Lecture №4. Automation of production processes


Download 263.5 Kb.
Pdf ko'rish
bet3/4
Sana17.09.2020
Hajmi263.5 Kb.
1   2   3   4

 

 

Dеtalning og`irligi va soniga ko`ra ishlab chiqarish turini tanlash: 

Detal 


vazni, kg 

Yillik ishlab chiqarish miqdori, dona 

Donalab 

Kichik 


seriyali 

Seriyali 

Katta seriyali 

Yalpi 


10 


10-2000 

1500-100000 

75000-200000 

200000 


1,0-2,5 

10 


10-1000 

1000-50000 

50000-100000 

100000 


2,5-5,0 

10 


10-500 

500-35000 

35000-75000 

75000 


5,0-10,0 

10 


10-300 

25000 


25000-50000 

50000 


>10,0 

10 


10-200 

200-10000 

10000-25000 

25000 


 

O`z navbatida sеriyali ishlab chiqarish dеtalning vazni va yillik 

ishlab chiqarish hajmiga ko`ra kichik sеriyali, sеriyali va katta sеriyali 

guruhlarga bo`linadi: 



Ishlab chiqarish sеriyasini tanlash: 

Ishlab chiqarish 

seriyasi 

Partiyadagi buyumlar soni 

Katta 

O’rta 


Mayda 

Kichik seriyali 

3-10 

5-25 


10-50 

O’rta seriyali 

11-50 

26-200 


51-500 

Katta swriyali 

50 dan ortiq 

200 dan ortiq 

500 dan ortiq 

 

Ishlab  chiqarish  turi  jarayonlarni  biriktirish  koеffitsеnti 

yordamida aniqlanishi mumkin: 

 

Bu yеrda: 



Sj - turli jarayonlarning umumiy yig`indisi; 

Pi - turli opеratsiyalarni bajaruvchi ishchilar soni. 

Mashinasozlik tехnologiyasida quyidagi koеffitsiеntlar qabul qilingan: 



Kb = 1 - yalpi ishlab chiqarish; 

1 < Kb < 10 - katta sеriyali ishlab chiqarish. 

Ishlab chiqarish takti quyidagicha aniqlanadi: 

 

Bu yеrda



Fd - rejalashtirilgan davrdagi vaqt fondi; 

- dеtallarni yillik ishlab chiqarish hajmi, dona. 

Turli sеriyalardagi ishlab chiqarishni avtomatlashtirish bo`yicha 

tajribalar shuni ko`rsatadiki, bu muammolarni yеchishning bir qancha 

yo`li  mavjud.  Tехnologik  jarayonlarni  avtomatlashtirish  bo`yicha 



tехnik  yеchimlari  har  хil  bo`lsa  ham  ularning  maqsadi  bitta  -  ishlov 

bеrishdagi  mеhnat  unumdorligini  oshirishdir.  Istalgan  tехnologik 

jarayonni bajarishda davr davomiyligi quyidagicha topiladi: 

T = tp + tх, 

Bu yеrda: 



tp  -  dеtallarga  ishlov  bеrish,  ya’ni  shakllantirish  uchun 

sarflanadigan vaqt; 



 - bo`sh (uzatish, kеsuvchi asbob va zagotovkani o`rnatish va 

yеchish,  ish  jarayoniga  qo`shimcha  mехanizmlarni  qo`shilishi, 

asbobning tеzkor yetkazish va qaytarish, dеtalni o`lchash va boshqa) 

harakatlanish  uchun  kеtadigan  -  ishlov  bеrish  vaqtiga  mos 

kеlmaydigan, ya’ni davriy yo`qotish vaqti. 

Donali unumdorlik bir dеtalga ishlov bеrish uchun sarflanadigan 

vaqt qiymati bilan o`lchanadi: 

Q

d

 = 1/T 

Agar  tехnologik  jarayon  dastgohda  uzluksiz  bajarilsa,  ya’ni 

qo`shimcha  harakatlanishlar  bo`lmasa,  u  holda  donali  unumdorlik 

quyidagiga tеng: 



Q

d

 = 1/tp = Qt 

Tехnolgik  unumdorlik  bo`sh  surilishlarga  sarflanadigan 

yo`qotishlarni 

hisobga 


olmaydi  va  dеtalga  ishlov  bеrish 

tехnologiyasining  mukammallik  darajasini  tavsiflaydi.  Donali 

unumdorlikning  tехnologik  unumdorlikka  bog`liqligi  quyidagicha 

ko`rinish oladi: 



 

Kеltirligan 

formuladan 

ko`rinib 

turibdiki, 

zamonaviy 

tехnologiyalarni  qo`llanishi  bo`sh  surilishlarga  sarflanadigan  vaqtni 

kamaytirmasdan  turib  yuqori  samaradorlikni  bеrmaydi.  Bo`sh 

surilishlar vaqtini kamaytirishning eng foydali vositasi bo`lib dastgoh 

va tехnogik jarayonni to`la avtomatlashtirish hisoblanadi. 

Mеtal  kеsish  dasthoglarni  avtomatlashtirish  darajasini  mutassil 

o`sishi  ularning  rivojlanishining  ob’еktiv  qonuniyati  hisoblanadi. 

Ushbu  qonuniyat  donali  unumdorlikni  tехnolik  unumdorlikka 

bog`liqlanish grafigi bilan yuqorida kеltirilgan formula asosida tх ning 

turli qiymatlarida ko`rsatilgan. 

Quyidagi  grafikda  ko`rinib  turibdiki,  muayyan  darajadan  so`ng 

tехnologik  jarayonlarni  jadallashishi  bo`sh  surilish  vaqtini 

kamaytirmasdan turib ishlab chiqarish unumdorligini o`sishiga sеzilarli 

ta’sir  ko`rsatmaydi,  tх  ning  aniq  qiymatlarida  tехnologik 

unumdorlikning o`sishi bilan har bir dastgohning unumdorligi kеskin 

oshadi,  so`ngra  asimptotik  ravishda  chеgara  1/tх  ga  intiladi,  tх  ning 

qiymati  qancha  oz  bo`lsa,  unumdorlik  chеgarasi  shuncha  yuqori  va 

tехnolik unumdorligini ko`tarish orqali uni imkoniyatlari ko`p bo`ladi: 


 

Ishlab chiqarish unumdorligini donali umumdorlikka bog`liqligi. 

 

 



Qachonki  tехnologik  jarayonni  takomillashtirish  kam  samarali 

bo`lsa,  ya’ni  dastgoh  o`zining  imkoniyatlari  darajasining  yuqori 

nuqtasiga  еtib  kеlganda  uning  o`rniga  yuqori  avtomatlashganlik 

darajasiga ega yangi modеl kеlishi zarur. Ishlab chiqarish jarayonlarini 

avtomatlashtirishning  rivojlanish  tеndеnsiyasini  tahlil  qilish  shuni 

ko`rsatadiki,  ushbu  vazifa  uch  asosiy  darajani  ajratish  orqali 

bosqichma-bosqich yеchiladi: 

1.  tехnologik qurilmaning ish siklini avtomatlashtirish; 



2.  tехnologik  qurilmalar  guruhini  avtomatlashtirish,  avtomatik 

liniyalar yaratsih; 



3.  ishlab  chiqarish  jarayonlarini  to`liq  avtomatlashtirish,  tsех  va 

avtomatzavodlar yaratish. 



Xar  qanday ishchi mashina  uchta asosiy  mexanizmlar  (yuritish, 

uzatish,  bajaruvchi)dan  iborat.  Ular  ichida  eng  asosiysi  ishlov  berish 

aniqligi  va  unumdorligi,  xamda  mashina  imkoniyatlarini  aniqlovchi 

bajaruvchi mexanizmlarda. 

Xar  qanday  mashinani  ish  jarayonini  kuzatar  ekanmiz  ishlov 

berish,  nazorat  va  yig‘ishni  bajaruvchi  mexanizmni,  asosiy  ishchi 

yurish  (xarakat)laridan  tashqari,  ishlov  berishga  bog‘liq  bo‘lmagan 

xarakat  (yurish)lar  (keskichni  ishlovga  olib  borish  va  qaytarish 

zagotovkani  o‘rnatish  maxkamlash,  bo‘shatish  va  olish,  mashinani 

yuritish va to‘xtatish, revolver kallakni burish va xokazolar). 

Bitta  zagotovkaga  ishlov  berish  mashinani  ishchi  siklini 

aniqlovchi, ishchi va salt yurishlardan iborat 



T=t

y

+t

s

 

Bu yerda: 



t

- ishchi yurishlar vaqti; 



t

s

 - salt yurishlar vaqti. 

Aloxida ishchi va salt yurishlar bir-biri bilan bir vaqtda bajarilishi 

mumkin.  Xar  qanday  ishchi  mashina  ishchi  yurishlarni  o‘zi  bajaradi. 

Agarda  mashina  ishchi  yurishlardan  tashqari  salt  yurishlarni  o‘zi 

bajarsa,  unday  mashina  avtomat  mashina  yoki  «avtomat»  deb 

yuritiladi. 

Avtomat  -  texnologik  jarayonni  sozlash  va  moslashdan  boshqa 

xamma ishchi va salt yurishlarni o‘zi boshqaradigan mashinadir. 

 


4.5. 

DASTGOHLI TIZIMNI AVTOMATLASHTIRISH 

TAVSIFLARI VA ULARNI KLASSIFIKATSIYASI. 

Mexnat  unumdorligini  oshirishga  xarakat  qilish,  metal  kesuvchi 

dastgohlarda ishlash sharoitini yengilashtirish va ko‘p dastgoxli xizmat 

ko‘rsatishda  imkoniyatini  kengaytirish,  ya’ni  bir  ishchining  bir 

vaqtning uzida bir necha dastgohda ishlashi, ishchining yordamchi qo`l 

mexnatini  almashtiradigan  maxsus  mexanizmlar  va  moslamalar 

yaratish zarurligiga olib keladi.  

Ularning  ko`pchiligi  oddiy,  boshqalari,  aksincha  murakkab 

moslama  yoki faqat detalga ishlov berish emas, balki  xar xil ishlarni 

bajaruvchi,  nazorat  qiluvchi,  transportirovka  qiluvchi  va  shunga 

o`xshash  ishlarni  xam  bajaruvchi  dastgox-kombayn  ko`rinishidagi 

yaxlit uskunalardan iborat bo`ladi. 

Texnologik  jarayonlarni  avtomatlashtirishni  rivojlantirishning 

zamonaviy yo`nalishi - bu kompleks avtomatik liniyalarni tsexlarni va 

korxonalarni uzluksiz ishlab chiqarish oqimi bo`yicha, qo`l mexnatidan 

foydalanishdan xolis qilib yaratishdir. Bu yo`nalishda,yukoridagi ishlar 

bilan bir vaqtda, universal va boshqa dastgohlarning aloxida uzellarini 

avtomatlashtirish  keng  rivojlanmoqda.  Bularga  support  surishini 

avtomatik  ravishda  yurgizish  kesuvchi  asbobni  tayyorlashga  jadal 

keltirish va olib ketish, karetkani jadal olib ketish,dastgoxni avtomatik 

ravishda  yuklash,  ishlash  jarayonida  avtomatik  ravishda  nazoratdan 

o`tkazish  maxsus  mexanizmlar  yordamida  amalga  oshirish  kiradi, 

bunday  mexanizmlarni  ko`pincha  korxonaning  o`zida  tayyorlanishi 

mumkin. 


Dastgohlarning  avtomatik  liniyalari,  avtomatik  tsexlar  va 

korxonalar 

ko‘rinishidagi 

ishlab 


chiqarishni 

kompleks 

avtomatlashtirish  texnologiyaning  va  ishlab  chiqarishni  tashkil 

etishning eng progressiv zamonaviy yutug`i bo‘lib xisoblanadi. 

Xozirgi zamon mashinasozligi taxminan to‘rtdan uch qismi o‘rta 

seriyali  va  mayda  seriyali  ishlab  chiqarish  tavsifiga  ega.  Ishlab 

chiqarishda  aniqlik  va  murakkablik  xozirda  katta  axamiyatga  ega 

bo‘lib, ishlab chiqarish korxonalarini zamon talabi darajasida tez qayta 

qurib ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish talab etilmoqda. Shuning uchun 

xozirda  ishlab  chiqarish  tizimlarini  tez  o‘zgaruvchan  xolda  o‘rnatish 

maqsadga muvofiq. 

Bunday ishlab chiqarish tizimlarida sanoat robotlarini axamiyati 

katta bo‘lib, ko‘p jarayonlarda qo‘l kuchi mehnatini o‘rnini bosadi. Bu 

esa  ishchilar  sonini  kamayishiga  olib  keladi  va  bir  ishchi  bir  necha 

dastgoxlarda  ishlashi  uchun  imkon  yaratiladi.  Bunday  ishlab 

chiqarishlarda  mehnat  unumdorligi  oshib  jixozlarni  avtomatlashtirish 

darajasi tezlashadi. 

Yuqori  avtomatlashgan  dastgoxlar  sanoat  robotlari  tomonidan 

xizmat ko‘rsatilganda, xarajatlar qoplanishi tezlashadi, faqat ish ikki - 

uch smenada olib borilganda. 

Avtomatlashgan  ishlab  chiqarishni  ishchilar  tomonidan  xizmat 

ko‘rsatish  birinchi  smenada  olib  borilgani  maqsadga  muvofiq. 

Kunduzgi smenada avtomatlashgan ishlab chiqarish sozlangan rejimda 

ishlaydi  va  ishga  tayyorlanadi,  tungi  smenada  ishlab  chiqarish 

avtomatik rejimda navbatchi tomonidan nazorat qilingan xolda ishlashi 


lozim.  Bunda  navbatchi  ishlab  chiqarilayotgan  maxsulot  sifatini 

tekshirib turadi. 



Asosiy  ifodalar.  Dastgohli  tizim  (DT)  -  bir  yoki  bir  necha 

zagotovkalarga  (tanovorlarga)  ishlov  berish  uchun  dastgohlar 

qo‘llanishi va yordamchi qurilmalar boshqaruvi. 

Avtomatik  yoki  avtomatlashgan  dastgohli  tizim  avtomatik 

sistema orqali bog‘langan dastgohlar va yordamchi qurilmalarni birligi. 

Avtomatik  dastgohli  tizim  inson  ishtirokisiz  yoki  minimal 

ishtiroki asosida ish bajaradi. Avtomatlashgan dastgohli tizimda inson 

ishtirokini ba’zi bir ishlab chiqarish jarayonlarida talab qilinadi. 

Ishlab  chiqarish  turiga  nisbatan  dastgohli  tizim  maxsus  (qayta 

moslab  bo‘lmas),  maxsuslashgan  (qayta  moslanuvchan)  va  universal 

turlarga bo‘linadi. 

Maxsus  dastgohli  tizimga  bir  vaqtda  1-2  zagotovkaga  ishlov 

beruvchi  qayta  o‘zgarmas  avtomatik  tizimlar  kiradi.  Ishlov 

berilayotgan zagotovkalar «dastgohdan dastgohga» sxemasi bo‘yicha 

harakatlanadi.  Maxsus  dastgohli  tizim  -  maxsus,  maxsuslashgan  va 

universal dastgohlarni o‘z ichiga oladi va ommaviy ishlab chiqarishni 

asosini tashkil etadi. 

Universal  dastgohli  tizimda  faqat  universal  dastgohlar  bo‘lib, 

ishlov berilayotgan zagotovkalar oqimi «dastgoh – ombor - dastgoh» 

sxema bo‘yicha xarakatlanadi. 

Maxsuslashgan dastgohli tizimga (o‘zgaruvchan avtomatik tizim) 

universal va maxsuslashgan dastgohlar kiradi. 



Avtomatik uchastkalar. ASV-22 (quyidagi rasm) avtomatlashgan 

uchastka. ASV-22 avtomatlashgan uchastka mayda seriyali va donali 

ishlab  chiqarishda  zagotovkalarga  mexanik  ishlov  berish  uchun 

mo‘ljallangan bo‘lib diametri 250 mm bo‘lgan zagotovkalarga ishlov 

berishi 

mumkin. 


ASV-22 

avtomatik 

uchastkada 

joylashgan 

dastgohlarda  ichki  va  tashqi  tokarlik  ishlov  berish  va  parmalash, 

frezalash, kanavka ochish mumkin. 

Keyinchalik bunday uchastkalarda shlifovka (jilvirlash), tishlarga 

ishlov berish va boshqa jarayonlarni bajarish mumkin. 

ASV-22  uchastkasi  12ta  dastgohlar  va  bir  necha  yordamchi 

qurilmalar  seksiyasidan,  konveyerlar  va  EXM.dan  tashkil  topgan. 

ASV-22  uchastkasida  9ta  1725MF3  tokarlik  yarim  avtomat  va  uchta 

MA2235MF4 ko‘p tarmoqli dastgohlar seksiyasi joylashgan. 

 

ACB-22 uchastkasini komponovkasi 

ASK-10  avtomatlashgan  uchastka.  ASK-10  avtomatlashgan 

uchastka  mayda  seriyali  va  ishlab  chiqarish  sharoitlarida  o‘lchami 


750x600x500mm bo‘lgan korpus zagotovkalariga ishlov berish uchun 

mo‘ljallangan  bo‘lib,  ASK-10  uchastkasida  MA6907PMF4  ko‘p 

tarmoqli  dastgohlar,  avtomatlashgan  kran-operatorli  avtomatlashgan 

ombor,  asboblarni  sozlash  uchastkasi  va  boshqa  uchastkalar 

joylashgan.  MA6907PMF4  soni  oltita  bo‘lib  asboblar  uchun  36  ta 

magazin bo‘lib bir magazin uchun asboblarni sozlash va yig`ish uchun 

o‘rtacha  60…70  daqiqa  vaqt  kerak  bo‘ladi.  Zagotovkalar  va  detallar 

ikki qavatli uyali omborlarda saqlanadi. Dispecher tomonidan berilgan 

buyruq  bo‘yicha  kran-operator  g`altakli  konveyer  stansiyasi  tomon 

intiladi va keyingi buyruq bo‘yicha ish jarayonlari davom etadi. 

Sanoqli  dasturda  boshqariladigan  dastgohlardan  tashkil  etilgan 

avtomatik  uchastka  mayda  seriyali  va  seriyali  ishlab  chiqarishda 

qo‘llaniladi. Avtomatik uchastkani qo‘llanilishi ishlab chiqarishni 4-5 

barobar  oshirib,  ishlov  berish  narxini,  qurilmalar  o‘rin  maydonini 

kamaytiradi,  dastgohda  ishlovchi  ishchilar  sonini  4-5  barobar 

kamaytiradi. 

Avtomatik  uchastkalar  texnologik  tavsif  va  joylanish  bo‘yicha 

sinflanadi.  



Texnologik  tavsifi  bo’yicha:  Sanoqli  dasturda  boshqariladigan 

dastgohlardan  tashkil  etgan  avtomatik  uchastka  uchta  asosiy 

guruxlarga bo‘linadi: 

1.  Zagotovkalarga ishlov berish uchun (flanes, val, vtulka). 

2.  Korpus detallariga ishlov berish uchun (tezliklar qutisi korpusi, 

korobka korpusi, stanina). 



3.  Tekkiz  zagotovkalarga  ishlov  berish  uchun  (planka,  qopqoq, 

panel va boshqa). 



Joylanishi bo‘yicha: 

1.  Bir tizimda bir yoki ko‘p qatorli joylashgani va bunda dastgoxlar 

joylanishiga  nisbatan  paralel  ravishda  transportyor  tizimi 

o‘rnatiladi. 

2.  Aylana  joylanish:  bunda  markazlashgan  ombor  atrofiga 

dastgohlar o‘rnatiladi. 

3.  Modulli  joylanish:  bunda  bir  turdagi  dastgohlar  va  shu 

dastgohlarga kerak bo‘ladigan qurilmalar joylashadi. 

 

4.6. 

ISHLAB CHIQARISH JARAYONLARINI 

AVTOMATLASHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI VA 

AVTOMATLASHTIRISH BOSQICHLARI. 

Mexanik 


ishlov 

berish 


texnologik 

jarayonlarini 

avtomatlashtirishning  mohiyati.  Hozirgi  vaqtda  ishlab  chiqarishning 

deyarli  barcha  sohalarida  avtomatlashtirish  vositalari  ishlatilmoqda. 

Bunday 

vositalarni 



ishlatish 

ishlab 


chiqarishning 

iqtisodiy 

samaradorligini  oshiradi,  mahsulot  birligiga  qo‘l  mehnati  sarfini 

kamaytiradi,  texnologik  uskunaning  unumdorligini  oshiradi,  mehnat 

madaniyatini ko‘taradi va sharoitni yengillashtiradi. 

Shuni  esda  saqlash  kerakki,  avtomatlashtirish  progressiv 

yo‘nalish  bo‘lsa  ham  doim  samarali  bo‘lavermaydi.  Sanoatni 

avtomatlashtirish  tajribasining  ko‘rsatishicha,  yillik  ekspluatatsion 



xarajatlar  mahsulot  birligiga  kamida  25-30%  qisqargandagina 

avtomatlashtirish samarali bo‘ladi. 

Mashinasozlik  ishlab  chiqarishini  avtomatlashtirishni  quyidagi 

hollarda samarali deb hisoblash mumkin: 

1.  Mehnat unumdorligi oshadi va bevosita xarajatlar qisqaradi

2.  Mahsulot arzonlashadi va uning sifati oshadi; 

3.  Odam mehnati yengillashadi va kapital xarajatlar kamayadi. 

Agar  avtomatlashtirish  natijasida  mazkur  ishlab  chiqarishdagi 

ishlab  chiqarish  sarflari  kamaygan  bo‘lsa,  tejamkorlik  miqdori 

tejamkorlikni,  qo‘shimcha  kapital  sarflarni  hamda  tizimni  ishga 

tushirishda sarflangan mablag‘ni hisobga olingan tarzda baholanadi. 

Boshqarish  tizimini  joriy  etish  natijasida  erishilgan  yillik 

daromadni quyidagi formula bo‘yicha hisoblash mumkin.  

 

Bu yerda: 



G

1

va G



- boshqarish tizimini joriy etishdan avval va undan keyin 

amalga oshirilgan mahsulotning bir yillik hajmi (pul ifodasida)

P - boshqarish tizimini joriy etishdan avvalgi daromad; 

S  -  ishlab  chiqariladigan  mahsulotning  bahosi  birligidagi  sarf 

tejamkorligi; 

E  -  kimyo  sanoati  uchun  kapital  mablag‘larning  iqtisodiy 

unumdorlik normativ koeffitsiyenti (E= 0,2... 0,3); 

K - avtomatlashtirishda sarflangan kapital mablag‘lar. 

Agar  avtomatlashtirish  tizimini  joriy  etish  natijasida  mahsulot 

ishlab chiqarishdagi mablag‘ sarfi kamaymasa, avtomatlashtirish ishlab 


chiqarish  unumdorlik  darajasi  teskari  ta’sir  qilib,  asosiy  fondlar 

bahosini oshiradi deb hisoblash kerak. 

Tannarxi  va  solishtirma  kapital  mablag‘lari  bo‘yicha  bir  yillik 

iqtisodiy foydani aniqlash uchun, boshlang‘ich ko‘rsatgichlar sifatida 

texnik - iqtisodiy ko‘rsatkichlari bo‘yicha o‘xshash mahsulotni ishlab 

chiqaruvchi 

eng 

yaxshi 


texnologik 

jarayon 


yoki 

usulning 

ko‘rsatkichlari  olinishi  kerak.  Iqtisodiy  omillar  bo‘yicha  mahsulot 

birligiga  sarflangan  mablag‘lar  minimal  bo‘ladigan  tadbirlarga  mos 

ko‘rsatkichlar boshlang‘ichdeb hisoblanishi lozim. 

Avtomatlashtirishdagi 

iqtisodiy 

unumdorlikning 

asosiy 

ko‘rsatkichlarini sarflangan harajatni qoplay olish muddati va iqtisodiy 



unumdorlik  koeffitsiyenti  tashkil  qiladi.  Xarajatni  qoplash  muddati 

T

qop. 

quyidagi formulalar bo‘yicha aniqlanadi: 

 

Bu yerda: 



K - avtomatlashtirishga sarflangan kapital mablag‘; 

A - yangi ishga tushirilgan jihozning bahosidan olib tashlangan 

amortizatsiya; 

E - shartli yillik iqtisodiy daromad; 

S

1

,S



 - avtomatlashtirishdan keyingi natural birlikda chiqarilgan 

yillik mahsulot. 

Kapital mablag‘larning iqtisodiy daromad koeffitsiyenti E butun 

korxona  ko‘rsatkichlariga  ta’sir  qiluvchi  tadbirlarning  iqtisodiy 

samaradorligi. 



 

Avtomatlashtirishni 

joriy 

etib 


bo‘lgandan 

so‘ng, 


avtomatlashtirishning  amaldagi  iqtisodiy  daromadini  chiqarilayotgan 

mahsulotning  avtomatlashtirishdan  avvalgi  va  keyingi  tannarxini 

solishtirish yo‘li bilan tadqiq qilish, tannarxi va uning ayrim tarkibiy 

qismlariga  ta’sir  qiluvchi  omillarni  kritik  tahlil  qilish  lozim.  Bu 

tadqiqot  avtomatlashtirishning  afzalligi  va  kamchiliklari  haqida  fikr 

yuritishga  imkon  beradi.  Iqtisodiy  foydani  baholashda  mehnat 

xavfsizligi, mehnat sharoitini yaxshilash bo‘yicha tadbirlar e’tibordan 

chetga  qolmasligi  kerak.  Bu  ko‘rsatkichlar  ham  oqibatda 

avtomatlashtirishdan keltirilgan iqtisodiy foydaga ta’sir qiladi. 

AVTOMATLASHTIRISH BOSQICHLARI. 

Ishlab  chiqarish  jarayonlarini  avtomatlashtirishning  rivojlanishi 

bir nechta bosqichlardan o‘tgan. 

Birinchi  bosqich.  1929-1930  yillargacha  bo‘lgan  davrni  o‘z 

ichiga oladi. Bu davrga kelib jahon bo‘yicha mashinalarni tayyorlash 

sohasida bir qancha tajribalar yig‘ilib qolgan edi. Jurnallarda, katalog 

va  broshyuralarda  detallarga  ishlov  berish  jarayonlarining  va  ularda 

qo‘llaniladigan jihozlar va asbob-uskunalarning bayoni keltirilgan edi. 

Birinchi  qo‘lyozmalar  va  loyihalash  tashkilotlarining  me’yoriy 

hujjatlari nashriyotda chop etiladi.  

Ikkinchi  bosqich.  1930-1941  yillargacha  bo‘lgan  davrni  o‘z 

ichiga oladi. Ikkinchi jahon urushigacha bo‘lgan bu davr mobaynida 

ishlab  chiqarish  ahamiyatiga  ega  bo‘lgan  tajribalarni  yig‘ib,  ularni 

umumlashtirilgan  bo‘lib,  ma’lum  bir  tizimga  keltirish  va  texnologik 



jarayonni  qurishda  umummilliy  tamoyillarni  ishlab  chiqish  ishlari 

boshlangan  edi.  Bu  davrda  texnologik  jarayonlarni  turkumlashtirish 

tamoyillari ishlab chiqilib, va amalga tadbiq etila boshladi. Shu bilan 

birga xomakiga ishlov berishda bazalash nazariyasi, o‘lcham zanjirlari, 

qo‘yim qatlamlarini hisoblash, texnologik tizimning bikirligini, uning 

xatoliklarini aniqlash usullari va boshqa muammolar yechila boshlandi. 



Download 263.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling