Литий атомидаги барча электронлар ва барча протонлар зарядлар микдорини аникланг


Download 1.64 Mb.
Pdf ko'rish
bet5/10
Sana21.07.2020
Hajmi1.64 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

3. 500 kV kuchlanishli elektr toki pasaytiruvchi yordamchi stansiyalarda uch bosqichda 

pasaytirilib, so'ngra iste'molchilarga uzatiladi. 1-bosqichda 35 kV ga, 2-bosqichda 6 kV ga va 3-

bosqichda 220 V ga pasaytiriladi. Har bir bosqichda pasaytiruvchi transformatorning birlamchi va 

ikkilamchi chulg'amlaridagi o'ramlar soni nisbati qanday bo'ladi? 

Берилган  U  = 500 kV=  510



                 U



1

 =   35 kV=3510



                 U



2

 =     6 kV=  610



                 U



3

 = 220


 

V                  

                ----------------------------------- 

                 

        

?

/



    

,

 



?

/

    



,

 

?



/

3

2



2

1

1





n

n

n

n

n

n

 

Ечиш:  Чулгамлардаги урамлар сони нисбати - улардаги кучланишлар нисбатига тенг 



3

.

14



7

/

100



/

/

1



1





U

U

n

n

,    


83

.

5



6

/

35



/

/

2



1

2

1





U

U

n

n

,           

             

27

.



27

11

/



300

/

/



3

2

3



2





U

U

n

n

,      


 

 

                            



 ε

0

 = 8,85⋅10



-12

 C

2



/N⋅m



 

 

 



        Chunki, plastmassa sochga ishqalanishda elektrlanib qoladi 

 

    



 Shisha tayoqcha shoyiga ishqalanganda shoyining o'zi  

 ham (4- a rasm), tayoqcha ham (4- b rasm) yengil  

 buyumlarni o'ziga tortish xossasiga ega bo'lib qoladi. 

        


 

       Elektrlanishning ikki turi mavjud: 

       Shoyiga ishqalangan shisha tayoqcha musbat ishorali (+),  

       Mo'ynaga ishqalangan ebonit tayoqcha esa manfiy ishorali ( -) elektrlanadi.  

       Demak, agar shisha tayoqcha (+) gilzani tortsa  gilza manfiy, gilzani itarsa gilza    

        musbat  ishorali boladi.  Ebonit tayoqcha esa aksincha.  

 

              Ikkinchi holda koproq otadi. Birinchi holda hamma zaryad o’tolmaslik mumkin. 



 

        Elektroskop – jismlarni elektrlanishini sezish, kuzatadigan asbob. 

        Elektrometr – jismlarni qancha elektrlanganlik darajasini aniqlovchi asbob. 

 

        Ikkita bir xil elektrometr olaylik. Ulardan birining 



sharchasi elektrlangan bo'lsin. Ularni yonma-yon 

qo'yib, elektrometrlar sharchalarini shisha tayoqcha 

bilan o'zaro ulaylik. Elektrlangan elektrometrning 

ko'rsatishi o'zgar maydi. Uning elektrlanganligi ikkinchi 

elektrometrga shisha tayoqcha orqali o'tmaydi (10- a 

rasm). Bunga sabab, shisha elektrni o'tkazmaydi.  

       Endi elektrometrlar sharchalarini metall tayoqcha bilan o'zaro ulaylik. Birinchi 

elektrometrning elektrlanganligi ikkinchi elektrometrga o'tadi. Natijada, birinchi elektrometr 

ko'rsatishi kamayadi, ikkinchisiniki esa ortadi (10- b rasm). Bunga sabab, metall elektrni yaxshi 

o'tkazadi.  



 

           - Metall tayoqcha yaxshi o’tkazishi sababli zaryadni qo’lga otkazib yuborish  mumkin.   

           - Shisha tayoqcha aksincha – zaryadni otkazmaydi ( lekin elektrlana oladi )  

 

          - Korpusga biror sabab (elektr simlari tegishi, yashin tushish ) tufayli kelib qolgan zaryadni 



Erga o’tkazib yuborish uchun 

 

         - Rezina izolyator bo’lib, qo’lga tok otib ketmasin uchun 



 

         

          

 

        



          

         Demak 6 ta elektrono bor. 

 

 

           Zaryadlanmagan jismda musbat va manfiy zaryadlar mavjud, biroq ular soni   



           teng. Shu sababli to’la zaryad nol. Zaryadlanganda, musbat va manfiy zaryadlar   

           balansi buziladi. Farqi shunda. 

 

        Berilgan  r = 3 sm = 3*10



-2

 m  


                       q = 10 nC = 10

-8

 C  



                        k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                      ------------------------- 

                         F=? 

        Echish   Kulon qonunidan, 

mN

 



1

N

 



10

10

9



10

10

9



3

4

16



9

2

2



2

2

1











r



q

k

r

q

q

k

F

   


 

         Berilgan   q

1

 = 1 C = 10



-6

 C  


                        q

2

 = 10 nC =10



-8

 C  


                         F = 9 mN = 9*10

-3

 N 



                         k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                      ---------------------------- 

                          r = ? 



        Echish   Kulon qonuni  

2

2



1

r

q

q

k

  dan,  


sm

 

10



 

 

m



 

1

.



0

10

9



10

10

9



3

14

9



2

1









F



q

q

k

r

   


 

        Berilgan   r =5 sm = 5*10

-2

 m  


                        q

1

 =  - 8*10



-8

 C  


                        q

2

 =    4*10



-8

 C  


                         k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                      ---------------------------- 

                          F = ? 



Echish   Kulon qonunidan,  

mN

 



52

.

11



N

 

10



52

.

11



10

25

10



32

10

9



3

4

16



9

2

2



1











r

q

q

k

F

 

 



        Berilgan:   r = 1 sm = 10

-2

 m  



                         q = 10

-8

 C  



                         k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                      ---------------------------- 

                          F = ? 

        Echish:   Kulon qonunidan, 

mN

 



9

N

 



10

9

10



10

10

9



3

4

16



9

2

2



1









r



q

q

k

F

 

 



       Berilgan:   r = 5 sm = 5*10

-2

 m  



                        F = 2*10 

- 4


 N 

                        k = 9*10

9

  N*m


2

/C



                      ---------------------------- 

                          q=? 

        Echish: Kulon qonuni

2

2



2

2

1



r

q

k

r

q

q

k

F



 dan     

                    

nC

 

5



.

7

C



 

10

5



.

7

C



 

10

3



20

5

10



9

10

2



10

5

9



9

9

4



2













k



F

r

q

 

 



       Berilgan:  q = 5*10

-8

 C  



                         F = 3*10

-4

 N 



                         k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                      ---------------------------- 

                          r = ? 

       Echish:  Kulon qonuni  

2

2



2

1









r

q

k

r

q

q

k

F

  dan,   

sm

 

27.4



 

m

 



10

4

.



27

30

10



5

10

3



10

9

10



5

2

2



4

9

8













F

k

q

r

 

 



       Berilgan:   

4

/



1

'

1





q

q

 

                          



F

'

 



                        ------------- 

                          



r

/

'

 = ? 



       Echish:  Kulon qonunidan  

2

'



2

'

1



2

2

1



'

   


,

r

q

q

k

F

r

q

q

k

F



.  Ular teng  

2

'



'

1

2



1

r

q

r

, Demak,   

2

4

          



,

1

'



1

'

1



'

1

2



2

'





q

q

r

r

q

q

r

r

   marta ortish kerak. 

 

       Berilgan:   k = 9*10



9

 N* m


2

/C

2



   

                         G = 6,7*10

-11

 m

3



/(kg*sek

2



                         q

= 1,6*10



-19

 C 


                         m

e

=9,1*10



-31

 k g  


                       ------------- 

                          F

c

 /F


g

= ? 


         Echish:  Kulon 

2

2



r

q

k

F

e

c

 va  tortishish  



2

2

r



m

G

F

e

g

  qonunlari nisbatidan,       



                     

42

44



2

31

19



11

9

2



2

10

2



.

4

10



042

.

0



10

1

.



9

10

6



.

1

10



7

.

6



10

9

 





















e

e

g

c

m

q

G

k

F

F

 marta katta 

 

       Berilgan:   r = 10 sm = 0,1 m  



                         F = 0,23 mN = 0,23*10

-3

 N = 23*10



-5

 N  


                         q

= 1,6*10



-19

 C  


                         k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                      ---------------------------- 

                          n  =  ? 

       Echish:  Kulon qonuni  

2

2



2

2

1



)

(

r



q

n

k

r

q

q

k

F

e



  dan, 


                     

11

12



9

5

19



10

3

10



3

.

0



10

9

10



23

10

6



.

1

1



.

0











k

F

q

r

n

e

 

 



        Berilgan: q

1

=5q  ,   q



2

=q 


                       ------------------ 

                         F

2

/F

1



 = ? 

         Echish:  Birinchi holda 

2

2

2



2

1

1



5

r

q

k

r

q

q

k

F



. Ikkinchi holda, har birida (q

1

+q



2

)/2 =3q dan   

                        zayad bo’ladi 

2

2



2

2

1



2

9

r



q

k

r

q

q

k

F



.  Demak, F

2

/F



1

 =9/5≈1.8 marta ortadi 

 

        Berilgan:   r,    q,  4q 



                          x,   2.5 q ,  2.5 q 

                          F

2

=F

1



 

                        ------------- 

                            x = ? 

         Echish:  Birinchi holda 

2

2

2



2

1

1



4

r

q

k

r

q

q

k

F



. Ikkinchi holda, har birida   (q

1

+q



2

)/2=5q/2=2.5q  

dan zayad bo’ladi 

2

2



2

2

1



2

25

.



6

x

q

k

x

q

q

k

F



,  x masofada  F

2

=F



1

 , bo’lsin.  Demak,   

2

2

25



.

6

4



x

r

  yoki, 



4

25

.



6



r



x

. Yoki,   

25

.

1



2

5

.



2



r

x

,   bundan  x =1.25 r masofaga surish kerak. 

 

       Berilgan:   q



1

=10 nC =10*10

-9

 C   


                          q

2

=16 nC =16*10



-9

 C  


                          r = 7 mm = 7*10

-3

 m 



                          r

1

= 3 mm = 3*10



-3

 m 


                          r

2

= 4 mm = 4*10



-3

 m 


                          q = 2 nC =  2*10

-9

 C  



                          k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                        ---------------------------- 

                            F =  ? 

Echish: Kichk zaryad bilan tasir kuchi 

N

 



02

.

0



10

9

10



20

10

9



6

18

9



2

1

1



1







r

q

q

k

F

Katta  zaryad bilan tasir kuchi 



N

 

018



.

0

10



16

10

32



10

9

6



18

9

2



2

2

2









r



q

q

k

F

,   


Demak, F=F

1

-F



2

= 0.002 N = 2 mN kuch tasir etadi  

 

       Berilgan:   q



1

= 90 nC = 90*10

-9

 C   


                          q

2

=10 nC = 10*10



-9

 C  


                          r = 4 sm = 4*10

-2

 m 



                          k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                        ---------------------------- 

                            x  =  ? 

         Echish: 1- zaryad bilan tasir kuchi 

2

1



1

x

q

q

k

,  2- zaryad bilan tasir kuchi 

2

2

2



)

(

x



r

q

q

k

F



,    

Muvozanatda qolish uchun ikkala kuch teng bo’lish kerak:  F

1

=F

2



 . Bundan 

         

2

2

2



1

)

(



x

r

q

x

q



,    

sm

 



3

m

10



3

3

1



1

10

4



1

2

2



1

2









q

q

r

x

,   r-x=1 sm 

 

            Berilgan:   m= 400 mg = 0.4 kg   



                               x = 15 sm = 0.15 m  

                                = 90



                                k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                                ------------------------ 

                                 q = (q

1

 = q


2

 )  =  ? 

Echish: Og’irlik kuchini gorizontal tashkil etuvchisi ( x proeksiyasi  ) P

x

/P=tg45



0

,  P


x

=P tg45


0

 , 


Kulon kuchi bilan teng 

2

2



0

45

x



q

k

tg

mg



.  Bundan, zaryadni topamiz     

μkC


 

2

.



3

C

 



10

32

.



0

45

10



9

10

4



.

0

15



.

0

45



5

0

9



0









tg

tg

k

mg

x

q

 

 



       Berilgan:   q= - 3*10

-8

 C   



                          r = 5 sm = 5*10

-2

 m 



                          k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                        ---------------------------- 

                            E =  ? 

         Echish: Elektr maydon kuchlanganligi  

                        

N/C

 

10



1

.

1



10

25

10



3

10

9



1

5

4



8

9

2



2

0

0



0













r

q

k

r

qq

k

q

q

F

E

  

 



        Berilgan:  F = 10

- 4


 N 

                          E= 2*10

4

 N/C 


                          k = 9*10

9

  N*m



2

/C



                         ------------------------- 

                             q =  ? 

         Echish: Elektr maydon kuchlanganligi  

0

q



F

. Zaryadlar tengligi uchun 

                       

nC

 



5

C

 



10

5

C



 

10

5



.

0

10



2

10

9



8

4

4



0











E

F

q

q

  

 



        Berilgan:  q

0

 = 2 nC = 2*10



-9

 C 


                          F = 0.4 mN = 4*10

- 4


 N 

                         ----------------------------- 

                             E =  ? 

         Echish: Elektr maydon kuchlanganligi  

kN/C

 

200



N/C

10

2



10

2

10



4

5

9



4

0









q



F

E

 



        Berilgan:  E = 2000 N/C 

                         q

0

 = 12 nC = 12*10



-9

 C 


                         ----------------------------- 

                             F =  ? 

 Echish: Elektr maydon kuchlanganligi  

0

q



F

 dan 


μkN

 

24



N

10

24



10

12

2000



6

9

0









Eq

F

  

 



        Berilgan:    q  = 36 nC = 36*10

-9

 C  



                            r

1

 =   9 sm =   9*10



-2 

                            r



2

 = 18 sm = 18*10

-2 



                         ----------------------------- 



                             E

1

 =  ? ,   E



2

 =  ? 


         Echish: Elektr maydon kuchlanganligi  

2

2



0

0

0



1

r

q

k

r

qq

k

q

q

F

E



 dan 



  

kN/C


 

40

N/C



 

10

4



10

81

10



36

10

9



4

4

9



9

2

1



1









r

q

k

E

,  


kN/C

 

10



N/C

 

10



10

18

10



36

10

9



4

4

2



9

9

2



2

2









r

q

k

E

   


 

        Berilgan:  C = 400 pF = 4*10

-10

 F           



                          S = 200 sm

2

 = 0.02 m



2

 

                            = 7 



                          ε

0

 = 8,85⋅10



-12

 C

2



/N⋅m

2

 



                         ----------------------------- 

                          d = ? 

         Echish:  

d

S

C

0





,  dan 


mm

 

1



.

3

m



 

10

31



10

4

02



.

0

10



85

.

8



7

4

10



12

0











C



S

d



 



 

        Berilgan:  C  = 250 pF 

                          n  = 5 

                         --------------------- 

                          C

kk

 = ? ,  C



pl

 = ? 


         Echish:   

pF

  



50

5

/



250

C/n


C

     


,

C

n



...

C

1



C

1

C



1

C

1



kk

kk







                         



  

 

pF



 

1250


250

5

nC



C

  

          



 

nC,


...

C

C



C

pl

pl







 



 

        Berilgan:  C

1

  = 100 pF 



                         C

2

  = 200 pF 



                         C

3

  = 300 pF 



                         ----------------- 

                          C

kk

 = ?  


         Echish:   

3

2



1

kk

C



1

C

1



C

1

C



1



,  avval  shundayligicha  hisoblash  ma’qul.        

                        

600


11

600


2

3

6



300

1

200



1

100


1

C

1



kk





.  Demak, 



pF

  

6



.

4

5



11

/

600



C

 

kk



 



 

 

 



 

 

 



 


Download 1.64 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling