Korxonalar faoliyatida elektron biznesdan foydalanish


Download 0.82 Mb.
Sana04.06.2022
Hajmi0.82 Mb.
#731283
Bog'liq
Korxonalar faoliyatida elektron biznesdan foydalanish
12 yara, Телекоммуникация асолари, Ekonomika, 7-синф 2020-2021 sinf soati ishlanmalari, 1.4.9 Pollution Worksheet, Kurs ishi, Kitob, topref.ru-182833llllllll, 36084

Korxonalar faoliyatida elektron biznesdan foydalanish

Reja:

1. Elektron tijorat nima?

3. Yurtimizda elektron tijorat

  • Elektron tijorat nima? Bu texnologiya O’zbekistonga ham kirib keldi. Elektron tijorat – bu Internet orqali sotish va sotib olishdir. Uning imkoniyatlari turli tuman.Internet yordamida o’zingizga zarur kitob, kiyim, yoki kompyuter va xattoki oziq - ovqat mahsulotlarini xarid qilishingiz mumkin. Xo’sh Internet qanday imkoniyatlarni yaratadi ? Bu texnologiya bir necha yillar davomida ravnaq topdi. Undan Dell, Cisco, IBM, HP, Oracle, Microsoft va Sun kompaniyalari juda keng ko’lamda foydalanishadi. Cisco kompaniyasi mahsulotlarni sotish faoliyatining ¼ qismini Internet orqali amalga oshiradi. Internetdan foydalanish sotuvchilarga qo’yidagi imkoniyatlarni beradi. O’zining maxsuloti va tovarini xalqaro va regional darajada reklama qilish. Bundan tashqari reklama o’z ichiga umumiy tariflar bilan birgalikda, tovarning rasmini, sotuvchi taklif qilayotgan chigirmalar hamda qo’shimcha ma’lumotlarni olishi mumkin
  • - Qo’shimcha biznes sheriklar orttirish maqsadida o’zining korxonasini reklama
  • qilishi mumkin.
  • -Bozordagi narxlarni o’zgarishini tezkor kuzatib borishi mumkin;
  • - Invistrlar topish maqsadida o’zining loyixalarini reklama qilishi mumkin;
  • -Sotilayotgan tovarlar uchun internetdan buyurtma qabul qilish tiziminiyaratishi mumkin;
  • -Elektron pochta orqali sotuv vakillari bilan tezkor aloqa o’rnatish xamda biznes bo’yicha sheriklarni maьlumotlariga to’g’ridan to’g’ri kira olish imkoniyati yaratiladi. Sotib oluvchiga esa:
  • -Kerakli tovarni sotadigan korxonani tezkor topish;
  • -Bozordagi narxlar bilan tanishish, hamda kerakli tovarni sotadigan va narxi kanoatlantiradigan sotuvchini topish;
  • -Elektron pochta yordamida sotuvchi – firmaga aniq surovlar yuborish hamda javob olish;
  • -Tovar buyurtma qilish;
  • - Ekspiditor va transport xizmatini ko’rsatuvchilarni tanlash;
  • -YUkni olib kelishini buyurtma qilish;
  • - Tulovlarni amalga oshirish v.b.
  • Sotuvchilar ham, sotib oluvchilar ham, Internetdan o’zlariga kerakli ma’lumotlar manbai sifatida foydalanishlari mumkin. Internetning tuzilishi xar doim takomillashtirilmoqda, imkoniyatlari esa kengaymoqda. Xozirda “Internet Help” deb nomlangan umuman yangi qidiruv tizimi yuzaga kelgan. Bu tizimning yangiligi shundaki, foydalanuvchi kerakli surovlarni oddiy tilda (yoki shevada) beradi. Bu surovnomalarni qabul qilgan operator shu surovnomaga taaluqli WEB-manzillarni yuboradi. Bugungi kunda Internet jadal tarzda nafaqat kompyuter texnikasi, balki boshqa texnologik jixatdan murakkab bo’lgan tovarlarni (telvizorlar,telefonlar) ishlab chiqaradigan korxonalarga ham kirib bormoqda. Bunday korxonalarning maqsadi – uy-jixoz bozori imkoniyatlaridan to’liq foydalanish. Shu sababdan kompyuter va mobil telefon texnologiyalaridan keng foydalaniladi, hamda virtual reallikga kirib borish vositalarini narxi tushiriladi, bu esa ma’lumotlarga Internet orqali etishishni iqtisodiy imkoniyatini oshiradi. Natijada alternativ qurilmalarni afzalliklarini yo’qqa chiqishiga olib keladi. Misol tariqasida, Microsoft kompaniyasi muxandislari oldiga qo’yilgan masalalarni olishimiz mumkin: kompyuterni inson ovozi yordamida boshqarish, kompyuterlarda tasvir sifatini oshirish v.b
  • Elektron to’lov texnologiyasi Sotib oluvchi sotuvchi bilan pul o’tkazish yo’li bilan xisoblashishi jarayonida nakd pul ishtirok etmaydi, faqatgina sotib oluvchi xisob raqamidan sotuvchining xisob raqamiga pul ko’chiriladi. Pul o’tkazish yordamida xisob kitob qilishni bir necha usuli mavjud (bankdan pul o’tkazish, bank kartasi erdamida xisob- kitob qilish, cheklar va shunga o’xshash usullar). Istagan maqsadda bankdan po’l o’tkazish operatsiyasi tranzaktsiya deb nom olgan (lotinchadan transaction- kelishuv, shartnoma ma’nosini anglatadi). Tranzaktsiya – bu bank kartaning egasi tomonidan ruxsat berilganda, bank kartaning egasiga xizmat ko’rsatish uchun tizim katnashchisidan katnashchiga uzatiladigan, tizim qatnashchilari tomonidan yaratiladigan ma’lumotlar ketmaketligidir.
  • Tranzaktsiya qo’yidagi asosiy xossalarga ega:
  • -Bo’linmaslik;
  • -Izolyatsiyalangan;
  • -Ishonchliligi
  • - Karta egasi va xizmat ko’rsatuvchilar orasidagi aloqa.
  • Elektron savdo- sotiqning barqarorligi ko’p xollarda axborot oqimining doimiyligi bilan aniqlanadi. Firma Internet orqali elektron savdo- sotiq bilan shug’ullansa, unda bu firma o’zining raqobatbardoshligini oshiradi. SHu bilan bir qatorda firmaning xizmat ko’rsata olish chegaralari ancha kengayadi. Interaktiv biznesni qullab-quvvatlanishini asosiy faktori sifatida kelishuvlarni va moliyaviy operatsiyalarni bajarish uchun juda kam vaqt ketadi.
  • Internet – logistika Logistika qo’yidagi oqimlar bilan ishlaydi.
  • -Tovar ko’rinishida maxsulotlar oqimi yoki material oqim
  • -Xizmatlar oqimi
  • - Axborot oqimi
  • -Turistlar oqimi
  • -Ishchi kuchi oqimi
  • -Bank maxsulotlari oqimini
  • Jadal o’zgarayotgan zamonaviy bozor sharoitida kompaniyalar raqobatdoshligi, ko’p jihatdan, axborot tizimlarining qulayligi, aloqa va ma’lumot uzatish imkoniyatlariga asoslanayotgani hech kimga sir emas. Binobarin, mamlakatimizda elektron tijoratni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqdaki, bu masofani qisqartirish, vaqtni tejash hamda ish samaradorligini oshirishda ayni muddaodir. Xususan, bugungi kunda bank xizmatlari, elektron to’lovlarning yangi turlari hayotga tatbiq etilayapti, to’lov amaliyoti soddalashtirilayotir. Bularning barchasi, jumladan, axborot texnologiyalari taraqqiyotining hozirgi bosqichi sohaga oid huquqiy poydevorni yanada takomillashtirishni taqozo qilmoqda.
  • Ayni paytda Oliy Majlis Qonunchilik palatasida “Elektron tijorat to’g’risida”gi qonun loyihasi yangi tahrirda ko’rib chiqilayotganining boisi ham shunda.
  • - Yurtimizda elektron tijorat jabhasidagi munosabatlarni tartibga solish maqsadida mustahkam normativ-huquqiy baza shakllantirilgan. Jumladan, “Axborotlashtirish to’g’risida”, “Elektron to’lovlar to’g’risida”, “Avtomatlashtirilgan bank tizimida axborotni muhofaza qilish to’g’risida”, “Elektron hujjat aylanishi to’g’risida”, “Elektron tijorat to’g’risida”gi va boshqa qonunlar qabul qilingan. Shu asosda elektron bank hujjat aylanishi, elektron plastik kartochkalar kabi tizimlar amaliyotga izchil joriy etilayapti. Ularning afzalliklari esa hamyurtlarimiz tomonidan munosib baholanmoqda. Mazkur qulayliklar ko’magida xo’jalik sub’yektlari bilan fuqarolar o’rtasida tijorat amaliyotlari tezkor va samarali bajarilayotir, buyurtmachilar bilan tovar yetkazib -beruvchilar o’rtasidagi o’zaro munosabatlar sifat jihatdan yangi bosqichga ko’tarilmoqda.
  • Shunday ekan, shubhasiz, tadbirkorlar zamonaviy axborot-kommunikatsiya xizmatlari yordamida dunyoning istalgan davlatidan hamkor topishi, o’z imkoniyatlarini to’liq ro’yobga chiqarishi mumkin. Shu o’rinda hozirgi vaqtda mamlakatimizda yuzdan ortiq tijorat -maydonlarida 700 dan ziyod brokerlik idoralari birja savdolarini elektron tarzda ham amalga oshirayotganini alohida qayd etish lozim. “Elektron tijorat to’g’risida”gi qonun loyihasining yangi tahriri ushbu yo’nalishni yanada takomillashtirishga qaratilgani bilan ahamiyatlidir.
  • U tadbirkorlikni yanada taraqqiy toptirish va ishbilarmonlik muhitini yaxshilash uchun qo’shimcha sharoitlar yaratib berish, shuningdek, xalqaro standartlarga mos texnologik bozor infratuzilmasini -tashkil etishga xizmat qiladi. Qonun loyihasida tijoriy takliflar, elektron tijorat kelishuvlari va shartnomalari ijrosi bilan bog’liq hisob fakturalari hamda boshqa hujjatlarni nafaqat qog’ozda, balki elektron shaklda ham rasmiylashtirishga doir norma nazarda tutilayapti. Bu esa elektron bitimlarni rasmiylashtirish va ularni amalga oshirish taomillarini osonlashtiradi, tijorat amaliyotlari shaffofligini oshiradi, tovar hamda xizmatlar sotib oluvchilarga tegishli narxlar, sifat va yetkazib berish shartlari haqidagi -ma’lumotlarni zudlik bilan olishlari uchun sharoit yaratadi. Yana bir yangilik shuki, bu elektron tijorat sub’yektlariga elektron bitimlar tuzish xizmatlarini taqdim etadigan axborot vositachilari tarkibini kengaytirish bilan bog’liq. Bundan tashqari, qonun loyihasida elektron tijoratning axborot xavfsizligi hamda uning ishtirokchilariga tegishli shaxsiy ma’lumotlarni muhofaza qilish ta’minlanishi masalasiga alohida e’tibor qaratilmoqda.Ushbu huquqiy hujjatning qabul qilinishi kichik biznes vakillarining ichki va tashqi bozorda yanada kuchli raqobatdosh bo’lishida muhim ahamiyat kasb etadi. O’z navbatida, davlat organlari hamda xo’jalik sub’yektlari faoliyatida axborot texnologiyalarini qo’llash, ular tomonidan xarid amaliyotlarini elektron shaklda amalga oshirish imkoniyatlarini kengaytiradi.
  • Istiqlol yillarida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik mamlakatimizda yetakchi kuchga aylandi. Tadbirkorlik faoliyatini emin-erkin yuritish uchun sun’iy to‘siqlar olib tashlandi. Shu maqsadda samarali tadbirlar amalga oshirildi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida savdo va xizmat ko‘rsatish turlarining keng joriy etilishi qulay ishbilarmonlik muhitini shakllantirish bilan bir qatorda biznesni rivojlantirishda ham muhim omil bo‘lmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, tadbirkorlar ishlab chiqargan mahsulotlar va ko‘rsatayotgan xizmatlarning jahon bozorida yanada raqobatbardoshligi hamda sifatining oshishiga xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasining “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi qonuni loyihasi (yangi tahrirda) elektron tijoratni rivojlantirish uchun huquqiy, iqtisodiy, tashkiliy va texnik sharoitlar yaratib beradi. Shuningdek, elektron shartnomalarni rasmiylashtirish va ijro etish jarayonlarini yengillashtiradi. Elektron tijoratni qonunchilik asosida tartibga solish maqsadida 2004 yilda “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi, 2005 yilda “Elektron to‘lovlar to‘g‘risida”gi qonunlar qabul qilingan. O‘tgan vaqt mobaynida axborot texnologiyalari, iqtisodiy jarayonlar rivojlandi. Elektron tijoratning yangi-yangi imkoniyatlari ochildi. Shuning uchun mazkur sohadagi munosabatlarni tartibga soluvchi me’yoriy-huquqiy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish, yanada takomillashtirish zarurati paydo bo‘ldi.
  • Yangi tahrirdagi “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi qonun loyihasi shu maqsadda ishlab chiqilgan. Ushbu hujjat parlamentda deputatlar, mutaxassislar tomonidan qizg‘in muhokama qilinmoqda, turli fikr-mulohaza va takliflar bildiril­yapti. Shunga alohida e’tibor qaratish kerakki, elektron tijorat tizimida mablag‘lar tez aylanadi, moliyaviy operatsiyalar qisqa fursatda bajariladi. Bu esa korxona-tashkilotlar, tadbirkorlik sub’ektlari, umuman, mamlakat iqtisodiyotini mustahkamlaydi. Ishchi-xodimlarning moddiy ta’minoti yaxshilanadi, pul mablag‘lari aylanishining tezlashuvi esa aholi ish haqi, pensiya va boshqa ijtimoiy to‘lovlarni o‘z vaqtida to‘lanishiga imkon beradi. Bir so‘z bilan aytganda, elektron tijorat rivoji naqd pulsiz hisob-kitoblar, to‘lov tizimi samaradorligini ta’minlaydi. Bundan aholi katta naf ko‘radi, albatta. Qonun loyihasida elektron tijorat istiqboli bilan birga, axborot sohasini rivojlantirish ham e’tiborga olingan. Jumladan, unda telekommunikatsiya tizimi operatorlari, bank elektron tanlov, auktsion va yarmarkalar tashkil etish bilan shug‘ullanuvchi yuridik shaxslar istiqboliga oid normalar o‘z aksini topmoqda. Qonunning yangi tahriri, birinchi navbatda, elektron shartnomalarni tuzish mexanizmlarini soddalashtirishga qaratilgan. Uning qabul qilinishi qo‘shimcha mablag‘lar sarf etilishiga, davlat daromadlari xarajatlarining ortib ketishiga olib kelmaydi.Ushbu qonun loyihasi mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga, iste’molchilar bilan ishlab chiqaruvchilar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni yangi bosqichga olib chiqishga, xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar xususan, kichik biznes va tadbirkorlik sub’ektlari faoliyatida elektron tijorat imkoniyatlaridan samarali foydalanish, ularning raqobatbardoshligini oshirish va yuqori iqtisodiy natijalarga erishishda mustahkam asos bo‘ladi.
  • Xalqaro amaliyotga mos ravishda ishlab chiqilgan qonun loyihasi elektron tijoratning asosiy yo‘nalishlarini huquqiy tartibga soluvchi barcha sohalarni qamrab olgan. Unda elektron tijorat sohasida davlat siyosati, mahsulot savdosi va xizmat ko‘rsatish bilan shug‘ullanuvchilarning ichki korporativ munosabatlari, ularning iste’molchilar va hamkorlar bilan o‘zaro aloqalari o‘z aksini topgan. Mazkur qonunning qabul qilinishi hamda respublikada elektron tijoratni yanada keng joriy etilishi quyidagilarga imkon yaratadi:
  • — savdo operatsiyalarini amalga oshirish bo‘yicha xarajatlar (tranzaktsion xarajatlar)ning kamayishiga, elek­tron tijorat sub’ektlarining bir-biridan geografik uzoqligi bilan bog‘liq muammolar hal etilishiga;
  • — sotuvchilar va xaridorlar o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri tezkor ravishda shartnomaviy munosabatlarni o‘rnatish uchun sharoit yaratishga, shu jumladan, bozorda yangi ishtirokchilarning paydo bo‘lishiga (bunday sharoitda kichik biznes sub’ektlari xalqaro bozorda ham samarali raqobat qilishlari mumkin);
  • — axborot tarmoqlari vositasida elektron savdo qilishda operatsiyalarning shaffofligi oshishiga, bu esa sotuvchilar va xaridorlarga qisqa fursatda narxlar, sifat va tovarni yetkazib berish bilan bog‘liq har xil raqobatchilar taklif etgan ma’lumotlarni olish imkonini beradi;
  • — elektron tijoratda bitimni ijro etish mexanizmlarini takomillashtirish va tartib-taomillarini soddalashtirish hamda tuzilgan bitimlar doirasida sotib olinadigan tovar mahsulotlari haqini yetkazib berilgan manzilda to‘lash imkoniyatlarini beradi;
  • — elektron tijoratda eksport-importga qaratilgan bitimlar tuzilishini nazorat qilish va hisobini yuritish mexanizmlarini takomillashtirish va tartib-taomillarini soddalashtirish orqali xal­qaro bitimlarni tuzishda elektron kontent va tovarlarni bojxonada rasmiylashtirish tartiblarini soddalashtirish;
  • — elektron tijorat hajmini oshirish maqsadida ushbu sohadagi tadbirkorlik faoliyati uchun soliq yuklarini kamaytirish orqali davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish.
  • O‘tgan vaqt mobaynida Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qo‘mitasi huzurida tuzilgan ishchi guruhi tomonidan mazkur qonun loyihasini takomillashtirish maqsadida o‘ndan ortiq yig‘ilishlar o‘tkazildi. Ularda vazirlik va idoralardan kelib tushgan taklif va mulohazalar o‘rganildi. Qonun loyihasini Qonunchilik palatasiga ikkinchi o‘qishga tayyorlash uchun “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni va qonunchilik texnikasi talablariga muvofiqlashtirib borildi. Qonun loyihasi jahonning bir qator mamlakatlari qonunchiligi bilan qiyoslangan holda ishlab chiqilib, elektron tijorat faoliyatini huquqiy tartibga soluvchi barcha yo‘nalishlarni qamrab olgan.Yangi tahrirdagi qonun Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati — O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasining bozor islohotlarini chuqurlashtirish, iqtisodiyotni liberallashtirish borasidagi dasturiy maqsadlarida aks ettirilgan ustuvor vazifalarga hamohangdir. Uning qabul qilinishi saylovoldi platformamizdagi vazifalarning bosqichma-bosqich hayotga tatbiq etilishidagi amaliy ishlarimizdan biri bo‘ladi

Etiboringiz uchun rahmat

  • Tuzuvchi : Saparbayeva M

Download 0.82 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling