Mashg‗ulotlari uchun Ta‘lim berish texnologiyasining modeli


MA‟RUZA MASHG‟ULOTLARINING TA‟LIM TEXNOLOGIYaSI


Download 5.01 Kb.
Pdf ko'rish
bet8/26
Sana04.06.2018
Hajmi5.01 Kb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   26

MA‟RUZA MASHG‟ULOTLARINING TA‟LIM TEXNOLOGIYaSI 
 
 
мавзу 
 
«Avesto» g„oyalari va ularning qadimiy xalqlar xayotida 
tutgan  o„rni 
 
 

 
 
 
 
 
―Ideologiyaning G‗arbdagi rivojlanish bosqichlari‖  
TEXNOLOGIK XARITASI. 
Ish 
jarayonlari 
vaqti 
Faoliyat mazmuni 
O„qituvchi 
Talaba 
1 bosqich. 
Kirish 
(10 daqiqa) 
1.1.  Ma‘ruzaning  mavzusi,  rejasini  e‘lon  qiladi,  o‗quv 
mashg‗ulotining  maqsadi  va  o‗quv  faoliyat  natijalarini 
tushuntiradi (1-ilova) 
 
Tinglaydi, 
mavzuni yozib 
oladi 
1.4. Mashg‗ulotni o‗tkazish shakli va baxolash mezonlarini e‘lon 
qiladi (2- ilova) 
 
Yozib oladi 
2 bosqich. 
Asosiy 
jarayon 
(60 daqiqa) 
2.1.  Mavzu  rejasining  birinchi  ‗unkti  rejasi  bo‗yicha  ma‘ruza 
qiladi  (3-ilova)  Ma‘ruza  bo‗yicha  ―piramida‖  usulidan 
foydalangan  holda  talabalarga  quyidagi  savol  bilan  murojaat 
qiladi:  Umuminsoniy  qadriyat  nima  va  milliy  g‗oya  negizida 
umuminsoniy  qadriyatning  ehtirof  etilishi  deganda  nimani 
tushunasiz? (4-ilova). 
2.2.  Mavzu  rejasining  ikkinchi  ‗unkti  bo‗yicha  ma‘ruza  qiladi 
(5-ilova). Ma‘ruza bo‗yicha ―O‗rgimchak‖ usulidan foydalangan 
xolda  talabalarga  quyidagi  savol  bilan  murojaat  qiladi:  Milliy 
g‗oya tarkibini nimalar tashkil  etadi? Qadriyatning shakllanishi 
va Milliy o‗zlikni anglash belgilariri izoxlab bering.(6-ilova) 
 
Yozadi, 
savolga javob 
beradi. 
 
 
 
Yozadi, 
savolga javob 
beradi. 
 2.2.  Mustaqillik  xalqimizning  buyuk  tarixiy  g‗alabasi  «Kichik 
guruhlarda  ishlash»  orqali  amalga  oshirilishini  e‘lon  qiladi. 
―FSMU‖ texnikasidan foydalangan holda guruhlarga topshiriqlar  
beradi 
(7-ilova). 
Guruhlarda 
ishlashga 
yordam 
beradi 
Qo‗shimcha  ma‘lumotlardan  foydalanishga  imkon  yaratadi. 
Diqqatlarini  kutiladigan  natijaga  jalb  qiladi.  Har  bir  guruh 
topshiriqlarini    -  qog‗ozlarga  tushirib,  taqdimotini  o‗tkazishga 
yordam  beradi,  bilimlarini  umumlashtiradi,  xulosalarga  alohida 
ehtibor beradi. Topshiriqlarning bajarilishini qay darajada to‗g‗ri 
ekanligini 
diqqat 
bilan 
tinglaydi 
Fikrlarini 
tinglab, 
umumlashtiradi. 
Savollarga 
javob beradilar
erkin bahs-
munozara 
yuritadilar. 
Guruhlarda 
ishlaydilar.  
 
 
 
 
 
3 bosqich. 
Yakuniy 
bosqich 
 (10 daqiqa) 
3.1 Mavzu bo‗yicha umumiy xulosa qilinadi.  
Tinglaydilar 
3.2. Talabalarning baholash mezonlarini e‘lon qilinadi 
Yozib oladi 
3.3. O‗z-o‗zini nazorat qilish uchun savollar beradi (8-ilova) 
Javob yozadi 
3.4 Navbatdagi  mashg‗ulotda ko‗riladigan mavzuni  e‘lon qiladi 
va  ―Aqliy  xujum‖  usulida  jadvalga  mustaqil  ta‘limga 
tayyorgarlik ko‗rishlarini so‗raydi (9-Ilova). 
‖Insert‖ usulida 
jadvalni 
to‗ldiradi. 
 

 
 
 
 
1-ilova 
 
MAVZU: «Avesto» g‗oyalari va ularning qadimiy xalqlar xayotida tutgan  o‗rni 
 
Reja. 
1. «Avesto» - eng qadimiy g‗oyalar aks etgan yozma yodgorlik. «Avesto» va avestoshunoslik 
xaqida.  
2. «Avesto»da aks etgan asosiy g‗oyalar. 
 
O„quv  mashg„ulotining  maqsadi:  Milliy  ma‘naviy  qadriyatlar  tushunchasi,  uning 
jamiyat  hayotida  tutgan  o‗rni,  milliy  qadriyatlar  milliy  g‗oyaning  asosiy  ma‘naviy  negizini 
tashkil  etishi,  uning  xalq  o‗tmishi  va  kelajagini  bir-biri  bilan  bog‗laydigan  ma‘naviy  rishta 
ekanligi, ma‘naviyatni yuksaltirishda milliy g‗oyaning ahamiyati  haqida tushuntirish 
 
O„quv faoliyatining natijasi: Talabalar Milliy ma‘naviy qadriyatlar  tushunchasi, uning 
tahrifi  va  tavsifini,  Milliy  g‗oya  va  ma‘naviy  qadriyatlarning  uzviy  bog‗liqligini,  Milliy 
ma‘naviy  meros  va  qadriyatlarning  tarkibi,  uning  ko‗rinishlarini,  jamiyatda  milliy  taraqqiyot 
va yuksalishga erishishda milliy g‗oya va mafkuraning ahamiyatini tushunadilar; 
 
2-ilova 
 
«Avesto» - eng qadimiy g‗oyalar aks etgan yozma yodgorlik. «Avesto» va 
avestoshunoslik xaqida. 
Milliy  ma‘naviy  qadriyatlar  -  ijobiy  axloqiy  sifatlarni  takomillashtirish,  davlat  va  millat 
rivojiga to‗hanoq bo‗ladigan salbiy illatlarni bartaraf etish omilidir. 
Milliy  g‗oya  va  ma‘naviy  qadriyatlar  orasida  uzviy  aloqadorlik,  o‗zaro  tahsir  mavjud 
bo‗lib, bu quyidagilarda o‗z ifodasini to‘adi:  
birinchidan,  milliy  qadriyatlar  milliy  g‗oya  uchun  ma‘naviy  negiz,  manba  bo‗lib  xizmat 
qiladi; 
ikkinchidan,  milliy  g‗oya  qadriyatlarni  boyitish,  yanada  yuksak  bosqichga  ko‗tarish, 
odamlar ongi va qalbiga milliy qadriyatlarni singdirish omili bo‗lib hisoblanadi; 
uchinchidan,  milliy  g‗oya  xalqning  tub  manfaatlari  nuqtai  nazaridan  mavjud  ma‘naviy 
qadriyatlarga  baho  beradi,  ijobiy  jihatlarni  rivojlantirish,  salbiy  holatlarni  inkor  etishning 
ma‘naviy mezoni bo‗lib maydonga chiqadi. 
Ma‘naviyat,  qadriyatlar  va  milliy  g‗oya  -  jamiyat  hayotining  juda  murakkab  va  serqirra, 
o‗zaro uzviy aloqadorlikda bo‗lgan sohalaridir.  
Ma‘naviyat, milliy qadriyatlar va istiqlol g‗oyalari alohida olingan har bir shaxs hayotida 
ham,  jamiyatdagi  turli  guruh  va  qatlamlar  faoliyatida  ham,  umuman  insoniyat  taraqqiyotida 
ham katta ahamiyatga ega. Millat va davlat taraqqiyotining ma‘lum davrlarida ma‘naviyat va 
milliy g‗oya eng dolzarb, hal qiluvchi omil bo‗lib maydonga chiqadi. 
 
 

 
 
 
 
 
3-ilova 
 
 
1-o‗quv topshiriq 
«piramida» organayzerini to‗ldiring 
 
Savol.    Umuminsoniy  qadriyat  nima  va  milliy  g‗oya  negizida  umuminsoniy 
qadriyatning ehtirof etilishi deganda nimani tushunasiz? 
 
 
 
 
 
 
 
                  
 
 
 
4-ilova 
 
 
«Avesto»da aks etgan asosiy g‗oyalar. 
Milliy  ma‘naviy  qadriyatlar  va  milliy  istiqlol  g‗oyasining  uzviy  aloqadorligi  ularning 
faol o‗zaro tahsirida namoyon bo‗ladi.  
Milliy g‗oya ma‘naviyatga tayanishi, undan hayot va ozuqa olishi bilan birga, ma‘naviy-
ruhiy  hayotga  ham  ijobiy  tahsir  o‗tkazadi.  Milliy  g‗oya  qadriyatlarni  yanada  yuksaltirish, 
ularni  odamlarning  ongi  va  qalbiga  singdirish,  istiqlol  va  istiqbolga  xizmat  qilmaydigan 
jihatlarini  bartaraf  etish  vazifalarini  ham  amalga  oshiradi.  Ma‘naviy  hayotdagi  behisob 
hodisalarni, qadriyat va nehmatlarni xalq manfaatlari va ehtiqodi nuqtai nazaridan baholash  - 
milliy g‗oya mezonlari bilan o‗lchanadi. 
Milliy g‗oya dastavval har bir inson uchun eng yaqin bo‗lgan oilaviy munosabatlar – 
ota-ona va farzandlar, aka-uka va o‘a-singillar, qarindosh-uruhlar orasidagi aloqalarni yuksak 
ma‘naviy  qadriyatlar  asosiga  qurishni  taqazo  etadi.  o‗zbek  xalqi  yaratgan,  jahon  ahli  ehtirof 
etgan  betakror  va  buyuk  qadriyat  –  Ma‘allaning  hurmati  va  ehtiborini,  uning  o‗z-o‗zini 
boshqarishdagi rolini oshirish ham milliy g‗oyaning muhim vazifasidir. 
 
 
 
 
 
Umuminsoniy 
qadriyatlar 
 

Qadriyatning 
shakllanishi 
 
 
 
 
 
 
 
5-ilova 
1-o‗quv topshiriq 
«O‗rgimchak» texnologiyasi orqali quyidagi masalalarni yoriting 
1 – guruxga. 
         millat tili                 millat tarixi        urf-odatlar       anhanalar 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
              millat ma‘naviyati         qadriyatlar       ma‘naviy meros    millat  madaniyati 
 
2 – guruxga. 
           axloqiy                  madaniy                  siyosiy                    diniy 
 
 
 
 
 
moddiy                                                                             iqtisodiy 
 
 
 
      mintaqaviy          umumbashariy        xuquqiy                  ma‘naviy              
 
Milliy g‘oya tarkibini 
nimalar tashkil  etadi. 

 
 
 
 
 
 
 
 
3 – guruxga. 
          Milliy madaniyatga       tarixini bilish         mintelitetni saqlash 
                    ega bo‗lish      
 
Ona  tili 
rasmiy                                     
                                                                                                                                              til 
bo‗lishi                                                                             
 
 
 
 
 
 
 
 
qadriyatlarni tiklash               
6-ilova  
2-o‗quv topshiriq 
FSMU texnologiyasi 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
Ushbu  texnologiya  munozarali  masalalarni  ҳal  etishda  xamda  o‘quv  jarayonini  baxs-
munozarali  o‘tkazishda  qo‘llaniladi,  chunki  bu  texnologiya  talabalarni  o‘z  fikrini  ximoya 
qilishga, erkin fikrlash va o‘z fikrini boshqalarga o‘tkazishga, ochiq xolda baxslashishga xamda 
shu bilan birga baxslashish madaniyatini o‘ratadi.Tinglovchilarga tarqatilgan oddiy qoғozga o‘z 
fikrlarini aniq va qisqa xolatda ifoda etib, tasdiqlovchi dalillar yoki inkor etuvchi fikrlarni bayon 
etishga yordam beradi. 
F – fikringizni bayon eting 
S – fikringiz bayoniga sabab ko‘rsating 
M – ko‘rsatgan sababingizni isbotlovchi dalil keltiring 
U – fikringizni umumlashtiring  
 
 
 
 
 
 
 
Milliy o‘zlikni anglash 
belgilari. 

Jadvalni to‗ldiring 
1-guruh1-guruh 
Savol 
Milliy g‗oya tarkibini nimalar tashkil  
etadi 
(F) Fikringizni bayon eting 
 
(S) Fikringiz bayoniga sabab ko‗rsating 
 
(M)  Ko‗rsatgan  sababingizni  isbotlovchi 
dalil keltiring 
 
(U) Fikringizni umumlashtiring 
 
 
2-guruh 
Savol 
Milliy o‗zlikni anglash deganda 
nimalarni tushunasiz? 
(F) Fikringizni bayon eting 
 
(S) Fikringiz bayoniga sabab ko‗rsating 
 
(M) Ko‗rsatgan sababingizni isbotlovchi 
dalil keltiring 
 
(U) Fikringizni umumlashtiring 
 
 
7-ilova 
 
 
 
 
 
 
8-ilova 
Insert usulidan foydalanib ishlash qoidasi 
1. Ma‘ruza matnini o‗qib, matnning chetiga quyidagi belgilarni qo‗yib chiqing: 
V – bilaman 
+ - men uchun yangi ma‘lumot 
-
 
- men bilgan ma‘lumotni inkor qiladi 
? – noaniq (aniqlashtirish talab qiladigan) qo‗shimcha ma‘lumot. 
2. Olingan natijalarni jadval shaklida rasmiylashtiring. 
Mavzu savollari 




1. 
 
 
 
 
2. 
 
 
 
 
3. 
 
 
 
 
4. 
 
 
 
 
5. 
 
 
 
 
6. 
 
 
 
 
7. 
 
 
 
 
 
MAVZU: «AVESTO» G‘OYaLARI VA ULARNING QADIMGI XALQLAR XAYoTIDA 
TUTGAN O‘RNI. 
Umumlashtiruvchi savollar 
1.
 
Mustaqillikning dastlabki yillari milliy qadriyatlarni tiklash borasida nimalar 
qilindi?  
2.
 
Diniy qadriyatlarni tiklashlanishi haqida so‘zlab bering 
3.
 
Ma‘naviyat qachon yuksak bo‘ladi? 

REJA: 
1.
 
Zardo‘shtiylikning vatani haqida. 
2.
 
Zardo‘shtiylikning vujudga kelishi va tarqalishi 
3.
 
Zardo‘shtiylikning O‘rta Osiyo xalqlari ma‘naviyati va madaniyatida tutgan 
o‘rni. 
 
1. Zardo‘shtiylikning vatani haqida. Zardo‘shtiylik dini dastlabki va eng qadimiy jahon 
dinlaridan biri. 
O‘tmishda Zardo‘shtning va «Avesto» ning vatani qaerda bo‘lganligi to‘g‘risida bahs-
munozaralar  bo‘lib  ikki  xil  fikr  ilgari  surilgan.  Birinchisi  «G‘arb  nazariyasi»  bo‘lib,  bu 
nazariya  tarafdorlari  xozirgi  eron  teritoriyasida  joylashgan  Media  Zardo‘sht  vatani, 
Zardo‘shtiylik dini ana shu yerda yuzaga kelgan va boshqa o‘lka xalqlari o‘rtasida tarqalgan, 
degan fikrni ilgari surib kelmoqdalar. 
Ikkinchi fikr «SHarq nazariyasi» deb yuritilib, bu nazariya tarafdorlari Zardo‘shtining 
vatani va zardo‘shtiylik dinining yuzaga kelgan, ilk tarqalgan joyi qadim Xorazm bo‘lgan deb 
e‘tirof etadilar. 
Ko‘p yillik bahs-munozaralardan so‘ng pirovardida o‘ttizdan ortiq xorijiy avestoshunos 
olimlar  va  o‘zimizning  tadqiqotchi  olimlarimiz  Zardo‘shtning  va  «Avesto»  ning  vatani 
O‘zbekiston,  qadim  Xorazm  bo‘lgan  degan  qat‘iy  bir  fikrga  kelganlar.  Tadqiqotchi 
olimlarning bunday yakdillik bilan chiqargan xulosalarini BMTning fan, maorif va madaniyat 
bo‘limi – YuNESKO ham tasdiqlangan. 
SHunday  qilib,  zardo‘shtiylik  Markaziy  Osiyoda  shakllanib,  keyinchalik  Eron  va 
boshqa o‘lkalarga tarqalgan.
1
 
SHu o‘rinda yana shuni ta‘kidlash joizki, ayrim tadqiqotchilar Zardo‘shtiylikni milliy 
dinlar  qatoriga  kiritib  kelmoqdalar.  Ammo,  ko‘pchilik  Avestoshunos  olimlar  Zardo‘shtiylik 
dastlab  Xorazmda  vujudga  kelib,  so‘ngra  Parfiya,  Baqtriya,  Sug‘diyona,  Parkana  (Farg‘ona), 
Ozarbayjon,  Eron,  Xuroson,  Iroq,  Suriya,  Xabashiston,  Xitoy,  Mug‘uliston,  SHimoliy 
Xindiston  kabi  mamlakatlar  xududlarida  keng  tarqalib  yetgan  jahon  dini  degan  fikrni  e‘tirof 
etib kelmoqdalar. 
SHularga asoslanib Zardo‘shtiylikni  yakka xudolikni targ‘ib etgan birinchi jahon dini 
deyishimizga asos bor. 
Jahon dinlari deb esa, ma‘lum bir xududda yashovchi xalq orasida yuzaga kelib, so‘ng 
ko‘plab  xududlarda  yashovchi  xalqlar  orasiga  tarqalib  ularning  e‘tiqodiga  aylangan  dinlarga 
aytiladi. 
Zardo‘shtiylik  haqida  uchinchi  baxs-munozara,  muammo  Zardo‘shtning  qachon 
yashagani  va  uning  tarixiy  shaxsmi  yoki  afsonaviy  shaxsmi  degan  savol  tevaragida  davom 
etgan. 
Ayrim  tadqiqotchilar  Zardo‘sht  afsonaviy  shaxs,  u  tarixda  yashamagan  degan  fikrni 
ilgari  surib  kelmoqdalar.  Ammo  ko‘pchilik  olimlar  Zardo‘sht  tarixiy  shaxs  bo‘lganligini 
ta‘kidlab kelmoqdalar. CHunonchi, ayrim tadqiqotchilar Zardo‘sht miloddan avvalgi XIII-XII 
asrlarda  yashagan,  boshqalari  esa  miloddan  avvalgi  XII-VIII  asrlar  oralig‘ida,  Yana  boshqa 
olimlar esa miloddan avvalgi VII-VI asrlarda  yashagan tarixiy shaxs degan fikrni ilgari surib 
kelmoqdalar. 
Qadimgi mashxur Yunon tarixchilari Gerodot, Pliniy, buyuk faylasuf Platon (Aflotun) 
Zardo‘sht miloddan oldingi 6400 yillarda yashagan deb yozib ketganlar. 
Yuqoridagilarga asoslanib Zardo‘sht  tarixiy shaxs bo‘lgan degan xulosaga kelishimiz 
mumkin.
1
 
1.
 
Zardo‘shtiylikning  vujudga  kelishi  va  tarqalishi.  Zardo‘sht  so‘zining  lug‘aviy 
ma‘nosi turlicha izohlanib kelinadi. Bir ta‘birga ko‘ra «Sariq, tilla rang sohibi (egasi)»; boshqa 
bir  ta‘birga  ko‘ra  «Zarin  yorug‘lik  egasi»;  yana  bir  ta‘bir  bo‘yicha  «Oq  tuyalik,  tuya 
boquvchi» demakdir. Ba‘zi tarixiy manbalarda bu nomning ma‘nosi  – «yulduz o‘g‘loni» deb 
ta‘riflangan. 
Zardo‘shtiylik  din  va  uning  muqaddas  kitobi  «Avesto»  ning  yuzaga  kelishi  u 
                                           
1
 Qarang. Fozila Sulaymonova. SHarq va G‘arb. Toshkent, «O‘zbekiston», 1997. 24-bet; O‘zbek milliy 
entsiklopediyasi. 3-jild, Toshkent -2002. 683-bet; Islom entsiklopediya. A. «O‘zbekiston milliy 
entsiklopediyasi», Davlat nashriyoti. Toshkent – 2004. 18-bet. 
1
 Qarang. O‘zbek milliy entsiklopediyasi. 3-jild, 682-bet. 

shakllangan  davrda  o‘lkamizda  yashagan  xalqlarning  ijtimoiy  hayoti  va  ko‘p-xudolilikka 
e‘tiqod  qilishlari  bilan  bog‘liqdir.  Zardo‘shtiylik  vujudga  kelgan  davrda  O‘rta  Osiyoda 
yashagan  qqabilalar  o‘zaro  nizo  va  urushlar  natijasida  parokandalikka  uchrayotgan  edilar. 
Bosqinchilik,  zo‘ravonlik,  behuda  qon  to‘kishlar  tez-tez  sodir  bo‘lib  turar  edi.  Yo‘qsillarga 
nisbatan adolatsizlik, aldamchilik, kishilarning mol-mulkini, chorvalarini o‘g‘irlash avj  olgan 
edi.  Eng  achinarlisi,  bu  davrlarda  bolalar,  qizlar  va  yosh  yigitlarni,  gala-gala  qo‘y,  qoramol, 
yilqilarni quyosh xudosi Molohning rahmini keltirish uchun uning sharafiga qqurbonlik qilish, 
so‘yib  yuborish  kabi  yovuz  urf-odatlar  hukm  surardi.  Bunday  yovuz  urf-odatlar  o‘sha 
davrlarda odamlarni turli ma‘bud (xudo) va ma‘budalarga, narsalarga, but-sanamlarga, xullas 
ko‘p xudolikka sig‘inishi oqibatida yuz berardi. 
Tarixning  ana  shunday  chirkin,  dahshatli  davrlarida  Zardo‘sht  insoniyat  xaloskori 
sifatida maydonga  chiqdi. U insoniyat  taraqqiyoti  uchun  g‘oyat  zararli bo‘lgan ko‘p xudolik 
e‘tiqodlarini g‘ayriinsoniy mohiyatini anglab, kishilarni yakayu  yagona Oliy Tangri  – Axura 
Mazdaga e‘tiqod qilish g‘oyasini ilgari surdi. 
SHunday  qilib,  Zardo‘sht  vaxdoniyat  –  yakka  xudoga  e‘tiqod  qilish  g‘oyasini  ilgari 
surgan payg‘ambar sifatida insoniyat tarixi sahnidan o‘rin oldi. 
Barcha  payg‘ambarlar  singari  Zardo‘sht  ham  o‘zi  tug‘ilib  o‘sgan  yurtda  qadr-qiymat 
topmaydi.  Uzliksiz  ta‘qib,  tazyiq,  tahdidlardan  bezib,  o‘z  muxlislari  va  tarafdorlari  Bilan 
Eronga  –  axmoniylar  shohi  Gushtasi  (Vishtasp)  xuzuriga  ketadi.  SHoh  va  malika  Xutaosa 
butun saroy ayonlari Bilan birgalikda Zardo‘shtning yangi dinini qabul qiladilar va uning keng 
yoyilishiga yordam beradilar. Natijada Zardo‘shtiylik uzil-kesil qaror topadi. 
2.
 
Zardo‘shtiylik ta‘limoti. Avesto. «Avesto» so‘zining lug‘aviy ma‘nosi «o‘rnatilgan, 
qat‘iy qilib tayin etilgan qonun-qoidalar» demakdir. «Avesto» Alloh tomonidan vahiy qilingan 
samoviy, ilohiy kitoblar qatoriga kirmaydi. Ammo Zardo‘shtiylik dini shakllangan davrda va 
undan  keyingi  ming  yillar  davomida  bu  dinga  e‘tiqod  qiluvchilar  uchun  muqaddas  kitob 
sanalgan. 
«Avesto»  uzoq  davrlar  mobaynida  –  miloddan  oldingi  3  ming  yillikning  oxirlaridan 
boshlab og‘zaki tarzda shakllanib avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ana shu davrlar mobaynida 
«Avesto»  tarkibiga  turli  diniy  urf-odatlar  bayoni,  axloqiy,  huquqiy  qonun-qoidalar  va 
boshqalar qo‘shilib borgan. 
«Avesto»  ni  Zardo‘sht  diniy  asar  sifatida  bir  tizimga  solgan,  hamda  o‘zi  ham  uning 
«Gohlar»  (Gotlar)  qismini  yozib  kitobat  qilgan.  Ko‘p  manbalarida  Zardo‘shtni  ilohiyotchi, 
payg‘ambar, buyuk faylasuf, notiq, shoir, tabiatshunos olim bo‘lgan deyiladi. 
«Avesto»  haqida  buyuk  olim  Abu  Rayhon  Beruniy  shunday  yozadi:  «Yilnoma 
kitoblarida bunday deyilgan…Podshoh Doro ibn Doro xazinasida (Abistonning) o‘n ikki ming 
qoramol terisiga tillo bilan bitilgan bir nushasi bor edi.  Iskandar otashxonalarni vayron qilib, 
ularda  xizmat  etuvchilarni  o‘ldirgan  vaqtda  uni  kuydirib  yubordi.  SHuning  uchun  o‘sha 
vaqtdan beri Abistoning beshdan uchi yo‘qolib ketdi». Xozir bizgacha yetib kelgan «Avesto», 
Beruniyning yozishicha, aslining beshdan ikki qismi, xolos. «Avesto» o‘ttiz «nask» (qism) edi, 
majusiylar qo‘lida o‘n ikki nask (qism) chamasi qoldi.
1
 
«Avesto» avloddan-avlodga, og‘izdan-og‘izga o‘tib, asrlar davomida yashirin saqlanib 
kelingan.  Keyinchalik  Sosoniylar  hukmdori  Ardasher  Papakan  (227-243)  davrida  yozib 
olingan.  Ayniqsa,  SHopur  (243-273)  davrida  astrologiya,  tabobat,  riyoziyot  va  falsafaga  oid 
qimlari yozib olinib, hamma qismlari tartibga keltirilgan va bu asosiy matn to‘ldirib borilgan. 
Arablar Eronni 7 asrda bosib olgach, zardo‘shtiylarning bir qismi Xindistonga ko‘chib o‘tgan. 
Ko‘chib  o‘tgan  zardo‘shtiylarning  qo‘lida  «Avesto»  ning  to‘ldirilgan  nushasining  ikki  to‘liq 
qo‘lyozmasi  xozirgacha  saqlanib  kelinmoqda.  Ulardan  biri  Bombayda  zardo‘shtiylarning 
madaniy  markazi  bo‘lmish  Koma  nomidagi  institutda,  ikkinchisi  Kalьkuttadagi  Davlat 
kutubxonasida saqlanib kelinmoqda. 
«Avesto»  -  «Yasna»,  «Gohlar»,  «Visparad»,  «Yashtlar»,  «Vandidad»  va  «Kichik 
Avesto» dan iborat. 
- «Yasna» - toat, ta‘zim, salovatga loyiq, munosib ma‘nolarini ifodalaydi. U «Avesto» 
ning  eng  qadimgi  muhim  qismi  bo‘lib,  72  bobdan  iborat  bo‘lgan  hamdu  sano,  qurbonlik 
duolaridan tashkil topgan. 
-  «Gohlar»  -  ma‘nosi  qo‘shiq-gimn  demakdir.  U  ham  «Yasna»  ning  72  bobi  sirasiga 
kiradi. «Gohlar» Zardo‘sht tomonidan ijod qilingan beshlik qo‘shiq-gimnlaridir. Ularda yakka 
xudolik ta‘limoti, ikki qarama-qarshi kuchlar – ziyo va zulmat, ezgulik va yovuzlik, hayot va 
o‘lim  o‘rtasidagi  kurashda  har  bir  inson  yakayu-yagona  oliy  Tangri  –  Axura  Mazda  amriga 
                                           
1
 Qarang. Fozila Sulaymonova. SHarq va G‘arb. 24-25-betlar. 

ko‘ra ezgulik kuchlari tomonida bo‘lishi kuylanadi. 
-  «Visparad»  24  bobdan  iborat  ibodatga  doir  qo‘shiqlar,  xukmdorlarga  qaratilgan 
munojaatlar va jamiyki radlar madhidir. 
-  «Yashtlar»  -  maqtovlar,  qutlovlar,  e‘zozlar  kabi  ma‘nolarni  bildrib,  u 
zardo‘shtiylarning  o‘qib  yuradigan  duolari  va  alohida  ilohlarni  madh  etuvchi  qo‘shiq-
oyatlardan iborat. 
-  «Vandidad»  ning  ma‘nosi  yovuz  kuchlarga,  devlarga  qarshi  qonun  ma‘nosini 
bildiradi. U 22 bobdan iborat. 
-  «Kichik Avesto» (Xurda Avesto – deb ham yuritiladi.) «Avesto» hajmi katta  kitob, 
ya‘ni  bo‘yi  120  sm,  eni  70  sm  dan  iborat  bo‘lganligi  sababli  undan  dindorlar  kundalik 
faoliyatida froydalanishga qiyinchilik tug‘dirgan. «Avesto» dan dindorlarning kundalik hayoti 
uchun  zarur  va  ahamiyatli  bo‘lgan  duolar,  olqishlar,  qo‘shiqlar  tanlab  olinib,  shu  asosda 
«Kichik Avesto» to‘plami yaratilgan. 
3.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1.1. Ta‘lim berish texnologiyasining modeli 
 
    Talabalar  soni:  50-70 gacha 
          Vaqti: 2 soat. 
 
O‟quv mashg‟ulotining  shakli  
Informatsion baxs-munozarali dars 
 
Ma‟ruza rejasi   
1.Yangi  era  boshlaridan  jahonda  va  mintaqada 
ma‘naviy  yangilanish  zaruratining  kuchayishi  va 
tavhid ehtiqodining shakllanishi 
2.Islom mintaqa ma‘naviyatida takomil bosqichlari 
 
O‟quv mashg‟ulotining maqsadi: Talabalarda  Islom mintaqa madaniyati takomilida  milliy 
ma‘naviyatimizning  o‘rni  va  mavqei  hamda  islom  mintaqa  ma‘naviyatida  Sunna 
bosqichining jarayonlari haqida tasavvur uyg‘otish 
pedagogik vazifa: 
O‟quv faoliyatining natijasi:  
 
1.Yangi  era  boshlaridan  jahonda  va 
mintaqada 
ma‘naviy 
yangilanish 
zaruratining  kuchayishi  va  tavhid 
ehtiqodining  shakllanishi  mavzusini 
ochib berish 
1.Insoniyat  oldidagi  yangilanishlar  va  tavxid 
ehtiqodining  shakllanishi  haqida  tasavvur  hosil 
bo‘ladi 
 
   2. .Islom mintaqa ma‘naviyatida 
takomil bosqichlari haqida talabalarda 
tushuncha hosil qilish 
 
2. Islomgacha butun bashariyat, jumladan, o‘lkamiz 
xalqlari  juda  uzoq  tarixiy  jarayonni  boshdan 
kechirdilar,  buyuk  ma‘naviy  kamolot  yo‘lini  bosib 
o‘tganliklari haqida bilimga ega bo‘ladi. 
 
O‟qitish usullari va texnika 
Ma‘ruza,      ―Qanday?‖  texnikasi,  ―FSMU‖  uslubi, 

Download 5.01 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   26




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling