Məhəmməd Füzulinin görüşləri


Download 8.79 Kb.
Sana09.09.2022
Hajmi8.79 Kb.
#803282
Bog'liq
Füzulinin görüşləri
ANESTEZİYA VƏRƏQİ

Məhəmməd Füzulinin görüşləri
Məhəmməd Süleymanın oğlu Füzuli (1494-1556) Azərbaycanın ən böyük alim, şair və mütəfəkkirlərindən biri olmuşdur. Füzuliya poetik əsərləri ilə dünya şöhrəti qazansa da, fəlsəfə və fəlsəfə tarixinə, ümumən ideologiyaya aid traktatları onun dünyagörüşünü, bütöv, bütöv, bütöv, bütöv baxışını görürdü. Fales, Anaksaqor, Empedokl, Demokrit, Heraklit, Qərb filosofları müxtəlif problemlərin şərhi ilə əlaqədar olaraq,
Pifaqor, Sokrat, Platon, Aristotel, Prokl, Temistlər və başqalarının, həmçinin Şərq filosofları Farabi, Nəzzam, İbn Sina, Nəsirəddin Tusi və başqalarının fikirlərinə əsaslanır. O, fəlsəfi və dini təlimlərində sufilərdən, təbiətşünaslardan, ateistlərdən, körpələrdən, körpələrdən, sufilərdən, işraqilərdən, mötəzilələrdən, əşərilərdən və s.
Füzulinin fəlsəfə (varlıq və idrak), “Sağlamlıq və xəstəlik” (“Sağlamlıq və xəstəlik”), “Bəngə və Bədə” (“Tiryək və şərab”), “Rind və Zahid”, “Zahid” və “Zahid” haqqında fikirlərini araşdırarkən “Leyli və Dəli” və s. Onun əsərlərinin rolu böyükdür.
Elmi prinsipi yüksək qiymətləndirirdi. Onun varlıq doktrinasında peripatetik müddəalar bəzi terminlərlə və İslam dininə uyğun olaraq təbliğ olunur. “Görmə mənbəyi” adlı bölmə varlığın hissələrinə toxunur və kreasionizmi emanasiya nəzəriyyəsi ilə birləşdirir. Füzuli yazır: “Filosoflar demişlər ki, “Birlik var”. Onların arqumenti budur ki, həqiqi olan hər cəhətdən birdir, çünki nəticə özünəməxsusdur və o xassədən başqa bir nəticə çıxarmaq mümkün deyil. Hər iki xüsusiyyətdən ikisi (nəticələri) olsaydı, mürəkkəblik lazım olardı. Bununla belə, bu bir və eynidir”.
İslam məsələsi ilə bağlı dedi: “Bu, sadəcə olaraq, bizim diqqətimizə gəldi.
Füzuli emanasiya nəzəriyyəsini əsassız hesab edirdi.
Əhəmiyyətli bir varlıq xalqla eyniləşdiyi üçün onun sifətləri bilavasitə Allahın sifətləri adlanır.
Füzuli başlanğıc ideyasına toxunmuş, arxeoloqlarla yanaşı, filosoflara da üstünlük vermişdir. O, beş substansiyanı - forma, maddə, bədən, ruh və zehni belə səciyyələndirdi: “Bu, sadəcə olaraq bizim diqqətimizə gəldi. Füzulinin fikrincə, hərəkət ilk maddi varlıqdır.
Füzulinin fəlsəfi baxışlarında qnoseoloji cəhət üstünlük təşkil edir. Onun əsərlərində elmin və idrakın mahiyyəti, idrakın zəruriliyi, qavrayışın növləri, idrak yolları xüsusi olaraq araşdırılır. O, elmlə idrakı birləşdirib, təhlil edib. Yazı elmi Allaha məxsusdur. Dolayı elmi yaradıcının bütün məlumatları insanın öz varlığından xəbərdar olmasıdır. İdrak prosesi emosional və psixi mərhələlərdən keçir. Emosional məlumatlar verilir.
Füzuli yaradıcılığında etik-əxlaqi fikirlərə də geniş yer verilir.
Download 8.79 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling