Ko‘rsatishni o‘rgatish kabi masalalarni o‘z ichiga qamrab oladi


Download 0.59 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/4
Sana07.12.2020
Hajmi0.59 Mb.
  1   2   3   4

 

 



 



 



I. O’quv fanining dolzarbligi va oliy kasbiy ta’limdagi o’rni  



 

Oliy  ta’limning  fundamentalligi  real  dunyodagi  jarayonlar,  ob’yektlar  va 

hodisalar orasidagi munosabatlarni ajratib bila olishga yo‘naltirilgan bo‘lib, yuqori 

malakali  mutaxassislarni  tayyorlashda  asos  sifatida  qabul  qilingan.  Malaka 

talablari tayyorlanayotgan kadrlarning ko’nikma va malakalariga yuqori talablarni 

qo‘ymoqda.  Shu  talablar  zamonaviy  sharoitlardan  bevosita  kelib  chiqqan  bo‘lib, 

ularning  maqsadi  ta’lim  olayotgan  yoshlardan  milliy  intellektual  kadrlarni 

shakllantirishdan  iborat.  Gumanitar  ta’lim  yo‘nalishlari  uchun  qo‘yilgan  malaka 

talablari  ichida  jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  va  sportning  tibbiy-fiziologik  asoslari 

faniga  doir  talablar  alohida  o‘rin  tutadi.  Bu  esa  jismoniy  madaniyat  ta`lim 

yo‘nalishi o‘quv rejalarida o‘z ifodasini topdi.  

Ushbu  dasturda  jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  va  sportning  tibbiy-fiziologik 

asoslari  fani  bo‘yicha  talabalarni  sportda  tarbiyalash,  sog‘lomlashtirish,  davolash 

va tiklanishga qaratilgan yo‘nalishlarida jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarida xizmat 

tizimi  bilan  tanishtirish,  kasallik  turlariga  qarab  davolash  jismoniy  mashqlarni 

tashkil  qilish  va  uni  o‘tkazish,  har  bir  muolajani  gigiyenik  sog‘lomlashtirish 

ahamiyatini  yuzaga  keltirish  va  sport  shikastlanishlarida  birinchi  tibbiy  yordam 

ko‘rsatishni o‘rgatish kabi masalalarni o‘z ichiga qamrab oladi.  

Jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  va  sportning  tibbiy-fiziologik  asoslari  fani 

asosiy  umumkasbiy  fan  hisoblanib  4-7  semestrlarda  o‘qitiladi.  Dasturni  amalga 

oshirish  o‘quv  rejasida  berilgan  umumiy  psixologiya,  umumiy  pedagogika, 

jismoniy  madaniyat  nazariyasi  va  metodikasi,  gimnastika  va  uni  o‘qitish 

metodikasi, yengil atletika va uni o‘qitish metodikasi, sport va harakatli o‘yinlarni 

o‘qitish metodikasi, kurash turlari va uni o‘qitish metodikasi, suzish va uni o‘qitish 

metodikasi, sport mahoratini oshirish, sport turlari bo‘yicha musobaqalar o‘tkazish 

va  hakamlik  qilish  kabi  fanlardan  yetarli  bilim  va  ko‘nikmalarga  ega  bo‘lishlikni 

talab etadi. 

 

II. O’quv fanining maqsadi va vazifasi 

 

Fanni o‘qitishdan maqsad – jismoniy madaniyat ta`lim yo‘nalishi talabalariga 

jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  va  sportning  tibbiy-fiziologik  asoslari  fani  bo‘yicha 

nazariy  bilimlarga  ega  qilish,  fanga  oid  ko‘nikmalarni  shakllantirish  hamda 

malakalarga  ega  qilish.  Ma`ruza,  seminar  mashg‘ulotlarida  o‘qitishning  faol 

uslublaridan  foydalangan  holda  nazariy  bilim  beriladi,  lobaratoriya  va  amaliy 

mashg‘ulotlarda  esa  ma`ruza  va  seminar  mashg‘ulotlarida  egallangan  bilimlarni 

talabalar amaliy ko‘rib bajarish orqali ko‘nikma va malakalari shakllantiriladi. 

Fanning  vazifasi  –  talabalarda  jismoniy  mashqlar  bilan  shug‘ullanish, 

salomatlikni  saqlash,  ish  qobiliyatini  oshirish  vaqtidagi  shart-sharoitlarni 

o‘rganish,  ularning  ta`sirini  kuzatishni  o‘rgatish.  Mashg‘ulotlar  uchun  gigiyenik, 

tibbiy-fiziologik qoidalari va me`yorlarini ilmiy asoslangan holda ishlab chiqish va 

chora-tadbirlar  belgilash.  Salomatlikni  saqlash  va  ish  qobiliyatini  oshirish  uchun 

zaxiradagi  kuchlardan  sport  tibbiyoti  yo‘l  yo‘riqlar  asosida  foydalangan  holda 

davolash,  jismoniy  tarbiya  va  gigiyenik  omillaridan  foydalanish.  Shuningdek 


 

ularning  me`yorlarini  o‘rganishdan  iborat  bo‘lib,  jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  va 



sportning  tibbiy-fiziologik  asoslari  fanini  o‘qitishning  maqsadiga  erishish  uchun 

belgilangan  fanga  oid  topshiriqlarni  bajartirish  hamda  mavzularni  mazmun 

mohiyatini talablar darajasida o‘rgatish va amalga oshirishdan iborat. 

Fan  bo‘yicha  talabalarning  bilim,  ko‘nikma  va  malakasiga  quyidagi  talablar 

qo‘yiladi. Talaba: 

Jismoniy tarbiya gigiyenasi fanidan 

-  sog‘lom  turmush  tarzini  shakllantirishda  jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  va 

sportning  tibbiy-fiziologik  asoslari  fanining  o‘rni  va  ahamiyatini  bilishi;  jismoniy 

tarbiya  gigiyenasi  fanining  maqsadi  hamda  vazifalari;  jismoniy  tarbiya  gigiyenasi 

va  sportning  tibbiy-fiziologik  asoslari  o‘quv  fan  sifatida  tutgan  o‘rni;  havo 

gigiyenasi,  havoning  tarkibi,  fizik  va  kimyoviy  xususiyatlari  haqida  bilimga  ega 



bo‘lishi kerak.  

-  ob-havo,  iqlim  va  unga  moslashuv;  suv  va  tuproq  gigiyenasi,  sport 

inshootlari  gigiyenasi;  jismoniy  tarbiya  va  sport  bilan  shug‘ullanuvchilarning 

shaxsiy  gigiyenasi;  jismoniy  tarbiya  va  sport  mashg‘ulotlari  davrida  ovqatlanish 

gigiyenasi;  ayrim  sport  turlari  bilan  shug‘ullanish  gigiyenasini  haqida 

ko‘nikmalarga ega bo‘lishi kerak.  

-  jismoniy  tarbiya  va  bolalar  sportining  gigiyenik  mohiyati;  chiniqishni 

gigiyenik  asoslari;  ishlab  chiqarish  gigiyenasi;  jismoniy  tarbiya  darslarida 

yuklamalarni  me`yorlashtirishning  gigiyenik  asoslari;  sportning  alohida  turlari 

bilan shug‘ullanishga bo‘lgan gigiyenik talablar haqida malakalarga ega bo‘lishi 

kerak. 

Jismoniy mashqlar fiziologiyasidan  

-  jismoniy  mashqlar  fiziologiyasi  fanining  maqsadi  hamda  vazifalari; 

jismoniy  mashqlar  fiziologiyasi  va  biomexanikasi  fanining  rivojlanishi; 

o‘quvchilar sog‘lom turmush tarzining fiziologik asoslari haqida bilimдlarga ega 



bo‘lishi kerak. 

-  jismoniy  mashqlar  sog‘lom  turmush  tarzining  asosi  sifatida;  o‘quvchi-

yoshlar organizmini funktsional imkoniyatlarini rivojlantirish; jismoniy madaniyat 

mashg‘ulotlari  jarayonida  o‘quvchilarni  chiniqtirishning  fiziologik  asoslari; 

adaptatsiyaning  fiziologik  asoslari;  jismoniy  mashqlarning  fiziologik  tavsifi; 

jismoniy mashqlar erkin harakat sifatida qo‘llanilishini haqida ko‘nikmalarga ega 



bo‘lishi kerak.  

- sport faoliyatida organizmda yuzaga keladigan holatlarning fiziologik ta`rifi; 

jismoniy  harakat  ko‘nikma  va  malakalarini  rivojlantirishning  fiziologik  asoslari; 

jismoniy  tarbiya  mashg‘ulotlarini  o‘tkazishning  fiziologik  asoslari  va  tavsifi; 

jismoniy tarbiya jarayonida muskullar ishini vegetativ ta`minlash; jismoniy tarbiya 

mashg‘ulotlarida jismoniy yuklamalarni me`yorlashni fiziologik asoslash; jismoniy 

sifatlarni rivojlantirishni fiziologik asoslari. sport turlariga o‘quvchilarni tanlash va 

yo‘naltirishning fiziologik asoslari; jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchi 

ayollar  organizmini  fiziologik  xususiyatlari;  sog‘lomlashtiruvchi  jismoniy 

tarbiyaning fiziologik asoslari haqida malakalarga ega bo‘lishi kerak.  



Jismoniy mashqlar biomexanikasidan 

- jismoniy mashqlar biomexanikasi fanining maqsadi hamda vazifalari; odam 



 

tanasi  harakatining  dinamikasi;  biomexanik  tizim  bo‘lgan  odam  tansi  harakat 



apparatining  tuzilishi;  harakat  sifati  biomexanikasi;  xususiy  biomexanika;  tana 

holatini saqlash va o‘z joyida harakatlar haqida bilimlarga ega bo‘lishi kerak.  

- joy o‘zgartiruvchi harakatlar; yurish va yugurish biomexanikasi, dinamikasi; 

kinematika  haqida  tushuncha  va  Nyuton  qonunlari  haqida  ko‘nikmalarga  ega 



bo‘lishi kerak. 

-  ayrim  sport  turlari  biomexanikasi;  aylanma  va  ilgarilanma  harakatlar;  o‘q 

atrofida  harakatlar;  umumiy  rivojlantiruvchi  mashqlarning  biomexanikasi  asoslari 

haqida malakalarga ega bo‘lishi kerak. 

Sport tibbiyoti fanidan  

-  sog‘lom  turmush  tarzini  shakllantirishda  jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  va 

sportning  tibbiy-fiziologik  asoslari  fanining  o‘rni  va  ahamiyatini  bilishi;  sport 

tibbiyoti  fanining  maqsadi  hamda  vazifalari;  O‘zbekistonda  sport  tibbiyotini 

tashkil  etish  asoslari;  umumiy  sport  patologiyasi  asoslari;  sportchilarning 

kasallanishi  va  jarohatlanishi;  sport-pedagogik  nazorat  mazmuni  va  metodlari 



haqida bilimga ega bo‘lishi kerak.  

- yoshlar va o‘quvchilarni jismoniy tarbiyasida shifokor nazorati; sportda ish 

qobiliyatini tiklash  asoslari; davolash  jismoniy  tarbiyasi  asoslari;  o‘quvchilarning 

jarohatlanishi;  yurak  qon-tomir  tizimi  kasalligi,  nafas  olish  organlari,  moddalar 

almashinuvining buzilishi va tomir kasalliklari; jarohatlar va asab tizimi kasalligi

tayanch-harakat  apparati  kasalliklarini  davolash  jismoniy  tarbiyasini  haqida 



ko‘nikmalarga ega bo‘lishi kerak.  

-  yoshlar  va  o‘quvchilar  salomatligining  tibbiy  nazorati;  yoshlar  va 

o‘quvchilarning  tibbiy  guruhlarga  taqsimlanishi;  bir  tibbiy  guruhdan  boshqa 

guruhga  o‘tish  isboti  va  kuzatish  usullari;  o‘zini  nazorat  qilish  qoidalari  haqida 



malakalarga ega bo‘lishi kerak. 

 

III. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg’ulotlari) 

 

1-modul. Jismoniy tarbiya gigiyenasi faniga kirish 

 

1-mavzu. Jismoniy tarbiya gigiyenasi fanining maqsadi hamda vazifalari 

Jismoniy  tarbiya  gigiyenasi  rivojlanishi  haqida  nazariy  ma`lumotlarga  ega 

qilish.  Umumta`lim  maktab  o‘quvchilarning  yosh  xususiyatlarini  hisobga  olgan 

holda katta, o‘rta va kichik me`yordagi  gigiyenaga taalluqli tavsifini tahlil qilish, 

rivojlanish  bosqichlari  va  har  bir  yosh  davrlardagi  ahamiyati  haqida  nazariy 

ma`lumotlarga ega qilish.  



 

2-modul. Jismoniy tarbiya gigiyenasi va sportning tibbiy-fiziologik asoslari 

o‘quv fan sifatida tutgan o‘rni 

1-mavzu. Jismoniy tarbiya gigiyenasi va sportning tibbiy-fiziologik asoslari 

o‘quv fan sifatida tutgan o‘rni 

Boshqa  fanlar  bilan  o‘zaro  aloqasi,  tarixi.  Jismoniy  tarbiya  va  sport 

mashg‘ulotlarida gigiyenaning ahamiyati haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 


 



3-modul. Havo gigiyenasi, havoning tarkibi, fizik va kimyoviy hususiyatlari 



1-mavzu.Havo gigiyenasi, havoning tarkibi, fizik va kimyoviy hususiyatlari 

Havoning tarkibi, fizik va kimyoviy hususiyatlari haqida nazariy ma`lumotlarga 

ega  qilish.  Jismoniy  tarbiya  mashg‘ulotlarida  havo  gigiyenasining  ahamiyati 

haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish. Harorat, namlik, havoning harakat tezligi 

va  yo‘nalishi.  Barometrik  bosim.  Tashqi  sharoitning  o‘zgarishiga  odam 

organizmining moslashuvi haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 

4-modul. Ob-havo, iqlim va unga moslashuv 

 

1-mavzu. Ob-havoning mashg‘ulotlarga ta`siri 

Jismoniy  tarbiya  va  sport  mashg‘ulotlarini  o’tkazishda  ob-havoning  ta`siri 

haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

2-mavzu. Iqlim va unga moslashuv 

Iqlim  va  akklimatizatsiya  (Klimatnig  o’zgarishi).  Iqlim  va  uning  organizmga 

ta`siri. O‘zbekiston sharoitida iqlimning o‘ziga xosligi, mikroiqlim (kichik iqlim), 

adaptatsiya (moslashuv) haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  



 

5-modul. Suv va tuproq gigiyenasi 

1-mavzu. Suv va tuproq gigiyenasi 

Suvning  organoleptik  kimyoviy  va  epidemiologik  xususiyatlari  haqida  nazariy 

ma`lumotlarga  ega  qilish.  Ichimlik  suviga  bo‘lgan  gigiyenik  talablar.  Suvning 

qattiqligi. Suvni tozalash va zararsizlantirish. Jismoniy tarbiya va sport amaliyotida 

tuproq gigiyenasi ahamiyati haqida nazariy  ma`lumotlarga ega qilish. Tuproqning 

asosiy  hususiyatlari.  Uni  zararsizlantirish  va  tuproqni  tozalash  jarayoni  haqida 

nazariy ma`lumotlarga ega qilish. 

 

6-modul. Sport inshootlari gigiyenasi va jismoniy tarbiya hamda sport 

bilan shug‘ullanuvchilarning shaxsiy gigiyenasi 

1-mavzu. Sport inshootlari gigiyenasi va jismoniy tarbiya hamda sport 

bilan shug‘ullanuvchilarning shaxsiy gigiyenasi 

Ochiq  va  yopiq  sport  inshootlarining,  ahamiyati,  uni  loyihalash  va  qurilishi 

haqida  nazariy  ma`lumotlarga  ega  qilish.  Sport  inshootlarining  tiplari.  Ochiq  va 

yopiq 


bolalar 

sport 


maydonchalari, 

sog‘lomlashtirish 

shaharchalari 

yoritilganligining  gigiyenik  ahamiyati  va  harorat  rejimi,  shaxsiy  gigiyenaning 

gigiyenik  aspektlari,  uning  sog‘lom  turmush  tarzi  bilan  aloqasi  haqida  nazariy 

ma`lumotlarga ega qilish.  



 

2-mavzu. Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari davrida ovqatlanish 

gigiyenasi 

Jismoniy  tarbiya  va  sport  mashg‘ulotlari  davrida  ovqatlanishning  ahamiyati 

haqida  nazariy  ma`lumotlarga  ega  qilish.  Ozuqa  moddalarning  tarkibi.  Jismoniy 

tarbiya va sport bilan shug‘ullanuvchilar ovqatlanishining o‘ziga xos xususiyatlari 

haqida  nazariy  ma`lumotlarga  ega  qilish.  Issiq  iqlimda  jismoniy  tarbiya  va  sport 


 

bilan  shug‘ullangan  vaqtda  ovqatlanish  gigiyenasi  va  suv  ichish  tartibi  haqida 



nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

3-mavzu. Ayrim sport turlari bilan shug‘ullanish gigiyenasi 

Sport  turlari  bilan  shug‘ullanishning,  sportga  tanlash  va  yo‘naltirishning 

gigiyenik  asoslari.  Sportga  tanlashda  ayrim  tizimlarning  xususiyatlari.  Sportning 

alohida turlari bilan shug‘ullanishga bo‘lgan gigiyenik talablar. Ayrim sport turlari 

bilan  shug‘ullanishda  gigiyenaning  o‘rni  va  ahamiyati  haqida  nazariy 

ma`lumotlarga ega qilish.  



 

7-modul. Jismoniy tarbiya va bolalar sportining gigiyenik mohiyati 

 

1-mavzu. Jismoniy tarbiya va bolalar sportining gigiyenik mohiyati 

Jismoniy  tarbiya  va  bolalar  sportining  gigiyenik  mohiyati  haqida  nazariy 

ma`lumotlarga ega qilish.  

 

2-mavzu. Chiniqishni gigiyenik asoslari 

Chiniqtirishning  gigiyenik  asoslari,  an`anaviy  chiniqtirish  metodlarini 

gigiyenik  asoslari,  noan`anaviy  chiniqtirish  metodlarini  gigiyenik  asoslari  haqida 

nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 

3-mavzu. Jismoniy tarbiya darslarida yuklamalarni me`yorlashtirishning 



gigiyenik asoslari 

Jismoniy 

tarbiya 

darslarida 

yuklamalarni 

me`yorlashni 

gigiyenik 

mexanizmi.  Jismoniy  mashqlarni  me`yorlashga  qo‘yiladigan  talablar  va 

me`yorlash tamoyillari haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish. 

 

 



Fanning sport tibbiyoti bo‘limi bo‘yicha nazariy mashg‘ulotlar mazmuni 

 

 

8-modul. Sport tibbiyoti rivojlanishining tarixiy taraqqiyoti 

 

1-mavzu. Sport tibbiyotining paydo bo‘lishi va rivojlanishining qisqacha 

tarixi 

Sport  tibbiyotining  jismoniy  tarbiya  o‘qituvchilarini  o‘qitishdagi  tutgan 

o‘rni.  Tibbiyot  va  sport  tibbiyoti  tushunchalari.  Sport  tibbiyotining  maqsadi  va 

vazifasi haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 

2-mavzu. O‘zbekistonda sport tibbiyotini tashkil etish asoslari 

O‘zbekiston  Respublikasi  aholisining  sog‘ligini  saqlashda  va  jismoniy 

tarbiya  o‘qituvchilarini  tarbiyalashda  chiqarilayotgan  qarorlar.  O‘rta  Osiyo 

mamlakatlarida  sport  tibbiyoti  rivojlanishi.  O‘zbekistonda  jismoniy  tarbiyaning 

rivojlanishidagi  sport  tibbiyotida  yangi-tibbiy  nazoratning  vujudga  kelishi. 

O‘zbekiston  Respublikasida  sportchilar  uchun  tashkil  qilingan  dispanserlar, 

stasionarlar  (maxsus  shifoxonalar),  reablitatsiya  (tiklanish)  markazlari  va 


 

sanatorilar haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  



 

9-modul. Sport patologiyasi asoslari, shifokor nazorati, o‘quvchi-yoshlarni 

jismoniy tarbiya va sport bilan shug’ullantirish 

 

1-mavzu. Umumiy sport patologiyasi asoslari 

Patologik (kasallik) holat haqida tushuncha. Sportchilarda patologik holatni 

o‘ziga  xosligi.  Sportchilarda  patologik  holatni  kelib  chiqishidan  oldingi  holatlar 

(charchash,  zo’riqish).  Patologik holatni olidini olishda  takroriy  nazorat qilish va 

sportchilar jismoniy ish qobiliyatini murakkab sinamalar orqali nazorat qilishning 

ahamiyati haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 

2-mavzu. Sportchilarni kasallanishi va jarohatlanishi 

Salomatlik  haqida  tushuncha.  Stress  (bosim-kuchlanish)  organizmning 

umumiy  tanglik  holati.  Kasallik  sabablari.  Reaktivlik  (qarshi  ta’sir).  Irsiyat  va 

uning  kasallik  paydo  bo‘lishidagi  ahamiyati.  Sportchilar  jarohatlanishi  va  uning 

sabablari.  Sportchilar  jarohatlanishi  va  oldini  olish  haqida  nazariy  ma`lumotlarga 

ega qilish.  

 

3-mavzu. Sportchilarda shifokor (tibbiy) pedagogik nazorat o’tkazish 

mazmuni va metodlari 

Tibbiy  pedagogik  nazorat  (TPN).  Tibbiy  pedagogik  nazoratning  asosiy 

vazifalari.  Tibbiy  pedagogik  nazoratni  tashkil  qilish  shakllari.  Tibbiy-pedagogik 

nazorat o‘tkazishda qo‘llaniladigan uslublar. Tibbiy pedagogik nazorat o‘tkazishda 

qo‘llaniladigan funktsional sinamalar haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 

4-mavzu. O‘quvchi-yoshlarni jismoniy tarbiya va sport bilan shug’ullanishida 



shifokor nazorati 

Birlamchi  shifokor  nazoratini  tashkil  qilish  va  uning  vazifasi,  maqsadi. 

Shifokor  nazoratida  qo‘llaniladigan  usullar.  Funktsional  tizim  va  ularni  baholash. 

Shifokor nazoratining xulosa qilishi, tibbiy guruhlar va uning bayonnomasi haqida 

nazariy ma`lumotlarga ega qilish. 

 

5-mavzu. Sportda ish qobiliyatini tiklash vositalari 

Qayta  tiklash  vositalarini  tasnifi:  a)  pedagogik,  b)  psixologik,  v)  tibbiy 

vositalar.  Sportda  qo‘llaniladigan  qayta  tiklash  vositalari.  Oqsil  moddalar. 

Farmakologik  va  fizikaviy  tiklash  vositalari  haqida  nazariy  ma`lumotlarga  ega 

qilish. 


 

10-modul. Davolash jismoniy tarbiyasi asoslari, yurak-qon tomir va nafas 

olish tizimlari faoliyati 

1-mavzu. Davolash jismoniy tarbiyasi asoslari 

Davolash  jismoniy  tarbiyaning  organizmga  ta`siri.  Davolash  jismoniy 

mashqlar  asosiy  turlari.  Shifobaxsh  davolash  jismoniy  mashqlar.  Suzish, 

gimnastika,  engil  atletika,  sport  o‘yinlari  davolash  jismoniy  vosita  sifatida 



 

qo‘llanilishi haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  



 

2-mavzu. O‘quvchilarning jarohatlanishi (shikastlanishi) 

O‘quvchilar, sport bilan shug‘ullanuvchilarning shikastlanishi. O‘quvchilar, 

sport  bilan  shug‘ullanuvchilarning  shikastlanishlari  sabablari.  Zo‘riqish.  O‘ta 

zo‘riqish.  O‘tkir  va  surunkali  o‘ta  zo‘riqish  haqida  nazariy  ma`lumotlarga  ega 

qilish.  

 

3-mavzu. Yurak qon tomir tizimining sportchilarda o‘ziga xosligi, kasalligi 

Yurak  qon-tomir  tizimining  funktsional  holati.  Sportchilar  yuragining 

tuzilishi  va  uning  o‘ziga  xos  xususiyatlari.  Sportchilar  yuragining  funktsional 

xususiyatlari  (deiatatsiysi,  gipertrafiysi).  Shifokor  tibbiy  pedagogik  nazoratning 

Yurak  qon-tomir  tizimini  dinamik  kuzatuvi  va  uning  ahamiyati  (pulsometriy, 

arterial  qon  bosimni  o’zgarishi).  Yurak  aritmiyalari.  Yurak  poroklari  haqida 

nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 

4-mavzu. Nafas olish organlari, modda almashuvining buzilishi va tomir 

kasalliklari 

Nafas olish organlari tizimining funktsional holati. Sportchilarda nafas olish 

organlari  xususiyatlari.  Sportchilarda  modda  almashinuvi  va  uning  buzilishi. 

Sportchilarda  varikoz  va  tromboflebit  kasalligi  haqida  nazariy  ma`lumotlarga  ega 

qilish.  

 

5-mavzu. Jarohatlar va asab tizimi kasalligi, tayanch-harakat apparati 



kasalliklarini davolash jismoniy tarbiyasi 

Jarohatlar  turiga  va  jarohat  bosqichiga  qarab  davolash  jismoniy  tarbiya 

qo‘llanishi.  Asab  kasalligi  turiga  qarab  davolash  jismoniy  tarbiyasi  qo‘llanishi. 

Tayanch-harakat  apparati  kasalliklarida  (osteoxondroz,  deformiryushiy  osteartroz, 

radikulit,  ishaz)  davolash  jismoniy  tarbiyasi  qo‘llanishi  haqida  nazariy 

ma`lumotlarga ega qilish. 



 

11-modul. O‘quvchi-yoshlar salomatligini tibbiy nazorati 

 

1-mavzu. Tibbiy nazorat 

Tibbiy 

nazoratning 



dastlabki, 

takroriy, 

qo‘shimcha 

turlari. 

Disponserizatsiya-tibbiy  nazoratdagi  tutgan  o‘rni.  Shifokor  va  trenerning 

birgalikda  sportchilarni  nazoratini  ahamiyati.  Sanitariya-gigiyenik  nazorat 

o‘tkazishning tibbiy nazoratdagi ahamiyati. Sport musobaqalarida tibbiy xizmatni 

tashkil etish haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 

2-mavzu. O‘quvchi-yoshlarni tibbiy guruhlarga taqsimlanishi 

 

Tibbiy  guruhga  ajratish  nimaga  asoslanishi  haqida.  Tibbiy  guruhlar 



ajratishda  anamnez  (sorab  surishtrish),  samotoskopiya  (ko’rib,  kuzatib) 

antropometriya  (o’lchab),  fiziometriya  (aparatlar  orqali)  tekshiruvlari. 

Organizmning  funktsional  tizimlari.  Asosiy,  qo‘shimcha  va  maxsus  guruhlar 


 

10 


haqida nazariy ma`lumotlarga ega qilish.  

 


Download 0.59 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling