Microsoft PowerPoint magmatik petrografijeofiZİK


Download 72 Kb.
Pdf ko'rish
bet4/5
Sana02.12.2017
Hajmi72 Kb.
1   2   3   4   5

Lavlar,
Lavlar,


Y
Y
ü
ü
zeysel 
zeysel 
bazaltik
bazaltik
lavlar
lavlar


D
D
ü
ü
zl
zl
ü
ü
k (
k (
Plain
Plain
) bazaltlar
) bazaltlar
ı
ı


Denizlat
Denizlat
ı
ı
(
(
Submarin
Submarin
) bazaltlar
) bazaltlar
ı
ı
,
,
ş
ş
eklinde akarlar.
eklinde akarlar.
1.Y
1.Y
ü
ü
zeysel 
zeysel 
bazaltik
bazaltik
lavlar
lavlar
a.
a.
Pahoehoe
Pahoehoe
ve 
ve 
aa
aa
lavlar
lavlar
ı
ı
b.
b.
Flood
Flood
bazaltlar
bazaltlar
ı
ı
Pahoehoe
Pahoehoe
ve 
ve 
aa
aa
isimleri Hawaii isimleri olup iki ana tip 
isimleri Hawaii isimleri olup iki ana tip 
bazaltik
bazaltik
lav 
lav 
ak
ak
ı
ı
nt
nt
ı
ı
s
s
ı
ı
n
n
ı
ı
birbirinden ay
birbirinden ay
ı
ı
rt etmek i
rt etmek i
ç
ç
indir. 
indir. 
Pahoehoe
Pahoehoe
lavlar
lavlar
ı
ı
d
d
ü
ü
zg
zg
ü
ü
n, 
n, 
parlak ve bazen urgan ve t
parlak ve bazen urgan ve t
ı
ı
rnak 
rnak 
ş
ş
eklindeki y
eklindeki y
ü
ü
zeyleriyle 
zeyleriyle 
karakterize olurlar. Buna kar
karakterize olurlar. Buna kar
şı
şı


aa
aa
lavlar
lavlar
ı
ı
ç
ç
ok fazla girintili 
ok fazla girintili 
ç
ç
ı
ı
k
k
ı
ı
nt
nt
ı
ı
l
l
ı
ı
(p
(p
ü
ü
r
r
ü
ü
zl
zl
ü
ü
) ve par
) ve par
ç
ç
al
al
ı
ı
y
y
ü
ü
zeylerden olu
zeylerden olu
ş
ş
mu
mu
ş
ş
tur. Bu iki lav da 
tur. Bu iki lav da 
yayg
yayg
ı
ı
n olarak ayn
n olarak ayn
ı
ı
lav ak
lav ak
ı
ı
nt
nt
ı
ı
s
s
ı
ı
yla olu
yla olu
ş
ş
ur. 
ur. 
Pahoehoe
Pahoehoe
lavlar
lavlar
ı
ı
yoku
yoku
ş
ş
a
a
ş
ş
a
a
ğı
ğı
akarken 
akarken 
aa
aa
lavlar
lavlar
ı
ı
na d
na d
ö
ö
n
n
ü
ü
ş
ş
ebilir fakat bunun tam tersi 
ebilir fakat bunun tam tersi 
hi
hi
ç
ç
bir zaman g
bir zaman g
ö
ö
zlenmemi
zlenmemi
ş
ş
tir.
tir.

Bazalt ak
Bazalt ak
ı
ı
nt
nt
ı
ı
s
s
ı
ı

Ç
Ç
o
o
ğ
ğ
unlukla karasal ortamlar
unlukla karasal ortamlar
ı
ı
karakterize den 
karakterize den 
s
s
ü
ü
t
t
ü
ü
n yap
n yap
ı
ı
l
l
ı
ı
lavlar
lavlar
ise 
ise 
ç
ç
o
o
ğ
ğ
unlukla alt
unlukla alt
ı
ı
gen prizmalar 
gen prizmalar 
ş
ş
eklinde, uzunca ve d
eklinde, uzunca ve d
ü
ü
zg
zg
ü
ü


ş
ş
ekiller de bulunurlar. S
ekiller de bulunurlar. S
ü
ü
tunlar
tunlar
ı
ı
n uzun ekseni  
n uzun ekseni  
“magmatik 
malzemenin soğuma yüzeyine dik”
olarak bulunur. Bu s
olarak bulunur. Bu s
ü
ü
tunlar
tunlar
ı
ı
ayr
ayr
ı
ı
ca enine 
ca enine 
ç
ç
atlaklar i
atlaklar i
ç
ç
erdi
erdi
ğ
ğ
i de g
i de g
ö
ö
zlenir.
zlenir.

s
s
ü
ü
t
t
ü
ü
n yap
n yap
ı
ı
l
l
ı
ı
lavlar
lavlar

s
s
ü
ü
t
t
ü
ü
n yap
n yap
ı
ı
l
l
ı
ı
lavlar
lavlar

Yast
Yast
ı
ı
k lavlar
k lavlar
ı
ı
(pillow lava) denizel ortamlarda geli
(pillow lava) denizel ortamlarda geli
ş
ş
en lav ak
en lav ak
ı
ı
nt
nt
ı
ı
lar
lar
ı
ı
i
i
ç
ç
in tipiktir. Desimetre
in tipiktir. Desimetre
-
-
metre aras
metre aras
ı
ı
nda de
nda de
ğ
ğ
i
i
ş
ş
en b
en b
ü
ü
y
y
ü
ü
kl
kl
ü
ü
klerde 
klerde 
yast
yast
ığ
ığ
a, 
a, 
ç
ç
uvala benzer g
uvala benzer g
ö
ö
r
r
ü
ü
n
n
ü
ü
mde
mde

Yast
Yast
ı
ı
k yap
k yap
ı
ı
l
l
ı
ı
lavlar
lavlar

Volkanlardan f
Volkanlardan f
ı
ı
rlayan lav par
rlayan lav par
ç
ç
alar
alar
ı
ı
, havada k
, havada k
ı
ı
smen veya t
smen veya t
ü
ü
m
m
ü
ü
yle 
yle 
so
so
ğ
ğ
uyarak de
uyarak de
ğ
ğ
i
i
ş
ş
ik 
ik 
ş
ş
ekillerde ve boyutlarda 
ekillerde ve boyutlarda 
ç
ç
e
e
ş
ş
itli cisimler 
itli cisimler 
meydana getirirler. Bunlar
meydana getirirler. Bunlar
ı
ı
n ba
n ba
ş
ş
l
l
ı
ı
calar
calar
ı
ı
volkan bombas
volkan bombas
ı
ı
, curuf, 
, curuf, 
lapilli, s
lapilli, s
ü
ü
ngerta
ngerta
şı
şı
, k
, k
ü
ü
l ve tozlard
l ve tozlard
ı
ı
r. 
r. 
Bomba
Bomba


lar olduk
lar olduk
ç
ç
a iri lav par
a iri lav par
ç
ç
alar
alar
ı
ı
n
n
ı
ı
n havada hareket halinde 
n havada hareket halinde 
kat
kat
ı
ı
la
la
ş
ş
mas
mas
ı
ı
ile olu
ile olu
ş
ş
urlar ve u
urlar ve u
ç
ç
u
u
ş
ş
s
s
ı
ı
ras
ras
ı
ı
ndaki d
ndaki d
ö
ö
nme hareketleri 
nme hareketleri 
nedeniyle elipsoid 
nedeniyle elipsoid 
ş
ş
eklini al
eklini al
ı
ı
rlar. Boyutlar
rlar. Boyutlar
ı
ı
64 mm
64 mm


den birka
den birka
ç
ç
metre
metre


ye kadar de
ye kadar de
ğ
ğ
i
i
ş
ş
ebilir.
ebilir.
Curuf
Curuf


lar plastik magmadan meydana gelirler, belirgin bir 
lar plastik magmadan meydana gelirler, belirgin bir 
ş
ş
ekilleri 
ekilleri 
yoktur. 
yoktur. 
Ç
Ç
o
o
ğ
ğ
u kez yere d
u kez yere d
ü
ü
ş
ş
t
t
ü
ü
kleri s
kleri s
ı
ı
rada kat
rada kat
ı
ı
la
la
şı
şı
rlar.
rlar.
Ç
Ç
aplar
aplar
ı
ı
2 ile 64 mm aras
2 ile 64 mm aras
ı
ı
nda de
nda de
ğ
ğ
i
i
ş
ş
en kat
en kat
ı
ı
la
la
ş
ş
m
m
ış
ış
lav par
lav par
ç
ç
alar
alar
ı
ı
na da 
na da 
lapilli
lapilli
denir.
denir.
Volkanik k
Volkanik k
ü
ü
l
l
ise 
ise 
ç
ç
aplar
aplar
ı
ı
0.25
0.25
-
-
2 mm aras
2 mm aras
ı
ı
nda olan volkanik par
nda olan volkanik par
ç
ç
ad
ad
ı
ı
r.
r.
Ç
Ç
aplar
aplar
ı
ı
0.25 mm
0.25 mm


den daha k
den daha k
üçü
üçü
k olan volkanik materyallere de 
k olan volkanik materyallere de 
volkanik toz
volkanik toz
ad
ad
ı
ı
verilir.
verilir.

S
S
ü
ü
nger ta
nger ta
ş
ş
lar
lar
ı
ı
(pumis),
(pumis),
fazla asit lavlar
fazla asit lavlar
ı
ı
n veya silisce zenginle
n veya silisce zenginle
ş
ş
mi
mi
ş
ş
magma art
magma art
ı
ı
klar
klar
ı
ı
n
n
ı
ı
n havada fazla gaz kaybederek kat
n havada fazla gaz kaybederek kat
ı
ı
la
la
ş
ş
malar
malar
ı
ı
ile 
ile 
olu
olu
ş
ş
urlar. Bunlar a
urlar. Bunlar a
ç
ç
ı
ı
k renkli, fazla hava bo
k renkli, fazla hava bo
ş
ş
luklar
luklar
ı
ı
i
i
ç
ç
eren hafif, 
eren hafif, 
farkl
farkl
ı
ı
b
b
ü
ü
y
y
ü
ü
kl
kl
ü
ü
kte (bezelye tanesinden iri yumrulara kadar) cams
kte (bezelye tanesinden iri yumrulara kadar) cams
ı
ı
ş
ş
ekilsiz par
ekilsiz par
ç
ç
alard
alard
ı
ı
r.
r.
Scoria
Scoria
ç
ç
ok fazla gaz bo
ok fazla gaz bo
ş
ş
lu
lu
ğ
ğ
u i
u i
ç
ç
ern pumis
ern pumis


den daha siyah, a
den daha siyah, a
ğı
ğı
r ve 
r ve 
daha kristalin maddelerdir.Bazik veya orta
daha kristalin maddelerdir.Bazik veya orta
ç
ç
kompozisyon 
kompozisyon 
g
g
ö
ö
sterirler.
sterirler.

Magmatik kayaçlarda yapı ve doku kavramları arasındaki 
ayırım çoğu zaman karmaşık gibi görünmesine rağmen, şu şekilde 
tanımlanabilir;
Kayaçların, tabakalanma, şistozite, gnaystozite, foliasyon, 
kıvrımlanma gibi el örneği ve/veya mostra düzeyinde 
tanımlanabilen 
makroskobik
özellikleri
“yapı”
olarak; 
Kayaç oluşturan bileşenlerin, kristallenme derecesi
kristallerin şekil ve biçimleri, bileşenlerin tane büyüklüğü, bağıl tane 
büyüklüğü ve  çeşitli alterasyon ürünleri gibi lup veya mikroskop 
yardımı ile tanınabilen/incelenebilen 
mikroskopik
özellikleri
doku”
olarak tanımlanır.
MAGMATİK KAYAÇLARIN 
YAPISAL/DOKUSAL ÖZELLİKLERİ

MAGMATİK KAYAÇLARDA 
YAPI-DOKU

5.1. Kayacın 
Kristalleşme Derecesi 
İle İlgili Dokusal Tanımlamalar
a. Holokristalin/tüm kristalli:
Kayaç tamamen kristallerden ibarettir. 
Plütonik kayaçlarda ve kısmen damar kayaçlarında görülen bir 
dokudur. 
b. Hipokristalin veya hipohıyalin/Yarı kristalli veya yarı camsı:
Kayaç kristallerden ve volkan camı şeklinde bir hamurdan meydana 
gelmiştir. Kristallerin fazla bulunması halinde hipokristalin, volkan 
camının fazla bulunması halinde ise hipohıyalin  şeklinde bir ayırım 
yapılır. Volkanik kayaçların büyük bir kısmında ve ayrıca kısmen 
damar kayaçlarında görülen bir dokudur.
c. Hyalin/camsı:
Kayaç tamamen volkan camından ibarettir. Volkanik 
kayaçların belirli bir grubunda (obsidiyen, perlit) görülür.

5.2. Kayaç Oluşturan 
Minerallerin  Şekilleri 
İle  İlgili Dokusal 
Tanımlamalar
a. İdiyomorf (Özşekilli, Euhedral):
Mineraller ideal kristal şekillerine 
sahiptir. Magmadan ilk kristalleşen mineraller büyümelerini önleyecek 
bir engel ile karşılaşmadıklarından daha sonra oluşanlara kıyasla ideal 
kristal şekillerini alırlar. 
b. Hipidiyomorf (Yarı özşekilli, Subhedral):
Mineraller kısmen ideal 
kristal yüzeyleri ile sınırlanmış kristal  şekillerine sahiptirler. Diğer 
yüzeyleri çevrede bulunan diğer mineraller nedeni ile gelişmemiştir.
c. Allotriyomorf veya Ksenomorf (Özşekilsiz, Anhedral):
Mineraller 
ideal kristal şekillerine sahip değildir. Çevrelerinde bulunan mineraller 
gelişmelerine engel olmuşlardır; örneğin granitte en son kristalleşen 
kuvarsın, daha önce kristalleşen diğer mineraller arasındaki boşlukları
doldurması sonucu sahip olduğu şekil gibi. 

5.3. Kayaç Oluşturan Minerallerin 
Tane Büyüklükleri 
İle  İlgili 
Dokusal Tanımlamalar
a. Makrokristalin:
Bileşenleri gözle ayırt edilebilecek kadar büyük olan 
kayaçlardır.
b. Mikrokristalin:
Bu kayaçlarda mineraller ancak mikroskop altında 
eyırt edilebilirler.
c. Kriptokristalin:
Kayaç bileşenleri mikroskopta bazen ve ancak 
büyütmesi yüksek bir objektifle, çoğunlukla bu büyütme ile bile 
tanınamayacak kadar küçüktür.
Kayaçları tane büyüklüklerine göre ayrıca şu şekilde tanımlamak 
da mümkündür. 
Faneritik Kayaçlar:
Bileşenleri gözle veya mikroskopla ayırt 
edilebilecek kayaçlardır.
Afanitik Kayaçlar:
Bileşenleri mikroskopla ayırt edilemeyecek kadar 
küçüktür.

Faneritik-tanesel dokulu granit (Çavuşbaşı-Beykoz)

5.4. 
Bileşenlerin Birbirlerine Göre Olan Bağıl Büyüklüğü
İle  İlgili 
Dokusal Tanımlamalar
a. Tanesel Doku:
Kayaç bileşenleri yaklaşık aynı büyüklüğe sahiptir. 
Plütonik kayaçların gösterdikleri dokudur.
b. Porfirik Doku: 
Kayaç oluşturan bileşenlerin tane boyutları bir 
birinden oldukça farklı (10-15X) büyüklüğe sahiptirler. Bu bileşenlerden 
büyük olanlara “fenokristal” denir. Bunlar idiyomorf şekillere sahip, 
çoğunlukla magma tarafından kemirilmiş, kenar ve köşeleri yuvarlatılmış
durumda bulunurlar ve kayacın hamur kısmını teşkil eden küçük 
kristalerden veya volkan camından daha önce oluşmuşlardır. Volkanik 
kayaçlarda ve damar kayaçlarının büyük bir kısmında görülen bir 
dokudur. 

Andezit
Andezit
-
-
Porfirik
Porfirik
dokulu
dokulu
Granit-Tanesel dokulu

Yaz
Yaz
ı
ı
graniti
graniti
Grafik doku-Granit
K-Feldispat Megakristalli granit
Kuvars 
Kuvars
Feldispat

MAGMAT
MAGMAT
İ
İ
K KAYA
K KAYA
Ç
Ç
LARDA RENK
LARDA RENK


A
A
ç
ç
ı
ı
k Renkli Kaya
k Renkli Kaya
ç
ç
lar (
lar (
felsik
felsik
kaya
kaya
ç
ç
lar= 
lar= 
l
l
ö
ö
kokrat
kokrat
)
)


Koyu renkli kaya
Koyu renkli kaya
ç
ç
lar (
lar (
Mafik
Mafik
kaya
kaya
ç
ç
lar= 
lar= 
melanokrat
melanokrat
)
)


İ
İ
kisinin aras
kisinin aras
ı
ı
nda kalanlar ise 
nda kalanlar ise 
mezokrat
mezokrat
Kaya
Kaya
ç
ç
larda rengi etkileyen ko
larda rengi etkileyen ko
ş
ş
ullar;
ullar;


Mineralojik bile
Mineralojik bile
ş
ş
im
im


Tane boyu ve doku
Tane boyu ve doku


Alterasyon
Alterasyon

Tepecik graniti (
Tepecik graniti (
Ç
Ç
atalca)
atalca)

BOZUNMA/AYRIŞMA/ALTERASYON
Bozunma/a
Bozunma/ayrışma
, yerkabuğunu oluşturan kayaçlarda 
yüzey ve yüzeye yakın kesimlerde ortam şartlarına bağlı
olarak, mekanik ve kimyasal süreçlerle meydana gelen 
nitelik değişimleri olarak tanımlanır.
1. 
1. Yüzeysel bozunma (fiziksel ayrışma)
2. Derinsel bozunma (kimyasal/hidrotermal)

Ayr
Ayr
ış
ış
m
m
ış
ış
granit (
granit (
Ç
Ç
avu
avu
ş
ş
ba
ba
şı
şı
-
-
Beykoz
Beykoz
)
)

Magmatik kayaçlarının ayrışması ve taze kısmından uzaklaşmayla 
ortaya çıkan ürüne saprolit denilmektedir. Saprolit kil mineralleri, 
kısmen ayrışmamış mineral kalıntıları ve ayrışmadan etkilenmemiş
yüksek oranda kuvars taneleri içermektedir. 
Arenalaşmış bir graniti kesen 
ayrışmadan etkilenmemiş bir 
kuvars damarı

Katılaşan sokulumda soğumanın devam etmesiyle 
gelişen büzüşmeyle eklem takımları oluşmaktadır.

Volkanik kayaların ayrışmasıyla oluşacak toprak derinlik 
kayalarından oluşana göre daha koyu renklidir.

Volkanik kayalarda magmanın yüzeyde soğuyarak katılaşması ve 
bu ani soğumanın etkisiyle de katılaşmış kısımlarda gelişen hızlı
büzüşmelerle düzenli düzensiz, her yönde çatlaklar 
gelişebilmektedir 

Mağmatik kayaçların
ayrışması sürecinde fiziksel 
ayrışmanın paralelinde kimyasal ayrışmayla 
geçirdiği değişimler genel olarak: 
serisitleşme
kaolenleşme
serpantinitleşme
albitleşme
silisleşme
sosuritleşme
kloritleşme
’ dir

Kloritleşme :
Amfibol, biyotit ve piroksen gibi 
mafik minerallerin klorit mineraline dönüşmesidir.

Serpantinitleşme: 
Olivin piroksen gibi Mg içerikli minerallerin hidrotermal
etkileşimiyle oluşur. Düşük dereceli metamorfizmayla da serpantinleşme 
gelişebilmektedir.
Kırıklar boyunca serpantinleşmiş olivin
Çok az olivin kalıntılarının kaldığı, 
çatlaklardan itibaren gelişen
serpantinleşme 

Olivin:
ortopiroksen, iddingsit
Ayrışma sonucunda magmasal kayaçlarda bulunan 
minerallerin dönüşüm ürünleri:
Piroksen
: tremolit/aktinolit
iddingsit, kalsit, klorit, 
montmorillonit, kaolinit, 
hematit,limonit,götit
Amfibol
biyotit, klorit
Plajiyoklaz
: albit, kalsit, 
dolomit, epidot, zeoloit
Biyotit
klorit,mika,kil 
mineralleri oluşmaktadır.
Kenarlarından itibaren 
iddingsitleşme gösteren öz 
şekilli olivinler  

MAGMATİK KAYAÇLARIN 
SINIFLANDIRILMASI
Kayaçların sınıflandırılmasındaki esas amaç ortak bir terminolojiye ulaşmak 
ve tüm araştırıcıların aynı kriterleri dikkate alarak adlandırma yapmalarını sağlamaktır. 
Kayaçların sınıflandırılmasında çalışmanın amacına ve kullanım alanına yönelik olarak 
farklı kriterler kullanılmaktadır. 
Günümüzde yaygın olarak kullanılan sınıflama kriterleri;
1.Mineralojik bileşimi
2.Kimyasal bileşim
3.Dokusal özellikler
4.Jeolojik konum
Ancak hangi kritere göre yapılırsa yapılsın kayaçları kesin sınırlarla 
birbirinden ayırmak oldukça güçtür.
Magmatik kayaçların sınıflamaları yaygın olarak 

Download 72 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling