Mexanizatsiyalash muhandislari instituti qarshi filiali


Download 1.59 Mb.
Sana11.11.2020
Hajmi1.59 Mb.
  • O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS
  • TA’LIM VAZILRLIGI TOSHKENT IRRIGATSIYA VA QISHLOQ XO`JALIGINI
  • MEXANIZATSIYALASH MUHANDISLARI INSTITUTI QARSHI FILIALI
  • “Injenerlik geodeziyasi” fanidan amaliy darsi uchun
  • tayorlangan taqdimot
  • Mavzu : Orientirlash to’g`risida tushuncha. Direksion va rumb burchaklari orasidagi munosabat.
  • Qarshi_2020
  • Reja:
  • 1. Orientirlash. Haqiqiy azimut va rumblar.
  • 2. Geografik va magnit meridianlar.
  • 3. Magnit azimuti va rumblar, ular orasidagi bog`lanishlar
  • Berilgan chiziq yo’nalishini yerning to’rt tomoniga nisbatan qanday ketishini aniqlash uchun, chiziqlarni orientirlash kerak.
  • Chiziq yunalishining asosiy (boshlang`ich) yo’nalishiga nisbatan aniqlash orientirlash deyiladi. Orientirlash uchun azimut, rumb, direkstion burchaklar qo’llaniladi.
  • O‖q meridianining shimoliy yo‖nalishidan soat mili yo’li bo’yicha chiziq yo‖nalishigacha sanaladigan gorizontal burchakka azimut deyiladi. Azimutlar 0° dan 360° gacha o‖zgaradi.
  • 1-shakl
  • 2-shakl
  • Ayrim maqsadlarda azimut burchagi o‘rniga rumbni ishlatish qulay keladi.
  • Rumb deb, meridianning yaqin uchidan (shim oliy yoki janubiy ) berilgan chiziqgacha o’lchanadigan o‘tkir gorizontal burchakka aytiladi. Rumb burchagi r bilan ifodalanib, qiymati yoniga u joylashgan chorak nomi qo‘shib yoziladi. Rumblarning ShShq, JShq, JG`, ShG` nomlari bo‖lib, 0 dan 900 gacha o‖zgaradi. Masalan:
  • r = 82°10‘ jg’
  • 3-shakl
  • Azimut (dir. burch)
  • Rumblar
  • Choraklar
  • 0° - 90°
  • r = A
  • 9 0 ° - 180°
  • r = 180°—A
  • II - JSHk
  • 1 8 0 ° - 270°
  • r = A-180°
  • III - JG'
  • 270° - 360°
  • r = 360°—A
  • IV - SHG’
  • 4-shakl
  • Yer sirti bir bo‘lagini tekislikda, masalan, Gaus-Kryuger proyeksiyasida tasvirlashda yassi oriyentirlash burchagi — direksion burchakdan foydalaniladi.
  • Direksion burchak deb, tekislikda tasvirlangan zona o‘q meridiani yoki unga parallel chiziqni shimol uchidan soat mili yo‘li bo‘yicha chiziqqacha o‘lchangan gorizontal burchakka aytiladi
  • va u α bilan belgilanadi. Direksion burchakdan rumbga o‘tish aynan azimutlarga o ‘xshash bajariladi.
  • 5-shakl
  • Azimut bilan direksion burchaklar orasidagi bog‘lanish 2.10- shaklga asosan quyidagicha ifodalanadi: A = αγ + γ.
  • Bu formuladagi meridianlar yaqinlashish burchagi у zonaning o‘q meridianidan sharqda joylashgan nuqtalari uchun musbat ishoraga, g‘arbda manfiy ishoraga ega.
  • 2.10- shaklga asosan bitta chiziqning to ‘g‘ri va teskari direksion burchaklari bir-biridan 180° ga farq qiladi.
  • Meridianlar yaqinlashishi burchagi у quyidagi taqribiy formuladan hisoblanishi mumkin:
  • γ = IsinB ,
  • bu yerda: I — o‘q meridian bilan berilgan nuqta meridiani uzoqliklarining o'zaro farqi; B — ushbu nuqtaning geodezik kengligi.
  • 6-shakl
  • 7-rasm. Bussol
  • 8- shakl
  • E’tiboringiz uchun rahmat!

Download 1.59 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling