bosqichlarning tugallanish momentlari.




  1. Kompyuter tizimlarining ishlash vaqti tarifi.




  1. Kompyuter tizimlarining asosiy ishonchli parametrlari.




  1. Kompyuter unumdorligini oshirish usullari




  1. Kompyuter unumdorligini oshirish jarayoni



5-blok savollari

1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.



100111(2)-(10); 96(10))-(8); 3А8(16))-(10);

2. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.



158(10))-(16); AD,67(16)-(2); 132,267 (10)-(8)

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

11101,111 (2)-(10) 371,05(8-(10)), B9,58 (16)-(10)

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

11101,111 (2)-(10) 371,05(8-(10)), B9,58 (16)-(10)

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

581,106 (10)-(2), 115,707 (8)-(2), D21,E6 (16)-(2)

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

1101010,1101 (2)-(10), 132,267 (10)-(8, 56,567(10)-(16)

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

321,1 (8)-(2), 132,267(10)-(8) A8F(16) - (10)

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

101001011111(2)-(10 ), 106(10)-(2), 42,67(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

101001111(2)-(10 ), 202(10)-(2), 42(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

1010010100111(2)-(10 ), 205(10)-(2), 444(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

1010010110011(2)-(10 ), 255(10)-(2), 58 (8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

10100110101011(2)-(10 ), 25345(10)-(2), 458 (8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

1010011111(2)-(10 ), 256(10)-(2), 47(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

1010001111(2)-(10 ), 180(10)-(2), 42,67(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

10110111(2)-(10 ), 106(10)-(2), 67(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

10100011(2)-(10 ), 110(10)-(2), 78(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

101001111(2)-(10 ), 110(10)-(2), 42(8)-(10),

18. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.



1111010111(2)-(10 ), 102(10)-(2), 94(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

10110111(2)-(10 ), 255(10)-(2), 42(8)-(10),

  1. Berilgan sonlarni ko`rsatilgan sanoq sistemalarida ifodalang.

101001111(2)-(10 ), 202(10)-(2), 67(8)-(10),
Download 235 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling