Mashg‗ulotlari uchun Ta‘lim berish texnologiyasining modeli


MA‟RUZA MASHG‟ULOTLARINING TA‟LIM TEXNOLOGIYASI


Download 5.01 Kb.
Pdf ko'rish
bet9/26
Sana04.06.2018
Hajmi5.01 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   26

MA‟RUZA MASHG‟ULOTLARINING TA‟LIM TEXNOLOGIYASI 
 
 
мавзу 
 
ISLOM DINIDAGI BOSH G„OYA VA ASOSIY 
G„OYALAR 
 

Insert 
 
O‟qitish vositalari 
Kompyuter  texnologiyasi  (―Milliy  ma‘naviyat 
bosqichlari‖)  fanidan  elektron  o‘quv  uslubiy  
majmua) Slaydlar 
O‟qitish  shakli 
Jamoa bo‘lib ishlash 
 
O‟qitish shart-sharoitlari 
Texnik  vositalar  bilan  tahminlangan,  o‘qitish 
usullarini qo‘llash mumkin bo‘lgan o‘quv xona. 
Monitoring va baholash 
Kuzatish,  og‘zaki  nazorat,  savol-javobli  so‘rov, 
o‘quv topshiriq. 
 
 
Darsning texnologik xaritasi 
Ish jarayonlari 
vaqti 
Faoliyat mazmuni 
O‟qituvchi 
Talaba 
1 bosqich. 
Kirish 
(10 daqiqa) 
1.1. Ma‘ruzaning mavzusi, rejasini e‘lon qiladi, 
o‘quv  mashg‘ulotining  maqsadi  va  o‘quv 
faoliyat natijalarini tushuntiradi (1-ilova) 
Tinglaydi, mavzu nomini 
yozib oladi 
1.2. Mashg‘ulotni o‘tkazish shakli e‘lon qiladi.  
Yozib oladi 
2 bosqich. 
Asosiy jarayon 
(60 daqiqa) 
2.1.  Mavzu  rejasining  birinchi  ‗unkti  rejasi 
bo‘yicha  Ma‘ruza  qiladi  (2-ilova)  Ma‘ruza 
bo‘yicha «Qanday‖ usulidan foydalangan holda 
talabalarga  quyidagi  savol  bilan  murojaat 
qiladi:Mintaqada 
ma‘naviy 
yangilanish 
omillari? (3-ilova) 
2.2.  Mavzu  rejasining  ikkinchi  ‗unkti  bo‘yicha 
Ma‘ruza  qiladi  (4-ilova).  Ma‘ruza  bo‘yicha 
«Aqliy  xujum‖  usulidan  foydalangan  xolda 
talabalarga  quyidagi  savol  bilan  murojaat 
qiladi: Mustaqillik yillarida milliy ma‘naviyatni 
tiklash  va  rivojlantirishda  Islom  Karimovning 
xizmatlari. (5-ilova). 
Yozadi, savolga javob 
beradi. 
 
 
 
 
 
 
Yozadi, savolga javob 
beradi. 
2.2.  Insoniyat  oldidagi  yangilanishlar?«Kichik 
guruhlarda  ishlash»  orqali  amalga  oshirilishini 
e‘lon 
qiladi. 
―Klaster‖ 
texnikasidan 
foydalangan  holda  guruhlarga  topshiriqlar  
beradi  (6-ilova).  Guruhlarda  ishlashga  yordam 
beradi 
Qo‘shimcha 
mahlumotlardan 
foydalanishga  imkon  yaratadi.  Diqqatlarini 
kutiladigan  natijaga  jalb  qiladi.  Har  bir  guruh 
topshiriqlarini 
 

qog‘ozlarga  tushirib, 
taqdimotini 
o‘tkazishga 
yordam 
beradi, 
bilimlarini  umumlashtiradi,  xulosalarga  alohida 
ehtibor  beradi.  Topshiriqlarning  bajarilishini 
qay  darajada  to‘g‘ri  ekanligini  diqqat  bilan 
tinglaydi Fikrlarini tinglab, umumlashtiradi. 
Savollarga javob beradilar, 
erkin bahs-munozara 
yuritadilar. 
Guruhlarda ishlaydilar.  
 
 
 
 
 
3 bosqich. 
Yakuniy bosqich 
 (10 daqiqa) 
3.1 Mavzu bo‘yicha umumiy xulosa qilinadi.  
Tinglaydilar 
3.2.  Talabalarning  baholash  mezonlarini  e‘lon 
qilinadi 
Yozib oladi 

3.3.  O‘z-o‘zini  nazorat  qilish  uchun  savollar 
beradi (7-ilova) 
Javob yozadi 
3.4  Navbatdagi  mashg‘ulotda  ko‘riladigan 
mavzuni  e‘lon qiladi  va ―Aqliy xujum‖ usulida 
jadvalga 
mustaqil 
ta‘limga 
tayyorgarlik 
ko‘rishlarini so‘raydi (8-Ilova). 
‖Insert‖ usulida jadvalni 
to‘ldiradi. 
 
 
 
 
 
 
 
Islom mintaqa madaniyati takomilida  milliy ma‘naviyatimizning o‘rni va mavqei. Islom 
mintaqa ma‘naviyatida Sunna bosqichi. 
Reja 
1-ilova 
 
1. 
Yangi era boshlaridan jahonda va mintaqada ma‘naviy yangilanish zaruratining 
kuchayishi va tavhid ehtiqodining shakllanishi. 
2. 
Islom mintaqa ma‘naviyatida takomil bosqichlari 
 
 
                                                                
O‟quv  mashg‟ulotining  maqsadi:  Talabalarda    Islom  mintaqa  madaniyati  takomilida    milliy 
ma‘naviyatimizning  o‘rni  va  mavqei.  Islom  mintaqa  ma‘naviyatida  Sunna  bosqichining 
jarayonlari haqida tasavvur hosil qilish 
 
O‟quv faoliyatining natijasi: Islomgacha butun bashariyat, jumladan, o‘lkamiz xalqlari juda uzoq 
tarixiy jarayonni boshdan kechirganliklari, buyuk ma‘naviy kamolot  yo‘lini bosib o‘tganliklari, 
ajdodlarimiz avvalo  tabiat  bilan munosabatda mahlum  urug‘, qabila jamoasi  tarkibida o‘zligini 
anglab yetganliklari haqida  atroflicha bilim va tasavvurlarni hosil qilish. 
 
 
 
2-ilova       
Yangi era boshlaridan jahonda va mintaqada ma‘naviy yangilanish zaruratining kuchayishi va 
tavhid ehtiqodining shakllanishi. 
 
Alloh  taolo  Qurhoni  karim  orqali  marhamat  etgan  mukammal  Tavhid  ta‘limotini  ahli  bashar 
tomonidan  anglab  yetishning  ilk  ‗og‘onasi  bo‘lmish  Sunna  bosqichi  o‘zining  inkor  etib  bo‘lmaydigan 
fazilat va  yutuqlariga ega ekanligi oldingi bobda qayd etib o‘tildi.  Bu bosqichda islom ma‘naviyatining 
‗oydevori  hisoblanuvchi  shariat  ahkomlari  va  islom  axloqi  shakllandi.  Tavhid  ta‘limotining  ilk  talqini 
bo‘lmish ushbu qadriyatlar tizimi umummintaqa ma‘naviyatining takomilida naqadar muhim bo‘lganligi 
har  qanday  shubhadan  holidir.  Bu  bosqich  qadriyatlarini  biroz  bo‘lsa-da  inobatga  olmaslik  yomon 
oqibatlarga  olib  kelishi  mumkinligi  ham  tarix  tajribasida  necha  bor  sinalgan  haqiqat.  Ammo  Tavhid 
ta‘limotini butun borlig‘i, mohiyati bilan anglab olish uchun bo‘lgan harakat bu bosqichda to‘xtab qolgani 
yo‘q.  Islom  mintaqa  ma‘naviyatining  takomil  tarixi  yana  bir  qator  bosqichlarni  bosib  o‘tdi.  IX  asrdan 
boshlab  ushbu  mahnoda  yangi  yo‘nalishlar  bo‘y  ko‘rsata  boshladi  va  keyingi  asrlarda  ular  yetakchi 
mavqega  ko‘tarildi.  Masalaning  mohiyati  shundaki,  Sunna,  birinchi  navbatda,  ibrat  asosiga  qurilgan, 
yahni  Sunna  Alloh  hidoyat  etgan  Haqiqat  yo‘liga  (as-Sirot  al-mustaqim  -  to‘g‘ri  yo‘l)  Rasululloh 

Muhammad (S.A.V.)ning hayot va tafakkur tarziga taqlid etish, undan ibrat olish orqali erishishni nazarda 
tutadi. 
 
3-ilova 
 
 
1-o‘quv topshiriq 
«Qanday» organayzerini to‘ldiring 
 
 
Muhim  muammoning  yechimini  to‘ishga  yordam  beradi  va  ―Qanday‖  savoli  orqali 
muammo hal qilinadi. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                   Qanday? 
 
                             Qanday 
 
 
 
 
 
         Qanday? 
                         Qanday? 
 
Qanday? 
           Qanday? 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
           Qanday? 
Qanday? 
         Qanday?  
 
 
 
 
 
 
        Qanday? 
 
 
 
4-ilova 
 
Islom mintaqa ma‘naviyatida takomil bosqichlari 
 
Islom  ma‘naviyatining  eng  oliy  nuqtalaridan  biri  qabilachilik  xurofotlariga  uzil-kesil  barham 
berganligi,  urug‘  jamoasi,  yagona  ajdodga  borib  taqaluvchi  irsiy  birodarlik  o‘rniga  tavhid 
ehtiqodi  asosidagi  insoniy  birodarlik  jamoasi  -  ―umma‖  tushunchasining  kiritilishi  bo‘ldi.  Bu 
hodisa ahli bashar ma‘naviy takomilida eng muhim burilish nuqtasidir, ammo ushbu g‘oya hanuz 
ham mukammal anglab yetilgan, deb bo‘lmaydi. 
   Islom mintaқa 
ma
’naviyati? 

Islom  ma‘naviyatining  mintaqa  ma‘naviyatiga  aylanishi  osonlik  bilan  bo‘lgani  yo‘q,  buning 
uchun  bahzi  siyosiy  masalalar  to‘g‘ri  hal  bo‘lmog‘i  zarur  edi.  ‗ayg‘ambarimiz  umrining 
oxirlariga  borib  arab  dunyosida  ―umma‖  g‘oyasi  g‘oliblikni  qo‘lga  kiritdi,  arablar 
qabilachilikdan yagona millat darajasiga ko‘tarila boshladi. Bu jarayon ilk xalifalar Abu Bakr va 
Umar  (raziallohu  anhuma)  davrlarida  nihoyasiga  yetdi.  Yagona  arab  davlati  shakllandi.  Islom 
qo‘shni mamlakatlarni ham fath eta boshladi. 642 yilda oxirgi Sosoniy Yezdigerd III Nahovand 
yaqinidagi  jangda  yengilib,  Xurosonga  qochdi.  674  yilda  arab  qo‘shini  birinchi  marta 
Amudaryoni  kechib  o‘tib,  Buxoroga  kirdi.  Qutayba  ibn  Muslim  (705-717)  davrida 
Movarounnahr  arablar  tomonidan  asosan  ishg‘ol  qilindi.  Sunna  bosqichining  ikkinchi  ulug‘ 
muvaffaqiyati  islom  axloqining  mintaqada  ‗uxta  shakllanuvidir.  ‗ayg‘ambarimiz  hadislarining 
eng  muhim  va  salmoqli qismi  kishilarda  yuksak  insoniy  fazilatlarni  shakllantirishga  qaratilgan. 
Undagi  ota-onaga  munosabat,  ilmga  munosabat,  sabr-bardosh,  shukronalikka  dahvat,  o‘zaro 
mehr,  inoqlik,  mehmondo‘stlik,  yetim‘arvarlik,  vafo  va  sadoqat,  mehnatsevarlik  va  halol 
luqmani  sharaflash,  kamtarlik,  kamsuqumlik,  samimiyat  va  rostgo‘ylik  xislatlarining  birinchi 
o‘ringa qo‘yilishi insoniyat uchun bebaho ma‘naviy qadriyatlar silsilasini tashkil etadi. 
  
 
 
 
 
 
 
 
5-Ilova 
1-o‘quv topshiriq 
«Qanday» organayzerini to‘ldiring 
 
Muhim  muammoning  yechimini  to‘ishga  yordam  beradi  va  ―Qanday‖  savoli  orqali 
muammo hal qilinadi. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                   Qanday? 
 
                             Qanday 
 
 
 
 
 
         Qanday? 
                         Qanday? 
 
Qanday? 
           Qanday? 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
           Qanday? 
Qanday? 
         Qanday?  
 
 
 
 
 
        Qanday? 
 
6-Ilova  
2-o‘quv topshiriq 
FSMU texnologiyasi 
 
Mantiqiy tafakkur 
ehtiyoji. 
 

 
 
 
 
 
  
 
 
Jadvalni to‘ldiring 
1-guruh 
 
 
Ushbu texnologiya munozarali masalalarni ҳal etishda xamda o‘quv jarayonini baxs-munozarali 
o‘tkazishda qo‘llaniladi, chunki bu texnologiya talabalarni o‘z fikrini ximoya qilishga, erkin fikrlash va 
o‘z  fikrini  boshqalarga  o‘tkazishga,  ochiq  xolda  baxslashishga  xamda  shu  bilan  birga  baxslashish 
madaniyatini  o‘ratadi.Tinglovchilarga  tarqatilgan  oddiy  qoғozga  o‘z  fikrlarini  aniq  va  qisqa  xolatda 
ifoda etib, tasdiqlovchi dalillar yoki inkor etuvchi fikrlarni bayon etishga yordam beradi. 
F – fikringizni bayon eting 
S – fikringiz bayoniga sabab ko‘rsating 
M – ko‘rsatgan sababingizni isbotlovchi dalil keltiring 
ikringizni umumlashtiring  
U –  Fikringizni umumlashtiring 
 

1-gurux 
Savol 
Islom ma‘rifatchiligi 
(F) Fikringizni bayon eting 
 
(S)Fikringiz  bayoniga  sabab 
ko‘rsating 
 
(M)Ko‘rsatgan 
sababingizni 
isbotlovchi dalil keltiring 
 
(U) Fikringizni umumlashtiring 
 
 
2-guruh 
Savol 
Islomda ilm va imon nisbati 
(F) Fikringizni bayon eting 
 
(S)Fikringiz  bayoniga  sabab 
ko‘rsating 
 
(M)Ko‘rsatgan 
sababingizni 
isbotlovchi dalil keltiring 
 
(U) Fikringizni umumlashtiring 
 
 
 
7-ilova 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                                    
Mustaxkamlash  uchun savollar: 
 1.Prezidentimiz  «Ma‘naviyat  –  insoniyat,  xalqning,  jamiyatning,  davlatning  kuch  – 
qudratidir» deganida asosan nimalarni nazarda tutgan?   
2.I.A.Karimov «Yuksak  ma‘naviyat – yengilmas kuch» asarida bu yorug‘ olamda  eng buyuk 
jasorat nima,  degan  savolga,  ҳech  ikkilanmasdan, eng buyuk jasorat – bu ma‘naviy jasorat deb 
javob bersak, yanglishmagan bo‘lamiz degan so‘zini asoslab bering.  
3.‖Milliy  ma‘naviyat  bosqichlari‖  fanini  o‘qitish  fanining    milliy  g‘oya,  pedagogika  va 
psixologiya, pedagogik texnologiya  bilan  aloqasi nimadan iborat? 
4.  I.Karimov  tomonidan  ishlab  chiqilgan  milliy  mahnaviy  tiklanish  kontseptsiyasinig 
moxiyati?  
5. Sunna mahnaviyatining o‘zak tomiri. 
 

8-Ilova 
Insert usulidan foydalanib ishlash qoidasi 
1. Ma‘ruza matnini o‘qib, matnning chetiga quyidagi belgilarni qo‘yib chiqing: 
V – bilaman 
+ - men uchun yangi mahlumot 
-
 
- men bilgan mahlumotni inkor qiladi 
? – noaniq (aniqlashtirish talab qiladigan) qo‘shimcha mahlumot. 
2. Olingan natijalarni jadval shaklida rasmiylashtiring. 
Mavzu savollari 




1. 
 
 
 
 
2. 
 
 
 
 
3. 
 
 
 
 
4. 
 
 
 
 
5. 
 
 
 
 
6. 
 
 
 
 
7. 
 
 
 
 
 
 
MAVZU: ISLOM DINI, UNING MOHIYaTI VA ASOSIY G‘OYaLARI 
REJA: 
1. Arabiston yarim orolida islom vujudga kelgan davrdagi shart-sharoit va     ma‘naviy hayot. 
2. Islomning kelib chiqishi, shakllanishi va boshqa o‘lkalarga  tarqalishi 
3.  Islom ta‘limoti. 
4.  Islom dinidagi asosiy yo‘nalishlar va mazhablar. 
 
Islom  dini  jahon  dinlari  ichida  eng  yosh  dindir.  E‘tiqod  qiluvchilari  soni  jihatidan  esa 
xristianlikdan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Xozirda Islom diniga e‘tiqod qiluvchilar soni qariyib 
milliard  200  million  kishini  tashkil  etadi.  Yil  sayin  bu  dinga  e‘tiqod  qiluvchilar  soni  ortib 
bormoqda. 
Islom dini VII asrning boshlarida Arabiston yarim orolida (xozirgi Saudiya Arabistonida) 
paydo bo‘lgan. 
Islom  –  arabcha  so‘z  bo‘lib,  mazmuni  bo‘ysunish,  itoat  etish,  o‘zini  Alloh  irodasiga 
topshirishni  bildiradi.  Islom  diniga  e‘tiqod  qiluvchilar  arabcha  «muslim»  -  «islomni  qabul 
qilgan»,  «itoatli»,  «sadoqatli»  demakdir.  Ko‘pligi  «muslimun»  deb  ataladi.  Bu  so‘z  xozir 
o‘zbeklarda – musulmon, qirg‘iz va qozoqlarda – musurmon, Ukraina va Rossiyada – basurman 
nomi bilan ataladi. 
Umumiy  tarzda,  Islom  –  Alloh  yagona  degan  e‘tiqod  bilan  unga  bo‘ysunimoqlik,  itoat 
etmoqlik  va  butun  qalb  bilan  ixlos  qilmoqlik  va  Alloh  buyurgan  dinga  iymon  (ishonch) 
keltirmoqlik demakdir. 
Islomning paydo bo‘lishi VI asr oxiri  – VII asr boshlarida Arabiston  yarim orolida yuz 
bergan ijtimoiy-iqtisodiy ahvol va ma‘naviy hayot bilan bog‘liq holda ro‘y bergan. 
Bu davrda arablar katta-kichik qabila va urug‘larga bo‘linib ketgan bo‘lib, ular o‘rtasida 
doimiy kelishmovchilik, urush va janjallar ro‘y berib turardi. 
Ikkinchidan,  bu  davrda  Arabistonda  ko‘p  xudolilik  dinlari  mavjud  bo‘lgan.  Asosan 
fetishizm  –  turli  sanamlarga  sig‘inish  xukmronlik  qilardi.  Har  bir  qabilaning  o‘z  dini,  sanami 
bo‘lib,  360  dan  ortiq  sanam  Makkada  saqlanardi.  Ularni  arablar  vaqti-vaqti  bilan  ziyorat  qilib 
turganlar. 

Uchinchidan,  bu  davrda  arab  qabilalari  o‘rtasida  joxiliya  –  bilimsizlik  holati,  jaholat 
xukmronlik  qilardi.  Ya‘ni,  arablar  hayotida  tubanlik,  ichkilikbozlik,  qimor,  buzuqlik  avj  olgan 
edi.  Binobarin,  insonlarning  ruhlari  ham,  e‘tiqodlari  ham,  hatti-harakatlari  ham  buzilgan  edi. 
Odamlarda uyat tuyg‘usi yo‘qolgan edi. Fohishalik bir kasbga aylangandi. Ayollarga hayvondek 
muomila qilinardi. Go‘dak qizlarni tiriklayin ko‘mish odati bo‘lgan va boshqalar. 
SHunday  qilib,  Islomdan  ilgari  Arabistonda  qonunsizlik,  axloqsizlik,  zo‘ravonlik  hukm 
surgani  uchun  ham  keyingi  avlod  o‘sha  davrni  haqli  ravishda  Joxiliya  deb  atagan  va  undan 
qutilishning najot yo‘li kerak edi. 
Bunday  xolatlarga,  ayniqsa  bo‘linib  ketgan  arab  qabilalari  o‘rtasidagi  o‘zaro  nizo  va 
urushlarga  barxam  berish  uchun  siyosiy,  iqtisodiy,  ma‘naviy  jihatdan  birlashgan  yagona  Arab 
davlatini vujudga keltirishni davr taqazo etmoqda edi. Bunga esa yagona xudoga e‘tiqod qilish 
orqali erishish mumkin bo‘lardi. 
Bu davrda  Islomning paydo bo‘lishi uchun  g‘oyaviy muhit  ham  yetilib borayotgan edi. 
CHunonchi,  xaniflar  –  chinakam  e‘tiqod  qiluvchilar,  haqiqat  izlovchilar  diniy  harakati  bunga 
yaqqol misol bo‘la oladi. Xaniflar arab qabilalarini birlashtirish jarayonining g‘oyaviy ifodachisi 
edilar.  Ular  yakka  xudoga  ishonishni  va  ko‘pxudolikka  e‘tiqod  qilishdan  voz  kechishni  targ‘ib 
qilardilar.  Xaniflar  o‘z  targ‘ibotlarida  arablarni  og‘ir  ahvoldan  qutqarish  uchun  xaloskorning 
kelishi  yaqinlashib  qolganligi  haqida  xabar  tarqatib,  uni  sabr  bilan  kutib  turish  lozimligini 
uqtirardilar. 
SHunday  qilib,  bu  davrda  arablarni  har  jihatdan  birlashtirish,  kuchli  saltanatni  vujudga 
keltirish,  yakkaxudochilikka  o‘tishga  xijoz  arablari  ma‘lum  ma‘noda  tayyor  edilar.  Bunday 
harakatni  boshqargan  kishilar  o‘z  faoliyatlarini  ilohiy  ilhom  bilan  asoslay  olgan  holdagina 
muvaffaqiyatga  erisha  olardi.  Islomning  asoschisi  Muhammadning  diniy  va  siyosiy  faoliyatlari 
yuqoridagi  jarayonlarning  xususiy  ko‘rinishi  bo‘lgan.  Muhammad  har  tomonlama  barkamol 
inson  bo‘lganlari,  u  zotning  shaxsiy  fazilatlari  tufayli  xijozliklarning  harakati  o‘ziga  xos 
xususiyatlar kasb etib, diniy va siyosiy kuchga aylandi; bu kuch islomning vujudga kelishini eng 
muhim tarixiy voqealardan biriga aylantirdi. 
 
2.  Islomning kelib chiqishi, shakllanishi va boshqa o‘lkalarga tarqalishi 
 
Islomning  vujudga  kelishi,  arablar  orasida  vaxdoniyatga  asoslangan  dinning  qaror 
topishi,  arab  qabilalarining  yakkaxudo  –  Alloh  g‘oyasi  atrofida  birlashishi  Abdullohning  o‘g‘li 
Muhammad nomi bilan chambarchas bog‘liq. 
Qur‘oni  karimda  25  nafar  payg‘ambarning  nomi  zikr  etilgan.  Muhammad  Alloh 
tomonidan  odamlar  orasidan  tanlagan  so‘nggi  payg‘ambar  sanaladi.  Muhammad  ibn  Abdulloh 
(570-632)  Makkada  Quraysh  qabilasiga  mansub  Xoshimiylar  xonadonida  tug‘ilgan.  Otasi 
Abdulloh Muhammad tug‘ilmasdan ikki oy oldin 25 yoshida vafot etgan. Muhammad 6 yoshli 
bo‘lganida onasi Amina ham vafot etadi. Muhammadni bobosi Abd al-Mutallib o‘z tarbiyasiga 
oladi. Ikki yildan so‘ng bobosi ham vafot etadi. Sakkiz yoshli Muhammadni amakisi Abu Tolib 
o‘z  qaramog‘i  va  tarbiyasiga  oladi.  Abu  Tolib  tijorat  ishlari  bilan  shug‘ullanardi.  Muhammad 
ham  amakisi  bilan  tijorat  ishlari  bilan  shug‘ullangan.  25  yoshida  Yamanga  o‘sha  davrning 
badavlat  ayoli  Hadicha  bilan  uning  mollarini  sotishda  ko‘maklashish  uchun  boradi.  Bu 
hamkorlik  Muhammad  bilan  Hadichaning  oila  qurishiga  sabab  bo‘ladi.  Ular  6  nafar  farzand  – 
ikki o‘g‘il va to‘rt qiz ko‘rganlar. Farzandlaridan faqat Fotima o‘sib ulg‘aydi, qolgan farzandlari 
bevaqt vafot etgan. 
Muhammad  amakisi  Abu  Tolibga  yordam  bo‘lsin  deb  uning  kichik  o‘g‘li  Alini  o‘z 
yoniga olgan va keyinchalik qizi Fotimani unga turmushga bergan. 
Muhammad 40 yoshga borganida uning hayotida payg‘ambarlik davri boshlangan. Ya‘ni 
unga  ilk  vahiy  kela  boshlagan.  Ana  shu  davrdan  Muhammad  Allohning  rasuliga  –  elchisiga 
aylandi.  Bu  faoliyat  23  yil  davom  etdi.  Uning  bir  qismi  Makkada  (610-622),  ikkinchi  qismi 
Madinada (622-632) o‘tgan. 

Adabiyotlarda  qayd  etilishicha  dastlabki  vahiy  ramazon  oyining  26-sidan  27-siga  o‘tar 
kechasi kelgan. SHuning uchun bu kunni musulmonlar qadr ya‘ni ilohiy qudrat kechasi sifatida 
nishonlaydilar.  Ramazon  oyini  esa  muborak  deb  biladilar.  Kelgan  vahiy  Muhammad 
Payg‘ambarni  insonlarni  johiliyadan  qutqarish  va  Alloh  ko‘rsatgan  to‘g‘ri  yo‘lga  chaqirishga 
da‘vat etadi. 
Muhammad  Makkaliklarni  but  va  sanamlarga  sig‘inishdan  qutqarish  va  yagona  Alloh 
e‘tiqodiga  olib  kirish  uchun  3  yil  yashirin  ravishda  harakat  qildi.  Bu  davrda  Islom  diniga 
kirganlar 30 kishini tashkil etdi xalos. Birinchi bo‘lib Bibi Xadicha, keyin amakivachchasining 
o‘g‘li Haydar ya‘ni Ali, asrandi o‘g‘li Zayd ibn Xoris islomga kirdi. So‘ng Abu Bakr, az-Zubayr, 
Talha, Sa‘d ibn Abu Vaqqos, Abd ar Rahmon ibn Avf, Usmon ibn Affon va boshqalar islomni 
qabul qildilar. SHu tariqa Makkaliklar ikkiga ajralishdi. Bular Allohning yakkaligiga ishonganlar 
–  mo‘min-musulmonlar  va  ishonmaganlar  –  mushriklar  edi.  Mushriklar  Allohni  yakka  deb 
e‘tirof  etmay,  uning  sheriklari  bor,  ya‘ni  xudolar  ko‘p  deb,  turli  sanam,  tosh  va  hakozolarga, 
ko‘plab  xudolarga  sig‘inardilar.  Mushriklar  23  yil  davomida  Muhammad  targ‘ibolariga  tish-
tirnoqlari  bilan  qarshi  chiqdilar.  Ular  hatto  Muhammad  Payg‘ambarni  jismonan  yo‘q  qilmoq 
payiga ham tushganlar. 
Muhammad Payg‘ambar aytgan va‘zlarining qisqacha mazmuni quydagicha: 
«Ey insonlar! So‘zlarimni diqqat bilan eshitingiz. Bilmayman, balki bu sanadan keyin Siz 
bilan bu yerda yana bir bor birga bo‘lolmasman. 
Ey  insonlar!...  Bu  kuningiz  (qurbon  kuni)  qanday  muqaddas  bo‘lsa,  bu  oyingiz  qanday 
muqaddas  bo‘lsa,  bu  shahrimiz  (Makka)  qanday  muqaddas  bir  shahar  bo‘lsa,  bilingizki, 
jonlaringiz,  mollaringiz  ham  shu  kabi  muqaddasdir.  Bularga  qilingan  har  qanday  tajovuz 
haromdir. 
Ashobim!  Hushingizni  yig‘ib  oling!  Bilingizki,  zinhor-bezinhor  mendan  keyin  eski 
adashuvga qaytib bir-biringizning bo‘yningizni kesmang! 
 
3.  Islom ta‘limoti. Islom ta‘limoti uning muqaddas kitobi – Qur‘oni Karimda bayon etilgan. 
Islomning aqidalari, e‘tiqod talablari, xuquqiy va axloqiy me‘yorlari, cheklash va taqiqlari 
Qur‘on bilan birga uning tafsirlarida, xadis to‘plamlari va shariat qo‘llanmalarida, ilohiyot 
adabiyotlarida o‘z ifodasini topgan. 
Islom  dinining  asosiy  aqidasi  «Allohdan  boshqa  hech  bir  iloh  –  yo‘q,  Muhammad 
Allohning  elchisidir».  Qur‘on  tilida  esa:  «La  ilaha  illallohu  Muhammadur  Rasululloh».  Bu 
kalimai tavhid deyiladi. «Guvohlik beramanki, bir Allohdan boshqa iloh yo‘q va yana guvohlik 
beramanki, Muhammad Allohning bandasi va rasuli (elchisi) dir». Qur‘on tilida «Ashhadu an la 
ilaha  illalohu  va  ashhadu  anna  Muhammadan  a‘bduhu  va  rasuluxu».  Bu  Kalimai  shahodat 
deyiladi. 
Islom diniga kirish, musulmon bo‘lish uchun yuqoridagi ikki iymon kalimasini tili bilan 
aytmoq va qalban, chin dildan ishonib tasdiqlash lozim.  Buni iymon keltirish deb yuritiladi. 
Bu    ikki  kalimani  keltirish  iymonning  ilk  bosqichidir.  Iymonning  yana  qolgan  olti 
bosqichi-sharti  bo‘lib,  musulmon  kishi  yana  ana    shularga  ishonmog‘i  va  ularga  amal  qilib 
yashamog‘i ham shart hisoblanadi. 
Sunniylikda iymon talablari 7tadir. Bular: 
1.
 
Allohning yakkayu-yagonaligiga ishonish, faqat ungagina sig‘inish, e‘tiqod va ibodat 
qilish. 
2.
 
Allohning farishtalariga ishonish. 
3.
 
Allohning barcha ilohiy, muqaddas kitoblariga ishonish. 
4.
 
Allohning barcha payg‘ambarlariga ishonish. 
5.
 
Taqdirga, uning ilohiyligiga ishonish. 
6.
 
Oxiratga, qiyomat qoyim bo‘lishiga ishonish. 
7.
 
Qayta tirilishga ishonish. 
Ana  shu  yetti  shart,  e‘tiqod  talablari-iymonning  to‘liq  asosi,  ustuni  sanaladi.  Islomga 
e‘tiqod    qiluvchi  har  bir  kishi  tili  bilan-«Iymon  keltirdim  Allohga,  uning  farishtalariga, 

kitoblariga,  payg‘ambarlariga,  taqdiriga,  kiyomat  kuniga  va  o‘lgandan  keyin  qayta  tirilishiga», 
deb aytmog‘i va bunga dili bilan ishonmog‘i lozim. 
Endi shular haqida qisqa to‘xtab o‘tamiz. 
Alloh-dunyodagi barcha mavjudotlarni yaratgan. Olamda yuz bergan va beradigan barcha 
voqea  va  hodisalar  Alloh  tomonidan  belgilangan  va  uning  irodasi  bilan  sodir  bo‘ladi.  Allohni 
hech  kim  bor  qilgan  emas,  u  o‘zidan  o‘zi  bordir.  Alloh  birdir,  yakkadir,  yolg‘izdir.  Uning 
sherigi, o‘xshashi, tengdoshi, farzandlari, oilasi yo‘q. U  o‘lmaydi, uxlamaydi. U biluvchidir, u 
bilmaydigan  biror  ish  yo‘q.  U  har  ishga  qodirdir,  hamma  narsani  ko‘ruvchi  va  eshituvchidir. 
Alloh  bildiruvchi,  tarbiya  qiluvchidir.  Allohda  hech  qqqanday  nuqson  va  kamchilik  yo‘qdir.  U 
hamma yerda xozir. Alloh yemaydi, ichmaydi, kasal bo‘lmaydi. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1.1. Ta‘lim berish texnologiyasining modeli 
 
 
Talabalar  soni:  50-70 gacha 
Vaqti:2 soat. 
O‟quv mashg‟ulotining  shakli  
Informatsion baxs-munozarali dars 
Ma‟ruza rejasi   
1.
 
Zoxidlik va ilk so‘fiylar. 
2.
 
Tasavvuf tariqatining shakllanishi 
 O‟quv  mashg‟ulotining  maqsadi:  Talabalarda  tasavvuf  tariqatining  shakllanish  tarixi 
haqida bilim va ko‟nikmalarni hosil qilish.  
pedagogik vazifa: 
O‟quv faoliyatining natijasi:  
1.Zoxidlik  va  ilk  so‘fiylar  haqida  
bilim berish 
 
Tasavvuf nazariyasining shakllanishi va ilk sufiylar 
haqida atroflicha bilim -tasavvurlarga ega bo‘ladi  
Tasavvuf 
tariqatining 
shakllanish 
jarayonlarini yoritib berish 
 
G‘azzoliygacha tasavvuf irfoni islom ma‘rifatchiligi 
bosqichining  yirik  yo‘nalishlaridan  biri  sifatida 
shakllanib  ulgurgani,  G‘azzoliy  o‘z  asarlarida 
Kalom,  falsafa,  va  boshqa  yo‘nalishlarni  umumiy 
mehyorga  keltirgani  haqidagi    mahlumotlar  bilan 
yaqindan tanishadi. 
O‘qitish shart-sharoitlari 
 Texnik  vositalar  bilan  tahminlangan,  o‘qitish 
usullarini qo‘llash mumkin bo‘lgan o‘quv xona  
O‟qitish usullari va texnika 
Ma‘ruza,      ―piramida‖  texnikasi,  ―FSMU‖  uslubi, 
Insert 
O‟qitish vositalari 
Kompyuter  texnologiyasi    (―Milliy  ma‘naviyat 
bosqichlari‖fanidan 
elektron 
o‘quv 
uslubiy  
majmua) Slaydlar 

Download 5.01 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   26




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling