Maktabgacha talim jarayonida xorijiy tillarni o’qitishning zamonaviy metodikalari


Download 196.81 Kb.
Pdf ko'rish
bet1/2
Sana18.04.2022
Hajmi196.81 Kb.
#641468
  1   2
Bog'liq
maktabgacha-talim-jarayonida-xorijiy-tillarni-o-qitishning-zamonaviy-metodikalari
2 5418350300467562018, Leksiya 7 (3), qadimgi yunoniston tarixnavisligi. ksenofont geradot fukidid tarixchilar asarlari, Masharibova Qunduzoy umumiy pedagogika 9-mavzu, MUSTAQIL ISHLAR., иннов қонун, innovatsion faoliyatlar qollanilishi mumkin bolgan xizmat korsatish yonalishlari, Документ Microsoft Office Word, Axborot xavfsizligini ta’minlash, bahorgi dala ishlari dars ishlanma, bahorgi dala ishlari dars ishlanma, abu nasr farobiyning pedagogikaga oi, KОMPLЕKS SОNLAR va ular ustida amallar, Paolo Koelo. Alkimyogar (roman), Paolo Koelo. Alkimyogar (roman)


Maktabgacha talim jarayonida xorijiy tillarni o’qitishning 
zamonaviy metodikalari 
 
Shahlo Azamova 
Feruza Manonova 
O’zDJTU 
 
Annotatsiya: Ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasida maktabgacha talim 
jarayonida xorijiy tillarni o’qitishning zamonaviy metodikalariga berilgan katta 
ahamiyat, hamda ularni organish uchun zarur bolgan zamonaviy o’qitish usullarini 
o’z ichiga qamrab olgan.
Kalit sozlar: Maktabgacha ta’limda chet tili, filand o’qitish sistemasi, belgi va 
rasm usuli, ovozni tanib olish va moslashtirish usuli, tabiat dunyosi bilan organish 
usuli, o’z faoliyatini o’quvchilarga moslashtirish usuli.
 
Modern methods of teaching foreign languages in preschool 
education 
 
Shahlo Azamova 
Feruza Manonova 
UzSUPC 
 
Abstract: This article covers the great importance attached to modern methods 
of teaching foreign languages in the process of preschool education in the Republic of 
Uzbekistan, as well as the modern teaching methods needed to organize them.
Keywords: Foreign language in preschool education, Finnish teaching system, 
method of sign and picture, method of sound recognition and adaptation, method of 
organization with the natural world, method of adapting low activity to students.
 
KIRISH. 
Bugungi kunda xorijiy tillarni bilish konikmasi proffessional talimning 
ajralmas qismlaridan biri bolib bormoqda. Bu maktabgacha ta’lim jarayonini ham 
chetda qoldirgani yo’q. Yoshlar ta’limi davomida xorijiy tillarni o’rgatishning 
ahamiyati sezilarli darajada oshdi. Buni dinshunos olim, tarix fanlari nomzodi, katta 
o’qituvchi Natalya Kireeva 
“Yoki biz hayotga, yoki imtihonlarga tayyorgarlik 
ko’ramiz. Birinchisini tanlaymiz.” deb takidlab o’tdi. Yaqinda u mahalliy ta’lim 
tizimi va printsiplari haqida gapirdi va nima uchun Finlyandiya ta’limi dunyodagi eng 
yaxshi bilimlardan biri deb qaralishi to’g’risida o’z fikrlari bilan o’rtoqlashdi. Hozirgi 
kunda maktabgacha ta’limga etibor berish, davlantning ijtimoiy, iqtisodiy va 
"Science and Education" Scientific Journal
April 2021 / Volume 2 Issue 4
www.openscience.uz
387


ma’naviy jihatdan rivojlantirish demakdir [Filandiya talim tizimidagi qiziqarli 
malumotlar]. Shuni ham takidlab o’tishim kerakki, muvaffaqiyatga erishishda 
yordam berish uchun maktabgacha tarbiya mutaxassislaridan erta bolalik ta’limi 
jarayonida eng sevimli o’qitish strategiyalari bilan o’rtoqlashishini sorab qolamiz. 
Maktabgacha yoshdagi sinf uchun o’qitish strategiyalarining ushbu ro’yxati 
o’qituvchi sifatida taraqqiy etish va o’rganish uchun juda yaxshi o’tish 
imkoniyatlarini beradi.
1. Belgilar va rasmlar bilan ishlash usuli.
Kundalik so’z boyligini targ’ib qilishning usullaridan biri - Touchtime 
Internationalning direktori doktor Eleyn Fogel Shneyderning so’zlariga ko’ra: 
“Bolalarga umumiy brendlar va belgilarga og’zaki yorliq qo’yishdir.” U rasmdan 
so’zga tarjima qilish tilni rivojlantirishga yordam berishini tushuntiradi. Yani bu 
bolalarni yangi tillarni tez va oson o’zlashtirishida juda katta yordam beradi.
2. Ovozni tanib olish va moslashtirish usuli.
Ushbu tadbir uchun kartondan kesilgan bir nechta katta harflar va shu harflar 
bilan boshlanadigan bir nechta kichik, ammo unchalik katta bo’lmagan narsalar kerak 
bo’ladi. Masalan, agar sizning harflaringiz M va K bo’lib, sizda mushuk va fil bo’lsa. 
Bolaga mushuk chiqaradigan ovozni aytishdan boshlang. Keyin, bolani xuddi shu 
tovush bilan boshlanadigan narsani topishga undab, uni harfga yopishtiring. 
Bezatilgan harflar sinfda saqlanishi yoki ota-onalar bilan bo’lishish uchun uyga olib 
kelinishi mumkin. Shnayderning ta’kidlashicha, bu mashg’ulot talabalarning sevimli 
narsasidir, chunki bu ularga o’z bilimlarini o’rganishda amaliy yordam beradi. 
Bundan tashqari, bu “shoh asar” ni keltirib chiqaradi.
3. Tabiat dunyosi bilan o’ganish usuli.
Bolalar darslarni tabiat muhitida o’zlashtirishga juda qiziqishadi. Odatda, ularni 
hovli bog’ orqali tabiat dunyosi to’g’risida ma’lumot berish ajoyib usuli bo’lishi 
mumkin. Bu usul o’simlikni urug’dan yetilguncha o’stirish bolalarga o’z o’sishi 
haqida ma’lumot beribgina qolmay, ularni chet tilidagi so’larni tez va oson 
o’zlashtishda ham muhim ahamiyatga egadir. Bu usul stressni yengillashtiradi va 
nozik vosita mahoratini oshirishga ham yordam beradi.
4. O’z faoliyatini o’quvchilarga moslashtirish usuli.
Bog’chada yodlagan o’qituvchilar qo’llanmasiga yoki odatiy darslarga qaytish 
oson bo’lishi mumkin. Biroq, ba’zi bolalar uchun bu muammolar tug’diradi. 
Gretzingerning aytishicha, bolalar an’anaviy bo’lmagan uy sharoitidagi bolalarga 
nisbatan sezgir bo’lishlari kerak. O’quvchilarga o’z oilalari rasmlarini chizishlarini 
so’rashdan oldin ikki marta o’ylab ko’rish - asrab olingan bola yoki ota-onadan 
ajralgan farzand qanday his qilishi mumkinligi va boshqa bolalar qanday 
munosabatda bo’lishlari haqida o’ylab ko’rish kerak. Inklyuziv faoliyat bilan 
shug’ullanish biroz ko’proq vaqt talab qilishi mumkin, ayniqsa yil boshida siz barcha 
"Science and Education" Scientific Journal
April 2021 / Volume 2 Issue 4
www.openscience.uz
388


o’quvchilaringizni tanimasligingiz mumkin, ammo bolada xijolat hissini aks etishi 
tartibsizlikni saqlaganingizda bilinadi. Bunda tarbiyachi o’z yaratuvchanligini davom 
ettirishi kerak.
Maktabgacha ta’lim - yoshlarimiz ta’limi va tarbiyasining ilk bosqichi 
hisoblanadi. To’g’ri maktabgacha tarbiya dasturi bizning bolalarimizga noyob aqlga 
mos keladigan tarzda o’sishi va o’rganishiga yordam berishi kerak. Ammo bolalar 
kattalarnikidan farqli ravishda kelajakni, ertani oylab organishmaydi. Ingliz tilidagi 
dars «shu yerda va aynan hozir» manosida otkazilishi, bolishi kerak. Bolalar chet tilni 
hikoyalarni tushunish yoki oyinlarda galaba qozonish orqali osonroq organadilar. 
Agarda xohlasalar, ozlari ishtirokidagi oyinlar orqali organgan malumotlarini 
mustahkamlab oladilar. Bir tomondan, til bilan ifodalangan kontent bolalar hayoti, 
kundaligi bilan bogliq bolishi kerak, boshqa tomondan, bolalarni muloqotga 
chorlaydigan faoliyat yoki vazifalar qiziqarli va muhim bolishi kerak. O’quvchilar 
dars davomida ozlarini darsning bir qismi sifatida tushunishadi va dars jarayonida 
xuddi asar qahramonidek ozlarini tutishadi, harakat qilishadi. Boshlangich sinflarda, 
odatda, chet tillarni organish hayotiy situatsiya va oyinlarga asoslangan harakat 
usullaridan foydalangan tarzda organilganda juda samarali hamda muvaffaqiyatli 
boladi. Agar oyinli-syujetli situatsiyalar orqali chet tili orgatilsa, barcha bolalar 
bajonu-dil ishtirok etishadi, sababi ular shu tarzda osha situatsiyaning bir bolagi 
ekanligini his etishadi. O’quvchilar chet tili bilan, birinchi navbatda, oz sinf 
xonalarida birga “yashaydilar”. Shuning uchun sinfda muloqot imkoni bolsa, osha 
chet tilida bolishi kerak . Bolalar nafaqat yoriqnomalarni tushunish bilan cheklanib 
qolmasdan, balki chet tili orqali oz ehtiyojlarini ifodalashlari ham mumkin. Shu 
nuqtai nazardan, ingliz tilida gaplashadigan shaxs(ona ili ingliz tili bolgan)lar bilan 
muloqot qilishi, sinfga taklif etish ham foydali hisoblanadi. Konstruktiv yondashuvga 
kora, bolalar imkon qadar koproq tilda ozlari sozlar mazmunini, qoidalarni bilib 
olishlari kerak. Bu shuningdek, ularning asosiy fikrlash qobiliyatini rivojlanishiga 
yordam beradi. Barcha o’quvchilar singari, bolalar ham turli xil talim uslublariga ega. 
Bolalar uchun moljallangan talim barcha talim uslublarini hisobga oladi. Taktik va 
kinestetik organish turlari o’quvchidan alohida etibor talab qiladi. Boshlangich 
maktablarda o’quvchilarning iqtidorlari, malakalari, bilimlari va qiziqishlari kengroq 
boladi. Chet tilini organish, shuningdek, organuvchining yaxshi tushuna olish 
qobiliyatiga bogliqdir. Chet tilini orgatish mobaynida har bir bolani harakati uchun 
ragbatlantirib borish talab etiladi. Ularda akustik, kinestetik, ritmik va vizual 
farqlashni rivojlantirish kerak. Bolalar tez organishadi, lekin tezda unutishadi. 
Shuning uchun, nutqni bir necha bor takrorlab, shu mavzuga doir oyin yoki 
tarqatmalar orqali bolalarning esida qolishiga yordamlashish mumkin. Kurslar spiral 
bolib, muntazam takrorlashlar ajralmas qismdir. Xorijiy tillarni muvaffaqiyatli 
orgatish keng qamrovli usullarni talab qiladi. Muloqotga kirishishning miqdori va 
"Science and Education" Scientific Journal
April 2021 / Volume 2 Issue 4
www.openscience.uz
389


sifati tilni tezroq organishning asosiy sabablari hisoblanadi. Dars jarayonida 
o’quvchilarning etibori asosan tilning mazmuniga, ahamiyatiga qaratilishi kerak. 
O’quvchilar etiborini birinchi navbatda tilning kontent mazmuniga qaratishi kerak. 
Xorijiy tillarni muvaffaqiyatli orgatish yana orgatuvchidan ozida mavjud 
imkoniyatlardan qay darajada mohirona foydalanishiga ham bogliqdir. O’quvchilarga 
shunday vazifalar berish kerakki, toki ular organgan bilimlarini dars jarayonida 
amaga oshirish, qollashga majbur bolishsin. Ozaro muloqot qilish imkoniyatlari til 
konikmalarining rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiy munosabat, ayniqsa 
o’quvchilar tilning manosini amalda qollay olishsa, bu ularga tildan samarali 
foydalanishga imkon yaratadi. O’qituvchi tomonidan ushbu jarayon uchun mano va 
muzokaralar otkazish imkoniyati muvaffaqiyatli o’qitishning asosiy shartlaridan biri 
hisoblanadi. Chet tili talimi, birinchi navbatda, chet tilidagi kundalik uchraydigan, 
real bilim va konikmalrni organishga chorlashi kerak, lekin aniq bilimlarni ham 
rivojlanishiga beparvo qaramaslik kerak. Agar biz chet tili talimida qollaniladigan 
metodik-didaktik qarashlarga toxtaladigan bolsak, quyidagilarni takidlab otishimiz 
talab etiladi: Dars jarayoni bu nafaqat kommunikativ, balki kelajakda organgan 
bilimlarni qollay olish imkoniyatini beradigan kompetensiyalarni qamrab olishi zarur. 
Bolalarning kopchiligi chet tillarni organishga qishiqishadi. Ularning qishiqishlari, 
albatta, dars jarayonini tashkil etilishi va bolalarning bu dars jarayonida malum 
muvaffaqqiyatga erisha olishi bilan bogliqdir. Bu qiziqish yillar davomida birdek 
saqlanib qolishiga ishonish - bu notogri, shu sababdan, pedagoglar bu haqida 
qaygurishlari, yani organuvchilar darsda quvonchga tolib, muvaffaqqiyatlarga erishib 
qatnashishlarini taminlashi zarur. Organilayotgan mavzular ham, shu bilan birga 
savol-topshiriqlar ham organuvchilar uchun ahamiyatli, qiziqarli va aktual bolsagina, 
dasrning mazmuni hamda maqsadi organuvchilarga tushunarli va esda qolarli boladi. 
Chet tili organuvchilari chet tili talimida ozga bir til, madaniyat bilan toqnash 
keladilar. Shu sababdan, mashgulotlarda aynan osha chet tilga xos bolgan ishonchli 
materiallardan, osha madaniyatni yetkazib bera oladigan matn va dabiyotlardan 
foydalanish tavsiya etiladi[Mustafoyeva, C. C. Chet tillarini organish va o’qitish: 
bolalar tillarni qanday oganishadi?. - 2019. - 260 bet. ] 
XULOSA. Shuni xulosa qilib aytib o’tish kerakki, farzandlarimiz yetuk kadr 
bolib yetishlarida avvalambor, maktabgacha talimning orni ahamiyatlidir. Biz ularni 
zamonaviy texnalogiyalar va zamonaviy talim tizimi bilan taminlashimiz talab 
etiladi. Maktabgacha talim jamiyatdagi har bir inson ildizlarining rivojlanishi, yani 
ularning kelajakda ona yurtiga munosib farzand, kuchli shaxs bolib voyaga 
yetishlarida ham katta ahamiyatga ega. Biz farzandlarimiz talimiga koproq etibor 
berishimiz, zamonaviy shart-sharoitlar yaratishimiz, yangi-yangi usullar orqali 
ularning organishlariga komaklashishimiz zarur. Chet tillarini organish bolalarga 
kelajakda yangi imkoniyatlar eshigini ochishi, ular malakali kadr bolib yetishishi, 
"Science and Education" Scientific Journal
April 2021 / Volume 2 Issue 4
www.openscience.uz
390


butun jamiyat uchun nafi tegadigan shaxs bolib kamol topishlari uchun ham 
ahamiyatlidir. Shuning uchun ham bolalarimizga yoshligidan talim berib borishimiz, 
oqishga qiziqtirishimiz, jamiyatimizdagi har bir bolani nazardan chetda 
qoldirmasligimiz, organishga qiynalgan bolalar bilan ham alohida shugullanishimiz, 
turli xil qiziqarli oyinlar bilan etiborlarini tortishimiz, chet tillarini orgatish davomida 
muntazam ragbatlantirib borishimiz ularni kelgusidagi talimlari uchun dastlabki 
qadam boladi, desak adashmagan bolamiz.

Download 196.81 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling