Mikrobiologiya


Download 1.38 Mb.
Pdf ko'rish
bet23/40
Sana03.03.2020
Hajmi1.38 Mb.
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   40
3. Ichak tayoqchalarining organizmdagi roli qanday?
4. Ichak  tayoqchalari  organizmda  qanday  kasalliklarni  keltirib
chiqarishi mumkin?
MIKROBIOLOGIK TEKSHIRISH
TEKSHIRISH MATERIALI
1. Najas.
2. Qusuq moddasi.
Kerak  bo‘lgan  hollarda  burun  va  halqum  ajratmasi,  quloqdan
yiring, qon, siydik, murdalardan tegishli material olib tekshiriladi.
Reja va epidemiologik ko‘rsatma bo‘yicha oziq-ovqat, qo‘l, idish-
tovoq, o‘yinchoq va boshqalardan chayindi olib tekshiriladi.
Tekshirish materialini yig‘ish
e
s
ti
l
g
il
%
3
i
k
o
y
a
m
ti
r
e
k
i
g
o
l
o
i
z
if
i
n
s
a
j
a
n
g
5
—
3
-
a
r
a
n
i
r
)
a
m
ti
r
e
k
i
g
o
l
o
i
z
if
m
s
i
q
0
7
,
n
i
r
e
s
ti
l
g
m
s
i
q
0
3
(
i
s
a
m
h
s
a
l
i
g
r
i
x
o
a
h
c
i
r
o
b
ij
o
li
i
n
s
a
j
a
N
.i
d
a
n
il
o
s
a
g
a
k
r
i
b
o
r
p
n
a
g

o
b
e
il
o
k
i
k
n
u
h
c
,
r
i
d
q
if
o
v
u
m
a
g
d
a
s
q
a
m
h
s
il
o
i
n
i
m
s
i
q
a
d
ti
r
e
t
n
-
r
‘
o
y
s
a
j
a
n
n
a
d
r
a
l
q
o
l
a
q
a
h
C
.i
d
a
n
a
lt
s
a
k
i
h
s
k
a
h
c
i
a
k
h
c
i
g
n
i
g
,
k
e
d
i
n
a
g
li
t
y
a
a
d
i
r
o
q
u
y
a
v
i
d
a
n
il
o
n
a
d
i
r
a
l
k
a
a
g
r
a
l
a
k
r
i
b
o
r
p
.i
d
a
li
r
o
b
u
y
a
g
a
y
i
r
o
t
a
r
o
b
a
l
b
i
n
il
o
s
.i
d
a
n
il
i
q
li
s
o
h
a
m
h
s
a
l
a
r
a
n
a
li
b
a
m
ti
r
e
k
i
g
o
l
o
i
z
if
b
il
o
g
5
—
3
?
Nazorat  uchun  savollar
Najas.
Qusuq.

188
Tekshirishning  asosiy  usullari
1. Mikroskopik.
2. Mikrobiologik.
3. Serologik.
Tekshirishning birinchi kuni. Yig‘ilgan tekshirih materiali Endo
yoki Levin muhitiga ekiladi.
Ekish quyidagicha olib boriladi: shisha piðetka yoki tayoqcha bilan
tekshirish  materiali  fiziologik  eritma  yoki  glitserin  aralashmasida
yaxshilab aralashtiriladi va piðetkada olib, oziqa muhit solingan Petri
kosachasiga tomiziladi. Petri kosachasining chetida u steril shpatel
bilan  aralashtiriladi,  shundan  so‘ng  shpatel  cho‘g‘lantirilmasdan
muhitning qolgan qismlariga shtrix holda ekiladi. Iloji boricha 2—3 ta
kosachadagi muhitga ekilgani ma’qul. Ekilgan muhitlar termostatga
37°C haroratda 24 soat qoldiriladi.
Tekshirishning ikkinchi kuni. Ekilgan muhitlar tekshiriladi. Endo
oziqa mihitida ichak tayoqchasi yaltiroq metall, malina rangli, Levin
(EMS — eozin metilen sinkali agar) muhitida binafsha rangli koloniya
hosil qilib o‘sadi. Shunday shubhali koloniyalarning 10 tasi tanlab
olinadi va kosachaning orqa tomonidan ularga raqamlar qo‘yib yoziladi.
Enteropatogen  ichak  tayoqchasini  boshqa  esherixiylardan  farqlash
uchun  buyum  oynachasida  OKA  polivalen  zardobi  bilan  har  bir
koloniya uchun alohida taxminiy agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi.
Reaksiya  qo‘yish  texnikasi:  buyum  oynachasi  yog‘sizlantirib
olinadi, shubhali koloniyalar soniga qarab buyum oynachasiga ham
shuncha raqamlar qo‘yiladi va har bir raqam oldiga bir tomchidan
OKA  zardobi  tomiziladi.  Zardob  ustiga  shubhali  koloniyalardan
ozginasini quyib aralashtiriladi.  Faqat agglutinatsiya bergan koloniya-
ning  ma’lum qismini  olib,  sof  kultura  ajratib  olish  uchun  qiyshiq
agarga ekiladi. 10 ta koloniyada ham agglutinatsiya bermasa, salbiy
javob  olindi,  deb  hisoblanadi.
Tekshirishning uchinchi kuni. Ekilgan muhit tekshiriladi. Qiyshiq
agarda ichak tayoqchasi nam, yaltiroq, kulrang, ayrim hollarda xira
qatlam hosil qilib o‘sadi. Shulardan olib:
1. Sof kultura ekanligini aniqlash uchun surtma preparat tayyor-
lanadi va Gram usulida bo‘yab, mikroskopda tekshiriladi. Agar mikroskop
ostida ichak tayoqchalari ko‘rinsa, tekshirish ishlari davom ettiriladi.
2. Buyum  oynachasida  yana  OKA  polivalent zardobi  bilan
taxminiy agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi. Agar agglutinatsiya bo‘lsa,
reaksiya davom ettiriladi.
3. OKA polivalent zardob tarkibiga kiruvchi OKB, OKS, OKD,
OKE zardoblari bilan agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi. Qaysi birida

189
reaksiya bersa, shu zardob tarkibiga kiruvchi turdosh zardoblar bilan
agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi.
4. Ichak tayoqchasining turini aniqlash uchun turdosh zardoblar
bilan taxminiy agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi (masalan, 0
26
, 0
55
,
0
111
 va b.).
5. Saxarolitik xossasini aniqlash uchun Giss (laktoza, glukoza,
mannit, saxaroza va b.) muhitiga  ekiladi.
6. Antibiotikka  sezuvchanligi o‘rganiladi.
7.  To‘liq  farqlash  ishlarini  olib  borish  uchun  kengaytirilgan
agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi. Tirik kultura bilan kulturadagi K —
antigen, qizdirilgan kultura bilan O — antigen aniqlanadi. Kengay-
tirilgan  hajmdagi  agglutinatsiya  reaksiyasini  qo‘yish  uchun  qiyshiq
agarga 3—5 ml fiziologik eritma solib, mikrob chayindisi tayyorlab
olinadi va uni ikki probirkaga bo‘lib qo‘yiladi. Probirkalarning birini
suv hammomida 100°C haroratda 1 soat davomida qizdiriladi.
Kengaytirilgan agglutinatsiya reaksiyasi ikki qator probirkalarda
olib boriladi. Oka zardobi 1:1600 gacha suyultirilib chiqiladi. Birinchi
qatordagi probirkalarga tirik mikrob kulturasidan 2 tomchidan, ikkinchi
qator probirkalarga qizdirilgan mikrob kulturasidan 2 tomchidan solib
chiqiladi. Probirkalar chayqatilib termostatga 37°C haroratda 24 soat
qoldiriladi.
Tekshirishning  to‘rtinchi  kuni.  Natija  o‘qiladi.  Agar  uglevodli
muhitlarni  kislota  va  gazgacha  parchalasa,  kengaytirilgan  hajm
agglutinatsiya reaksiyasida qizdirilgan kultura qatoridagi tomizilgan
cho‘kma tirik kultura tomizilgan qatordagi cho‘kmadan 2 barobar
ortiq  bo‘lsa,  reaksiya  musbat  deyiladi  va  tekshirish  materialida
enteropatogen ichak tayoqchasi bor, deb hisoblanadi.
1. Esherixiylarni aniqlash uchun qanday tekshirish materiali olinadi?
2. Enteropatogen ichak tayoqchalari qanday zardoblar bilan farqlanadi?
3. Tirik va qizdirilgan esherixiy kulturalari bilan kengaytirilgan  hajm-
dagi agglutinatsiya  reaksiyasi nima  uchun  qo‘yiladi?
19-bob.
  SALMONELLALAR
Salmonella avlodiga 2000 dan ortiq turdagi bakteriyalar kiradi.
Salmonellalar  keltirib  chiqaradigan  kasalliklarni  salmonellozlar
deyiladi. Salmonellalar morfologik, kultural va fermentativ xossalariga
ko‘ra bir-biriga o‘xshash, lekin antigenlik xossasiga ko‘ra, bir-biridan
farq qiladi.
?
Nazorat  uchun  savollar

190
Salmonellalar monopatogen va poliðatogen guruhlarga bo‘linadi.
Monopatogenlarga qorin tifi, A  va B paratiflar kiradi. Bu kasalliklar
bilan faqat odamlar kasallanadi. Poliðatogenlarga odam va hayvonlarda
kasallik chaqiruvchi qo‘zg‘atuvchilar kiradi.
Qorin tifi qo‘zg‘atuvchisini 1880-yili Ebert qorin tifi bilan o‘lgan
odam organizmidan ajratib olgan. Ashar va Bansod 1886-yili qorin
tifiga o‘xshash kasallik bilan kasallangan bemorning yiring va siydigidan
qorin tifi qo‘zg‘atuvchisiga o‘xshash mikroblarni aniqlaganlar. Ular
qorin tifi qo‘zg‘atuvchisining biokimyoviy xossasiga ko‘ra,  farqlanishini
aniqlashgan. Ularni A va B paratif qo‘zg‘atuvchilari, deb nomlashgan.
Keyinchalik shularga o‘xshash ko‘pgina mikroblar aniqlangan va ularni
ham salmonella avlodiga kiritishgan.
Morfologiyasi.  Barcha  salmonellalar  1,0—3,0x0,6—0,8  mkm
kattalikda bo‘lib, tayoqchasimon, surtmada tartibsiz joylashadi, Gram-
manfiy bo‘yaladi. Uchlari yumaloq, harakatchan, xivchinlari ðeretrix
joylashgan. Spora va kapsula hosil qilmaydi.
Kultural xossasi. Fakultativ anaerob  hisoblanadi. GPAda nozik,
yarimtiniq, biroz bo‘rtib chiqqan, yaltiroq koloniya hosil qilib o‘sadi.
GPSHda bir tekisda loyqalanadi. Endo, Ploskiryov muhitida salmonel-
lalar yaltiroq, rangsiz  koloniya hosil qilib o‘sadi, chunki oziqa muhit
tarkibidagi laktozani parchalamaydi. Vismut-sulfit agarda 48 soatdan
keyin  ular  qora  rangli,  o‘zidan  keyin  dog‘  qoldiradigan  (A  para-
tifdan  tashqari),  yaltiroq  koloniya  hosil  qilib  o‘sadi.  B  paratif
qo‘zg‘atuvchisi  18—20  soat  termostatda  saqlangandan  so‘ng  xona
haroratida 1—2 kunga qoldirilganda,  koloniya  atrofida shilimshiq doira
hosil qiladi.
Fermentativ  xossasi.  Salmonellalar  glukoza,  mannit,  maltozani
kislota  va  gazgacha  parhalaydi,  qorin  tifi  esa  ularni  kislotagacha
parchalaydi.
Salmonellalar laktoza va saxarozani parchalamaydi. Proteolitik
xossasiga ko‘ra, qorin tifi, B paratif qo‘zg‘atuvchilari vodorod sulfit
hosil qiladi. Indol hosil qilmaydi, jelatinani suyultirmaydi. B paratif
qo‘zg‘atuvchisi lakmusli sutni ishqorlaydi.
Toksigenlik  xossasi.  Liðopolisaxarid  tabiatli  endotoksin  hosil
qiladi.
Antigenlik xossasi. 1934-yilda Kaufman salmonella zardoblari bilan
agglutinatsiya reaksiyasini qo‘yish natijasiga qarab barcha salmonellalarni
guruhlarga va turlarga bo‘ldi, antigenlik xossasiga ko‘ra, diagnostik
sxemasini tuzdi. Salmonellalar 2 ta antigen saqlaydi: O va H — anti-
gen O—antigeni liðopolisaxaridprotein tabiatli, termostabil, forma-
lin ta’sirida inaktivatsiyalanadi. H—antigen oqsil tabiatli, termolabil,
spirt va fenol ta’sirida inaktivatsiyalanadi, formalinga chidamli. Barcha

191
salmonellalar O—antigeniga ko‘ra, A, B, C, D, E va boshqa guruhlarga
bo‘linadi. O—antigeni arab raqamlari bilan belgilanadi. H — antigeniga
ko‘ra ikki fazaga bo‘linadi. I faza kichik lotin harflari bilan belgilanadi.
II fazasi arab raqamlari bilan belgilanadi. Qorin tifi qo‘zg‘atuvchisi
Vi—X antigenini saqlaydi.
Chidamliligi. Salmonellalar muhit ta’siriga ancha chidamli. 100°C
harorat ta’sirida shu zahoti, 60—70°C ta’sirida 10—15 daqiqadan so‘ng
nobud bo‘ladi. Past haroratga ancha chidamli. Toza suvda va muzda bir
necha oylab, tuzlangan va dudlangan go‘shtda 2 oygacha saqlanadi.
Qurishga chidamli, changda uzoq vaqt saqlanadi. Dezinfeksiyalanuvchi
moddalar ta’sirida bir necha daqiqadan so‘ng nobud bo‘ladi.
Patogenligi. Ko‘pgina salmonellalar odam, hayvon, parrandalarda
kasallik keltirib chiqaradi.
QORIN TIFI, A va B  PARATIFning QO‘ZG‘ATUVCHILARI
Infeksiya  manbai.  Bemor  odam  va  bakteriya  tashuvchilar
hisoblanadi.
Tarqalish  yo‘llari.  Bilvosita  kontakt  (iflos  qo‘l,  idish-tovoq  va
b.)  suv,  alimentar,  mexanik  yo‘llar  orqali  tarqaladi.
Patogenezi.  Kirish  darvozasi  bo‘lib  og‘iz  shilliq  pardasi  hisob-
lanadi.  Mikroblar  og‘iz  orqali  oshqozonga  o‘tadi,  u  yerda  qisman
oshqozon  shirasi  ta’sirida  nobud  bo‘ladi.  Shu  to‘siqlardan  o‘tgan
mikroblar ingichka ichakka o‘tadi va uning limfa tugunida so‘riladi.
U yerda bo‘linib ko‘payadi va bu inkubatsion davrda (10—14 kun)
sodir  bo‘ladi.  Shu  davrning  oxirida  qo‘zg‘atuvchi  limfa  tugunidan
qonga so‘riladi (bakteriyemiya) va butun organizmga tarqaladi. Bu
davrda qo‘zg‘atuvchilar ichki a’zolarning limfa, makrofag sistemasida,
jigarda, taloqda, suyak ko‘migida to‘planadi. Salmonellalar ko‘payish
uchun qulay sharoit bo‘lib hisoblangan o‘t pufagida to‘planadi, chunki
o‘t  suyuqligi  bu  bakteriyalarning  eng  sevimli  muhiti  hisoblanadi.
Bakteriyalar o‘t suyuqligi bilan yana ichakka o‘tadi va spetsifik qorin
tifi  yallig‘lanishlarini  keltirib  chiqaradi.  Bakteriyalar  qonga  o‘tgan
davrda  ular  o‘zidan  endotoksin  ajratadi  va  bu  toksin  organizmda
intoksikatsiyalarni keltirib chiqaradi. Bemorning harorati ko‘tariladi,
holsizlanib, tinkasi quriydi, boshi og‘riydi. Kasallikning 2-haftasi oxiri
va 3-haftasining boshida qo‘zg‘atuvchilar najas, siydik, so‘lak bilan
tashqi muhitga chiqa boshlaydi. Agar vaqtida davolanmasa, bemorlar
bakteriya tashuvchi bo‘lib qolishlari mumkin.
Immuniteti. Kasallikdan so‘ng uzoq vaqt davom etadi, immunitet
hosil bo‘ladi.
Profilaktikasi. Shaxsiy va umumiy gigiyena tartib va qoidalariga rioya
qilish, aholi orasida sanitariya maorifi ishlarini olib borishdan iborat.

192
Maxsus profilaktikasi. Tarkibida qorin tifi, A va B paratif antigeni
hamda qoqshol anatoksinini saqlovchi kimyoviy vaksina qo‘llaniladi.
Bundan tashqari, Vi — antigenini saqlovchi spirtli qorin tifi vaksinasi
qo‘llaniladi.  Kasallik  o‘chog‘ida  kontaktda  bo‘lganlarga  qorin  tifi
bakteriofagi  beriladi.
Davosi. Antibiotiklar va intoksikatsiyalarga qarshi preparatlar bilan
davolanadi.
OVQATDAN ZAHARLANISH (TOKSIKOINFEKSIYA)
Salmonellalar  bilan  ifloslangan  oziq-ovqatlarni  iste’mol  qilish
natijasida vujudga keladi.
Infeksiya manbai. Kasal hayvon organizmida salmonellalar saqlovchi
hayvon,  parrandalar  hisoblanadi.
Tarqalish  yo‘li.  Salmonellalar  bilan  ifloslangan  go‘sht,  go‘sht
mahsulotlari, tuxum, sut, sut mahsulotlarini iste’mol qilganda yuqadi.
Ayniqsa,  endotoksin  to‘plangan  va  salmonellalar  bo‘linib  ko‘paygan
oziq-ovqatlarni iste’mol qilish xavfli hisoblanadi.
Patogenezi.  Tif  va  paratifoz  kasalliklariga  o‘xshash.  Toksikoz  va
oshqozon-ichak sistemasi kasalliklarining klinik belgilari yuzaga keladi.
Kasallik 4—5 kun davom etadi, ayrim hollarda kasallanib  o‘tgan bemorlar
bakteriya tashuvchi bo‘lib qoladilar.
Profilaktikasi.  Mollar  doimo  nazorat  ostida  bo‘lishi,  mollar  va
parrandalarni so‘yish, nimtalash vaqtida sanitariya holatini nazorat qilib
turish, shaxsiy va umumiy gigiyena qoidalariga rioya qilishdan iborat.
Maxsus profilaktikasi.  Toksikoinfeksiya  o‘chog‘idagi  odamlarga
salmonellozning polivalent bakteriofagi beriladi.
Davosi. Intoksikatsiyaga qarshi preparatlar beriladi, ko‘p miqdorda
suyuqlik yuboriladi, oshqozon yuviladi, huqna qilinadi, antibiotiklar
beriladi.
KASALXONA ICHI SALMONELLOZ INFEKSIYASI
Kasalxona ichi salmonelloz infeksiyasining asosiy qo‘zg‘atuvchisi
S. typhi murium hisoblanadi. Shuningdek, kasalxonada S. hedelberq,
S derby va boshqa qo‘zg‘atuvchilar keltirib chiqarganligi qayd qilingan.
Bu  qo‘zg‘atuvchilarning  morfologik,  kultural  xossalari  bir-biriga
o‘xshash  va  boshqa  salmonellalardan  farq  qilmasa-da,  ular  uchun
xos ayrim biologik xususiyatlar mavjud. Masalan, kasalxona ichidagi
infeksiya qo‘zg‘atuvchilari ma’lum biovarlarga taalluqli bo‘lib, ular
oq sichqonlar uchun ancha patogen hisoblanadi.
Infeksiya manbai. Ko‘pincha bakteriya tashuvchilar, ayrim hollarda
bemorlar infeksiya manbai hisoblanadi.

193
Tarqalish yo‘li. Bilvosita kontakt, ya’ni o‘yinchoq, idish-tovoq,
sochiq,  choyshab,  kam  hollarda  oziq-ovqat,  havo  changi  orqali
tarqaladi.
Patogenezi. Kasallik organizmning qarshilik kuchi susaygan hollarda,
ya’ni immunologik chidami susayganda yuzaga keladi. Qo‘zg‘atuvchi
organizmga og‘iz shilliq qavati va nafas yo‘li orqali tushadi va bu
patologik jarayonning yuzaga kelishi bilan namoyon bo‘ladi. Oshqozon-
ichak funksiyasining buzilishi, organizmning suvsizlanishi va nafas
a’zolari funksiyasining buzilishi, bakteriyemiya, septik asoratlar yuzaga
keladi. Bu kasallik bilan ko‘pincha bolalar kasallanadi.
Immuniteti. Kasallik keltirib chiqargan salmonellalarning aynan
shu serovariga nisbatan immunitet hosil bo‘ladi.
Profilaktika va davosi. Umumiy profilaktikasida davolash muassa-
salarida sanitariya-gigiyena qoidalarini qattiq nazorat qilish alohida
o‘rin tutadi. Sanitariya maorifi ishlarini olib borish muhimdir. Maxsus
profilaktikasida  kontaktda  bo‘lganlarga  salmonelloz  polivalent
bakteriofagi beriladi. Davosi simptomatik.
1. Salmonellalarning morfologik, kultural, fermentativ xossasi qanday?
2. Salmonellalarning tasnifi nimaga asoslangan?
3. Salmonellalar qanday kasalliklarni keltirib chiqaradi?
MIKROBIOLOGIK TEKSHIRISH
1. Kasallikning birinchi haftasida qon olinib, gemokultura usulida
tekshiriladi.
2. Kasallikning ikkinchi haftasi yoki uchinchi haftasining boshida
qon olinib, serologik usulda Vidal reaksiyasi qo‘yiladi.
3. Kasallikning  uchinchi  haftasida  najas,  siydik,  o‘t  suyuqligi
olinib, koopro—urino kultura o‘stirish usulida tekshiriladi.
4. Bundan  tashqari,  murda  yorilganda  uning  suyak  ko‘migi,
a’zolar bo‘laklari va boshqalar olib tekshiriladi.
5. Toksikoinfeksiyada  qusuq  moddasi,  oshqozon  chayindisi,
ovqat qoldig‘i tekshiriladi.
MATERIALNI TO‘PLASH USULI
Qon. Steril shpris yordamida bemorning bilak venasidan 10—20 ml
qon olinadi va elektiv muhit (Rappoport yoki 10—20 % o‘t suyuqligi
?
Nazorat  uchun  savollar

194
qo‘shilgan sho‘rva) ga ekiladi. Gaz hosil bo‘lishini aniqlash uchun
Rappoport mihitiga sterilizatsiya qilishdan avval suzgich solib qo‘yiladi.
Bemor isitmalayotgan vaqtda 10 ml qon olinadi, isitma tushganda
qonda bakteriyalar miqdori kam bo‘lganligi uchun 15—20 ml qon
olinadi.  Qon  kolbadagi  1:10  nisbatdagi  muhitga  (masalan,  10  ml
qonni 100 ml muhitga) ekiladi. Muhit termostatda qoldiriladi.
Ertasi kuni ekilgan muhit termostatdan olib tekshiriladi. Muhitda
o‘zgarish bor-yo‘qligiga qaramasdan Endo va Ploskiryov muhitlariga
ekiladi.
Kolbadagi muhitda bakteriyalar o‘sishi bo‘lmasa, termostatda yana
7 kungacha qoldiriladi. Petri kosachasidagi muhitlarda o‘sish bo‘lmasa,
har 2 kunda qaytadan Endo va Ploskiryov muhitlariga ekiladi.
Agar 7 kun ichida o‘sish bo‘lmasa, salbiy javob beriladi. Agar
shubhali koloniyalar hosil bo‘la, sof kultura ajratib olinadi va umumiy
sxema asosida tekshirish ishlari o‘tkaziladi.
Najas  (bemor kasalxonaga
tushgandan to chiqib
ketgunga qadar tekshiriladi).
3—5 g olinib, bankaga yoki 30 % li glitserin
aralashmasiga  solinadi. Najas  differensial
diagnostik  muhitlari  bo‘lgan  Endo,  Plos-
kiryov,  vismut  sulfitli  agar  va  differensial
diagnostik muhitga ekish uchun boyituvchi
selenitli Myuller yoki Kaufman muhitlariga
ekiladi. Shunday qilib u differensial diagnostik
muhitlariga 1 kun oralab ekiladi. Tekshirish
materialini glitserinli aralashmada 6—8 soat,
yaxshisi,  muzlatgichda  saqlash  maqsadga
muvofiq.
Ekish usuli. To‘plangan material glitserinli
aralashmada obdan aralashtiriladi va  shisha
tayoqcha yoki naycha yordamida bir tomchi
olib, Petri kosachadagi oziqa muhit chetiga
tomiziladi. Avval shpatel bilan muhit chetiga,
so‘ng butun oziqa muhit yuzasiga yoyiladi.
Shunday usul yordamida alohida koloniya hosil
qilinadi. Ekilgan muhitlar termostatda qoldi-
riladi. 18—24 soatdan keyin kosachalar ter-
mostatdan olinib tekshiriladi. Shubhali kolo-
niyalar hosil bo‘lganda, sof kultura ajratib
olinadi  va  qolgan  tekshirishlarni  umumiy
sxema asosida olib boriladi.  Shubhali kolo-
niyalar hosil bo‘lsa, salbiy natija, deb javob
beriladi.

195
Siydikni, yaxshisi, steril kateter yordamida olish
maqsadga muvofiqdir. Agar bunday olishning iloji
bo‘lmasa, siydik chiqarish yo‘li fiziologik eritma
bilan yuviladi, siydikning birinchi qismi to‘kib
tashlanadi. Shundan so‘ng steril idishga 20—
50 ml siydik olinadi, sentrifuga qilinadi yoki
tindiriladi. Cho‘kmadan  olib Endo—Ploskiryov,
vismut—sulfitli  agar  va  boyituvchi  selenitli
Myuller yoki Kaufman muhitlariga ekiladi va
24 soatdan keyin differensial-diagnostik oziqa
muhitiga ekiladi. Ekilgan muhitlar termostatda
qoldiriladi. Ertasi kuni shubhali koloniyalar o‘sgan
bo‘lsa, sof kulturasi ajratib olinadi va umumiy
sxema asosida tekshirish ishlari olib boriladi.
Siydik (bemor kasalxo-
nadan chiqib ketgunga
qadar tekshiriladi).
Yaxshi ko‘rinib turgan rozeolasi bo‘lgan teri
spirt  bilan  artiladi,  fiziologik  eritma  bilan
yuviladi va steril skalpel bilan rozeola qiriladi
(skarifikatsiya qilinadi). Skarifikatsiya qilingan
joyga bir tomchi 10—20 % li o‘tli sho‘rva tomi-
ziladi va rozeola ichidagi modda bilan aralash-
tiriladi.   Shu moddadan Paster  pipetkasida
olib uchi alangada kavsharlanadi va laboratoriyaga
jo‘natiladi. Laboratoriyada to‘plangan material
differensial-diagnostik muhitga va boyituvchi
10—20  %  li  sho‘rvaga  ekiladi.  Ekilganlarni
termostatda qoldiriladi. Qolgan tekshirishlar
umumiy sxema asosida olib boriladi.
Rozeola ichidagi modda.
Suyak ko‘migi.
Qorin tifi va paratiflarning qo‘zg‘atuvchilari suyak
ko‘migida uzoq vaqt saqlanadi. Suyak ko‘migidagi
moddani olish uchun steril holatda punksiya
qilinadi. Olingan punksiyani boyituvchi muhitga,
so‘ngra  differensial-diagnostik  muhitga  ekib,
umumiy sxema asosida tekshiriladi (23-jadval).
O‘t suyuqligi.
O‘t  suyuqligi  kasallikning  birinchi  kunida,
isitmalayotgan  va  rekonvalessensiya  davri
davomida tekshiriladi. O‘t suyuqligi, asosan,
bakteriya tashuvchi va rekonvalessentni aniqlash
maqsadida tekshiriladi. O‘t suyuqligi steril probir-
kalarga zond yordamida alohida A, B va C
porsiyalarda olinadi. Bu porsiyalarni alohida

Download 1.38 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   40




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling