Mikrobiologiya


Download 1.38 Mb.
Pdf ko'rish
bet24/40
Sana03.03.2020
Hajmi1.38 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   40
yoki aralashtirmasdan ekish mumkin, chunki
o‘t suyuqligi salmonellalar uchun oziqa muhit
bo‘lib  hisoblanadi.  Olingan  o‘t  suyuqligi

196
termostatda  qoldiriladi.  Ertasi  kuni  u
differensial-diagnostik muhitlarga ekiladi.
Agar bu muhitlarda u o‘smasa, qaytadan
ekiladi. O‘t suyuqligi 10 kunga termostatda
qoldiriladi va vaqt-vaqti bilan differensial-
diagnostik muhitlarga ekib turiladi. Shubhali
koloniya hosil bo‘lsa, u umumiy sxema
asosida tekshiriladi.
Qusuq moddasi.
Qusuq moddasi steril hovonchada fiziologik
eritmada 1:10 nisbatda suyultiriladi, yuqori
qismidan 2—3 tomchi olib, differensial-
diagnostik va boyituvchi muhitga ekiladi.
Qolgan tekshirish ishlari umumiy sxema
asosida olib boriladi. Qusuq moddasi va
oshqozon  chayindisi  toksikoinfeksiyada
tekshiriladi. U kislotali sharoitga ega bo‘l-
ganligi uchun ekishdan oldin 5—10 % li
natriy bikorbanat bilan neytrallanadi.
Oziq-ovqatlar.
Suyuq va yarimsuyuq mahsulotlar yaxshi-
lab aralashtiriladi. 2—3 tomchi olib diffe-
rensial-diagnostik va boyituvchi  muhitga
ekiladi.  Yirik  mahsulotlardan  esa  steril
pichoq yoki skalpel bilan chuqur qismidan
5—10 g olib, steril hovonchada fiziologik
eritma 1 : 5 yoki 1 : 10 nisbatda suyulti-
riladi, so‘ngra 2—3 tomchi olib differensial-
diagnostik va boyituvchi muhitlarga ekiladi.
Agar  shubhali  koloniyalar  hosil  bo‘lsa,
umumiy sxema asosida tekshirish ishlari
o‘tkaziladi.
A’zolardan  ayrim  bo‘laklar,  jigar,  taloq,
buyrak, ingichka ichakdan esa bo‘lakcha, qon
va o‘t suyuqligi tegishli ravishda tekshirish
uchun olinadi. A’zolardan bo‘lakchalar steril
qaychi va pinset yordamida olinadi, so‘ngra
steril  idishga  solinadi.  So‘ngra  ular  steril
hovonchada eziladi va differensial-diagnostik
va  boyituvchi  muhitga  ekiladi. Shubhali
koloniyalar  hosil  bo‘lgan  bo‘lsa, umumiy
sxema asosida tekshirish ishlari o‘tkaziladi.
Murda yorilganda olingan
material.

197
Asosiy  tekshirish  usullari
1. Bakteriologik.
2. Serologik.
Tekshirishning  birinchi  kuni.  Tayyorlangan  tekshirish  materiali
differensial-diagnostik va boyituvchi muhitlarga ekiladi. Tekshirish
materiali Ploskiryov va vismut—sulfitli agarga Endo muhitiga nisbatan
ikki baravar ko‘p ekiladi. Chunki birinchisida  o‘sishga to‘sqinlik qiluv-
chi omillar bo‘ladi. Boyituvchi muhitga 1:5 nisbatda ekiladi. Termostatda
37°C haroratda 24 soat qoldiriladi.
Tekshirishning  ikkinchi  kuni.  Oziq  muhitlarini  termostatdan
18—24 soatdan keyin olinadi va shubhali koloniyalar o‘rganiladi. Bir
necha (5—6) shubhali koloniyadan namuna olib, Olkenitskiy yoki Rassel
muhitiga ekiladi. Bu muhitlarga namuna quyidagicha ekiladi: shubhali
koloniyadan olib, sekin-asta probirka devoriga tekkizmasdan konden-
satsion suyuqligida aralashtirilib, yuqoriga qarab shtrix qilib ekiladi  va
gaz hosil bo‘lishini aniqlash uchun ekishga muhit markazidan uning
tubigacha sanchiladi.
Ekilgan muhit termostatda qoldiriladi. Agar tekshirish materiali
boyituvchi muhitga ekilgan bo‘lsa, u holda differensial-diagnostik muhitiga
qaytadan ekiladi. Qolgan ishlar umumiy sxema asosida olib boriladi.
Tekshirishning  uchinchi  kuni.  Ekilgan  muhit  termostatdan  olib
tekshiriladi. Jamlangan Olkenitskiy yoki Rassel muhitining tarkibida
laktoza, glukoza, mochevina va indikator mavjud. Anaerobioz sharoitda
glukoza parchalanadi. Shuning uchun bunda muhitning qiyshiq qismi
o‘zgarmasdan, tik qismining rangi indikatorga moslashib o‘zgaradi.
Salmonellalar laktoza va mochevinani parchalamaydi. Agar muhitning
barcha qismlari o‘zgarsa, salmonellalar yo‘q, deb javob beriladi.
Shundan  so‘ng  faqat  glukozasi  parchalangan  muhitlargina
tekshiriladi:
23-jadval
Tif va paratif qo‘zg‘atuvchilarining antigenlik tuzilishi
r
a
l
a
ll
e
n
o
m
l
a
S
i
h
u
r
u
g
—
r
a
l
n
e
g
it
n
a
—
)
k
it
a
m
o
s
(
r
a
l
n
e
g
it
n
a
—
a
z
a
f
-
1
a
z
a
f
-
2
fi
t
a
r
a
p
2
1
,
2
,
1
a
—
fi
t
a
r
a
p
2
1
,
5
,
4
,
1
b
2
,
1
if
it
n
i
r
o
Q
)
i
V
(
,
2
1
,
9
,
1
d
—
A
B
A
B
O
O
H

198
1. Surtma preparat tayyorlab, Gram usulida bo‘yaladi va mikros-
kop ostida tekshiriladi. Agar Grammanfiy tayoqchasimon bakteriyalar
ko‘rinsa, tekshirish ishlari davom ettiriladi.
2. Saxarolitik xossasini o‘rganish uchun Giss qatoriga ekiladi.
3. Proteolitik  xossasini  o‘rganish  uchun  lakmusli  sutga  va
indikator  qog‘ozi  o‘rnatilgan  go‘sht-peptonli  sho‘rvaga  ekiladi.
Ekilgan muhitlar termostatda 37°C haroratda 24 soat qoldiriladi.
4. Salmonellalarni  farqlash  uchun  agglutinatsiya  reaksiyasi
o‘tkaziladi.  Buyum  oynachasi  ustida  polivalent  (A,  B,  C,  D,  E)
zardobi bilan agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi. Agar reaksiya musbat
bo‘lsa,  shu  zardob  tarkibiga  kiruvchi  guruh  qon  zardoblari  bilan
alohida agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi. Ularning birida agglutinatsiya
reaksiyasi bersa, O—antigen va H—antigenining birinchi faza va ikkinchi
faza zardoblari bilan agglutinatsiya reaksiyasi qo‘yiladi  (24-jadvali).
Tekshirishning to‘rtinchi kuni. Natija o‘qiladi.
-
a
y
i
r
e
t
k
a
B
i
r
u
t
g
n
i
n
T
S
E
T
if
it
n
i
r
o
Q
—
K
—
K
g
k
—
+
g
k
—
fi
t
a
r
a
p
A
—
g
k
—
g
k
g
k
— —
K
—
fi
t
a
r
a
p
B
—
g
k
—
g
k
g
k
—
+
I
—
Laktoza
Glukoza
Saxaroza
Mannit
Maltoza
Indol
Lakmusli
sut
Jelatina
H
2
S
Salmonellalarning fermentativ xossasi
24-jadval
Izoh:  K—kislotagacha; kg—kislota  va  gazgacha  parchalaydi;
I—ishqorlaydi.
5. Fagga sezuvchanligi aniqlanadi. 1-usul. Petri kosachasiga
20—25 ml go‘sht-peptonli agar quyiladi va termostatda qopqog‘i
ochiq holda quritiladi. Kosacha orqa tomondan sektorlarga bo‘linadi
va har bir sektorga fagning nomi yoziladi. 4—6 soat turgan sho‘rvadagi
kultura o‘rganiladi, chunki u ko‘p miqdorda Vi — antigenini saqlaydi.
Agar ustida 8—10 tomchi sho‘rvadagi kulturadan tomiziladi va shisha

199
shpatel bilan butun oziqa muhit yuzasiga yoyiladi. Ekilgan muhit
qopqog‘i ochiq holda termostatda quritiladi. Har bir sektorga ma’lum
fag  tomiziladi.  Tomchi  qurigandan  keyin  termostatda18—24  soat
qoldiriladi. Natija  kosachaning orqa tomonidan o‘qiladi.
Tekshirilayotgan kultura qaysi turdagi fagga mos bo‘la, u lizisga
uchrab tiniq zona hosil qiladi.
2-usul. Oziqa muhitga tekshirilayotgan kultura tomizib chiqiladi.
Har bir shunday tomchi qurigandan keyin uning ustiga ma’lum fag
turi tomiziladi. Termostatda qoldiriladi. Ertasi kuni natija o‘qiladi.
1. Qorin tifi, paratif va toksikoinfeksiyada qanday tekshirish materiallari
olinadi?
2. Gemokultura usuli kasallikning  qaysi davrida qo‘llaniladi?
3. Tif va paratif kasalligining qaysi davrida najas va siydik olinadi?
4. Tekshirish materiali qanday  differensial-diagnostik muhitlariga
ekiladi?
5. Monoretseptor O—zardobi va H—zardobi bilan nima aniqlanadi?
Qorin tifi va paratifning serologik diagnostikasi
Vidal reaksiyasi. Kasallikning ikkinchi haftasida qonda infeksiyaga
qarshi  antitelolar  hosil  bo‘ladi.  Ularni  aniqlash  uchun  bemorning
qon  zardobi  olinib,  kengaytirilgan  hajmli  agglutinatsiya  reaksiyasi
qo‘yiladi.  Antigen  sifatida  o‘lik  salmonella  kulturasidan  iborat
diagnostikum qo‘llaniladi. Reaksiyani qo‘yish uchun bemorning qon
zardobi, diagnostikumlar, fiziologik eritma, probirkalar kerak bo‘ladi.
Bemor barmog‘i yoki venasidan steril probirkaga 2—3 ml qon
olinadi  va  laboratoriyaga  jo‘natiladi.  Laboratoriyada  probirkani
termostatda 37°C haroratda 20—30 daqiqa qoldiriladi, qon ivigandan
keyin Paster piðetkasi yordamida probirka devoridan ajratib olinadi
va 30—40 daqiqaga muzlatgichda qoldiriladi. Ajralgan zardob alohida
probirkaga solinadi. Zardobni ajratib olish uchun qonni sentrifugalash
ham mumkin.
Infeksion  jarayon  yuzaga  kelgan  organizmda  tegishli  antigenga
nisbatan O va H — antitelolar hosil bo‘ladi. O—antigen birinchi bo‘lib
hosil  bo‘ladi  va  tezda  yo‘qoladi.  H—antitelolar  uzoq  vaqt  saqlanib
qoladi. O va H—antigeni bilan qo‘yilgan agglutinatsiya reaksiyasining
musbat bo‘lishi  kasallik borligidan dalolat beradi, faqat H—antigeni
?
Nazorat  uchun  savollar

200
bilan  reaksiyaning  musbat  bo‘lishi  kasallanib  o‘tganlikdan  yoki
emlanganlikdan dalolat beradi. Shundan kelib chiqqan holda Vidal
reaksiyani O va H — antigenlari bilan birga qo‘yish lozim.
Qorin  tifi  va  A  va  B  paratif  kasalliklarining  belgilari  o‘xshash
bo‘lganligi uchun kasallik tabiatini aniqlashda, salmonellalarning qorin
tifi  hamda A va B paratif diagnostikumlaridan bir vaqtning o‘zida
foydalaniladi.
Reaksiya ikki usulda — tomchi va hajmli usullarda olib boriladi.
Amaliyotda ko‘pincha hajmli agglutinatsiya  usuli qo‘llaniladi. Hajmli
agglutinatsiya reaksiyasining qatori antigenlar miqdoriga teng bo‘lishi
kerak. Bemorning ajratib olingan qon zardobidan ishchi eritma tayyorlab
olinadi. Buning uchun alohida probirkaga 0,1 ml bemor qon zardobi va
4,9 ml fiziologik eritma solinadi. Bunda zardob 1:50 nisbatda suyuladi.
3 qatorda 5 tadan probirka olinadi va hammasiga 1 ml.dan fiziologik
eritma solib chiqiladi. Birinchi probirkaga 1 ml ishchi eritmadan solib,
yaxshilab aralashtiriladi va piðetkaga so‘rib olinadi va ikkinchi probirkaga
solinadi, aralashtirilib ikkinchidan uchinchiga, uchinchidan to‘rtin-
chiga va to‘rtinchidan 1 ml olib dezinfeksiyalovchi moddaga to‘kiladi.
Bunday ish qolgan qatorlarda ham takrorlanadi. So‘ng 1-qatorning
barcha probirkalariga qorin tifi, 2-qatorga A paratif, 3-qatorga B paratif
diagnostikumidan 2 tomchidan solib chiqiladi. Probirkalarni termostatda
37°C haroratda 18—24 soat qoldiriladi. Bunda zardob 1:100, 1:200,
1:400, 1:800 nisbatga suyuladi.
Vaqt  o‘tgach,  termostatdan  olib  natija  o‘qiladi.  Agar  qatordagi
antigen antiteloga mos bo‘lsa, shu qatorda donador cho‘kma hosil bo‘ladi.
Agar 1:100 nisbatga suyultirilgan zardob probirkalarda aggluti-
natsiya bersa, reaksiya shubhali hisoblanadi. Shuning uchun reaksiya
5—7 kundan keyin qaytadan qo‘yiladi. Bemorlarda reaksiya qo‘yilganda
antitelo titri ortadi, emlangan va kasallanib o‘tganlarda esa titr o‘z-
garmaydi.
Organizmga Vi — antigeni yuqori bo‘lgan qorin tifi qo‘zg‘atuvchisi
tushganda bemor qonida Vi — agglutininlar hosil bo‘ladi. Ular kasal-
likning  ikkinchi  haftasidan  boshlab  aniqlanadi,  lekin  ularning  titri
1:19 dan ortmaydi. Vi — antiteloning aniqlanishi organizmda qorin
tifi qo‘zg‘atuvchisi borligidan dalolat beradi. Bu holat epidemiologik
ahamiyatga ega bo‘lib, bakteriya tashuvchini aniqlashda katta yordam
beradi.
Vi  gemagglutinatsiya reaksiyasi.Bu reaksiya antiteloni aniqlay-
digan eng aniq reaksiya hisoblanadi. Ushbu reaksiya shunga asoslanganki,

201
odam va qo‘y eritrotsitlari maxsus usulda ishlov berilganda, o‘z yuzasiga
Vi—antigenlarni  adsorbsiyalashi mumkin va natijada o‘ziga mos Vi—
antitelolarni agglutinatsiyalash qobiliyatiga ega bo‘ladi. O‘z yuzasiga
antigenlarni  adsorbsiyalagan  eritrotsitlar  eritrotsitar  diagnostikum
deyiladi.
Vi — gemagglutinatsiya reaksiyasini qo‘yish uchun quyidagilar
kerak bo‘ladi: 1) 1—2 ml bemorning qon zardobi, 2) salmonelloz
eritrotsitar  Vi  —  diagnostikumi,  3) Vi—zardobi,  4)  O—zardobi,
5) fiziologik eritma. Reaksiya agglutinatsiya probirkasida yoki plastmassa
plastinkalarda olib boriladi.
Vidal reaksiyasidek bemordan qon olinib, uning zardobi ajratib
olinadi. Zardob 1:10 dan 1:160 gacha suyultiriladi. Har bir suyultirish
darajasidan 0,5 ml.dan probirka yoki plastinkadan botiqlikka solinadi
va  ularning  ustida  0,25 ml eritrotsitar diagnostikum solinadi. Reaksiya
0,75 ml hajmda qo‘yiladi.
Taqqoslash  sifatida:  1)  standart  agglutinatsiyalovchi  monore-
tseptor Vi—zardobi+diagnostikum zardob titrigacha musbat bo‘ishi
kerak, 2) fiziologik  eritmadagi diagnostikumning (nazorat)  reaksiyasi
manfiy  bo‘ladi.
Eritma  yaxshilab aralashtiriladi  va termostatda  37°C  haroratda
2  soatga, so‘ng  xona  haroratida 18—24 soat qoldiriladi.
Natija nazorat probirkalaridan boshlab o‘qiladi. Diagnostikumni
agglutinatsiyalanish darajasiga qarab reaksiya o‘qiladi. Natija quyidagicha
baholanadi:
++++ Eritrotsitlar to‘liq agglutinatsiyalanadi, cho‘kma «soya-
bonga»  o‘xshash  bo‘ladi.
+++  «Soyabon»  aniq  emas,  hamma  eritrotsitlar  cho‘kmaga
tushmaydi.
++  «Soyabon» bilinar-bilinmas agglutinatsiyalangan eritrotsit-
lar  ko‘rinib  turadi.
—  Eritrotsitlar tugmasimon cho‘kma hosil qiladi va unday reak-
siya manfiy hisoblanadi.
1. Kasallikning qaysi davrida Vidal reaksiyasi qo‘yiladi?
2. Vidal reaksiyasi qo‘yish uchun nimalar kerak?
3. Vidal reaksiyasida qanday diagnostikumlar qo‘llaniladi?
4. Serologik reaksiyalardan qaysi biri sezgir reaksiya hisoblanadi?
5. Vi —gemagglutinatsiya reaksiyasida diagnostikum sifatida nima olinadi?
6. Vi — gemagglutinatsiya reaksiyasining ahamiyati qanday?
?
Nazorat  uchun  savollar

202
20-bob.
 SHIGELLALAR
Dizenteriya qo‘zg‘atuvchisini 1891-yilda A. V. Grigoryev va 1898-
yilda yapon olimi Shig aniqlagan. Keyinchalik mana shu avlodga kiruvchi
bakteriyani 1900-yilda Fleksner, 1915-yilda Zonne, 1917- yilda Shtutser-
Shmis, 1934-yilda Larj-Saks kabi olimlar aniqlagan.
Xalqaro tasnifga ko‘ra, dizenteriya kasalligini chaqiruvchi mikrob-
larga Shig nomi berilib, Shigella avlodiga kiritilgan.
Morfologiyasi.  Shigellalar  tayoqchasimon  (2—3x0,4—0,6  mk),
uchlari yumaloq, harakatsiz bo‘lib, spora va kapsula hosil qilmaydi,
Grammanfiy bo‘lib bo‘yaladi.
Kultural xossasi. Fakultativ anaerob hisoblanadi. Oziqa muhitiga
talabchan emas. Endo, Ploskiryov EMS muhitlarida o‘rtacha, yarim-
tiniq, kulrang, yumaloq, 1,5—2 mm  S  shaklli  koloniya  hosil  qilib
o‘sadi. Zonne turi esa yirik, yassi, xira, chetlari g‘adir-budur. R shaklli
koloniya hosil qilib o‘sadi. Suyuq oziqa muhitida loyqalanish, R shaklli
cho‘kma hosil qilib o‘sadi.
Fermentativ  xossasi.  Shigellalarda  fermentativ  xossasi  yaxshi
namoyon bo‘lmaydi. Laktoza va saxarozani parchalamaydi. Zonne
shigellasi esa 2—3 kunlarda ularni kislotagacha parchalaydi. Glukoza va
maltozani kislotagacha parchalaydi. Mannitni faqat Fleksner, Boyd,
Zonne shigellalari kislotagacha parchalaydi. Proteolitik xosasiga ko‘ra,
indol  va  vodorod  sulfitni  hosil  qilishi  doimiy  emas,  sutni  ivitadi,
jelatinani suyultirmaydi. Mannitni parchalashiga qarab, barcha shigellalar
mannitni parchalovchi va mannitni parchalamaydiganlarga bo‘linadi
(25-jadval).
25-jadval
Zonne shigellasining biovariantlari
       
Izoh: «+» parchalaydi; «—» parchalamaydi.
(+) 3—5 kundan keyin parchalaydi.
Mannitni  parchalamaydigan  shigellalarga  Grigoryev—Shig,
Shtutser— Shmis, Larj-Saks shigellalari kiradi. Mannitni parchalovchi-
larga shigellalarning Fleksner, Boyd, Zonne turlari kiradi (26-jadval).
r
a
v
o
i
B
a
z
o
n
m
a
R
a
z
o
li
s
K
I
+
—
I
I
+
—
I
I
I
+
+
V
I
+
+

203
26-jadval
Shigellalarning fermentativ xossasi
Hozirgi vaqtda Zonne shigellasi to‘rtta fermentativ turga bo‘linadi.
Ular ramnoza va ksilozani parchalashiga ko‘ra, bir-biridan farqlanadi.
Toksigenligi.  Endotoksin  ishlab  chiqaradi.  Shig  shigellasi  esa
endotoksindan tashqari, yana ekzotoksin ham ishlab chiqaradi va bu
toksin neyrotoksik ta’sir ko‘rsatadi.
Antigenligi. Guruh va turga xos antigenlarni saqlovchi somatik
O — antigenini saqlaydi. Xalqaro tasnifga ko‘ra shigellalar to‘rt guruhga
bo‘linadi va lotincha A, B, C, D harflari bilan belgilanadi.
A  guruhiga:  1)  Grigoryev-Shig;  2)  Shtutser-Shmis;  3)  Larj-
Saks va 8—10 provizorlari kiradi. Bu guruhga kiruvchi a’zolar faqat
tur antigenini saqlaydi va arab raqamlari bilan belgilanadi.
B  guruhiga  Fleksner  shigellasi  kiradi.  U  murakkab  antigenlik
tuzilishiga ega. U tur antigenini saqlaydi va ular rim raqamlari bilan
belgilanadi  hamda  guruh  antigenini  saqlab,  arab  raqamlari  bilan
belgilanadi. Fleksner shigellasining 6 ta serovarianti mavjud.
C guruhiga Boyd shigellasi kiradi, uning tur antigeni bo‘lib,
15 ta serologik turi mavjud.
D  guruhiga  Zonne  shigellasi  kiradi,  uning  turiga  xos  antigeni
mavjud (27-jadval).
i
r
u
t
a
ll
e
g
i
h
S
T
S
E
T
g
i
h
S
-
v
e
y
r
o
g
i
r
G
.
A
—
K
— — K K
—
— —
s
i
m
h
S
-
r
e
s
t
u
t
h
S
—
K
— — K K
—
+
— —
s
k
a
S
-
jr
a
L
—
K
— — K K
—
+ —
r
e
n
s
k
e
l
F
.
B
—
K
— K K K
—
+
—
+
—
d
y
o
B
.
C
—
K
— K K K
—
— —
e
n
n
o
Z
.
D
K
5
—
2
i
n
u
k
K
6
—
5
i
n
u
k
K
K K K
—
— —
Laktoza
Glukoza
Saxaroza
Mannit
Maltoza
Indol
Sut
Jelatina
H
2
S

204
h
u
r
u
G
r
u
T
r
a
v
o
r
e
S
-
r
a
v
o
r
e
S
i
d
l
o
it
n
a
i
r
a
v
n
a
g
li
r
it
r
a
q
s
i
Q
n
e
g
it
n
a
i
h
s
il
i
z
u
t
A
1
2
3
4
5
6
7
8
9
0
1
B
1
2
3
4
5
6
x
y
a
1
b
1
a
2
b
2
a
3
b
3
c
3
a
4
b
4
,
4
:
I
,
6
:
I
,
4
,
3
:
I
I
,
8
,
7
:
I
I
,
8
,
7
,
6
:
I
I
I
,
6
,
4
,
3
:
I
I
I
,
6
:
I
I
I
,
4
,
3
:
V
I
,
6
:
V
I
,
8
,
7
:
V
,
—
:
I
V
,
8
,
7
:
—
,
4
,
3
:
—
C
1
2
3
4
5
6
7
8
9
0
1
1
1
2
1
3
1
4
1
5
1
D
27-jadval
Shigella avlodining tasnifi
S. dysenteriay
S. flexneri
S. boydii
S. Sonnei

205
Chidamliligi. 100°C harorat ta’sirida shu zahoti, 60°C haroratda
20—30 daqiqadan so‘ng nobud bo‘ladi. Past haroratga chidamli, ariq
suvida 3 oy, ho‘l meva va sabzavotlarda 10—15 oy saqlanadi. Tik quyosh
nuri ta’sirida 2—3 soatdan keyin, Shig turi esa 20 daqiqadan so‘ng
nobud bo‘ladi. Desinfeksiyalovchi moddalar ta’sirida 20—30 daqiqadan
keyin nobud bo‘ladi. Tashqi muhit omillari ta’sirida A guruhiga kiruvchi
turlari chidamsiz bo‘lib, Zonne turi esa ancha chidamli.
Patogenligi. Maymundan tashqari boshqa hech qanday hayvon
dizenteriya qo‘zg‘atuvchilariga sezgir emas. Laboratoriya hayvonlaridan
quyon va oq sichqonlarga bakteriyalar yuborilganda, intoksikatsiyaga
va o‘limga olib keladi.
Infeksiya manbai. O‘tkir va surunkali shakldagi bemor va bakteriya
tashuvchilar  hisoblanadi.
Tarqalish yo‘llari. Alimentar, suv, sabzavot va mevalar, bilvosita
kontakt, mexanik yo‘l orqali tarqaladi.
Patogenezi. Og‘iz shilliq pardasi orqali tushadi. Oziq-ovqatlar bilan
organizmga kirib ichakka  tushadi va uning epiteliy shilliq qavatiga o‘tadi,
bu  yerda  bo‘linib  ko‘payadi.  Ular  ichakda  qisman  nobud  bo‘ladi.
Parchalanganda endotoksin hosil qiladi. Bu toksin esa yo‘g‘on ichak
shilliq qavati sezuvchanligini oshiradi, qon tomirlari o‘tkazuvchanligini
kuchaytiradi va endotoksin qonga so‘rilib, natijada intoksikatsiyani yuzaga
keltiradi. Ichak shilliq qavati yallig‘lanish natijasida shishadi, nekrozga
uchraydi,  gemorragiya  yuzaga  keladi.  Bundan  tashqari,  endotoksin
markaziy nerv sistemasiga ta’sir ko‘rsatadi, yiring aralash ich ketadi.
Shig  shigellasi  keltirib  chiqargan  kasallik  juda  og‘ir  o‘tadi,  u
yo‘g‘on ichak shilliq qavatiga chuqur kiradi, qizarish va shish hosil
qiladi. Ular ajratgan ekzotoksin og‘iz intoksikatsiyani yuzaga keltiradi.
Bemorning qorni og‘riydi, shilliq va qon aralash ich ketadi, najas
yashil rangga kiradi. U holsizlanadi, ishtahasi yo‘qoladi, tinkasi quriydi
va  boshqa  salbiy  holatlar  kuzatiladi. Kasallikning  yuzaga  kelishi

Download 1.38 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   40




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling