Moddiy, madaniy, arxeologik meros ob`ektlarni muxofaza qilish va turizm


Download 188.54 Kb.
Pdf ko'rish
Sana15.11.2020
Hajmi188.54 Kb.

Moddiy, madaniy, arxeologik meros ob`ektlarni

muxofaza qilish va turizm

Uy sahifam

Mening kurslarim

kun_tar_tar_2-k_1p_3-sem_mmamomqt

Mavzu: Madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanishning huquqiy aoslari va qonunchilik

sohasida amalga oshirigan ishlar.

Maruza


Maruza

Reja:


1. Madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanishning huquqiy aoslari .

2.Tarixiy-me’moriy yodgorliklarni muxofaza qilish va ulardan foydalanishning  qonunchilik sohasida amalga oshirigan

ishlar.

Tarixiy-me’moriy yodgorliklar muxofazasi borasida maxsus tayanch rejalar ishlab chiqish imkoniyati ham paydo



bo‘ldi. Ularga muvofiq faqat qadimiy shaxarlarning emas, balki ayrim aholini punktlarning Bosh rejalarini ishlab

chiqishda ham tarixiy va madaniy yodgorliklar asosiy o‘rinni egallovchi ob’ektlar bo‘lib qoldi. Zamonaviy urbonik

jarayonining shiddatli ravishda kuchayishi sababli O‘zbekistonning eng qadimiy shaharlarni batafsil rejalashtirish

loyihalarini ishlab chiqish zarurati paydo bo‘ldi. Buxoro, Samarqand, Xiva, SHahrisabz shaharlari uchun shunday

loyihalar ishlab chiqildi. Muxofaza qilinadigan zonalar, tartibga solinadigan qurilishlar hamda landshaftni saqlab

qolish zonalarining chegaralari aniq belgilandi (ushbu masala 3.2. pargrafida yoritilgan).

SHu bilan bir qatorda tarixiy yodgorliklarni har taraflama himoya qilishning huquqiy asoslari yaratildi. O‘zbekiston

Respublikasi Oliy Majlisining 1996 yil 31 avgustdagi “Alohida korxonalar va mol-mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va

xususiylashtirishning ba’zi masalalari” to‘g‘risidagi qaroriga ko‘ra tarixiy, ma’naviy va madaniy meros ob’ektlari davlat

tasarrrufidan chiqarilishi, xususiylashtirilishi va sotib olinishi mumkin bo‘lmagan mol-mulklar sirasiga kiritildi.

O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi Kodeksining 64-moddasi va Jinoyat Kodeksining 132-

moddalarida bu borada javobgarlik belilab qo‘yildi. 1998 yil 29 avgustdagi “Moddiy boyliklarning olib chiqilishi va olib

kirilishi to‘g‘risida”gi  hamda 2001 yil 30 avgustdagi “Moddiy meros ob’ektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish

to‘g‘risida”gi qonunlarda madaniy meros ob’ektlarini muhofazasi qonunan mustahkamlandi.

2001 yil 30 avgustda qabul qilingan “Madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida”gi

qonun bu borada alohida ahamiyatga ega. CHunki, ushbu qonunga muvofiq nafaqat davlat ihtiyoridagi ob’ektlar,

balki xususiy xarakterdagi tarixiy ob’ektlarning huquqiy tartibi ham ishlab chiqildi. Jumladan, mazkur qonunning V bob

23 moddasiga ko‘ra, madaniy meros ob’ektining mulkdori o‘ziga qarashli bo‘lgan madaniy meros ob’ektining tarixiy,

madaniy yoki ilmiy ahamiyatini hisobga olgan holda uni saqlab turish vazifasini o‘z zimmasiga oladi hamda 25

moddada madaniy meros ob’ekti hisoblangan mol-mulkdan foydalanishda cheklashlarga, uning saqlanishi, asralishi,

yanada targ‘ib qilinishi va foydalanilishi uchun qay darajada zarur bo‘lsa, shu darajada yo‘l qo‘yilishi alohida belgilab

berilgan. SHuningdek, ushbu qonun madaniy meros ob’ektining mulkdorini o‘ziga qarashli tarix va madaniyat

yodgorligiga xo‘jasizlarcha munosabatini va uning yaxshi saqlanishini ta’minlashini ham belgilab bergan.“Madaniy

boyliklarining olib chiqilishi va olib kirilishi to‘g‘risida”gi qonunda ellik yil muddat va undan ham oldinroq yaratilgan

madaniy boyliklar, davlat va jamoat muzeylarida, arxivlarda, kutubxonalarda va boshqa joylarda doimiy

saqlanayotgan madaniy boyliklar O‘zbekiston Respublikasidan olib chiqilishi mumkin emasligi alohida ta’kidlangan.

O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining “Tarix va madaniyat yodgorliklarini muhofaza

qilish va ulardan foydalanish qoidalarini buzish” deb nomlangan 64-moddasiga binoan, mazkur qoidalarni qasddan

buzish fuqarolarga eng kam ish haqining bir baravaridan uch baravarigacha miqdorida jarima solishga sabab

bo‘lishi yoki Jinoyat kodeksining 32-moddasiga ko‘ra, davlat muhofazasiga olingan tarix yoki madaniyat

yodgorliklarini qasddan nobud qilish, buzish yoki ularga shikast etkazish shunday harakatlar uchun ma’muriy jazo

qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa, eng kam oylik ish haqining ellik baravarigacha miqdorida jarima yoki uch

yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud olti oygacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanishi ko‘rsatib o‘tilgan.

SHuningdek, xuddi shunday harakatlar natijasida ko‘p miqdorda zarar etkazilishiga sabab bo‘lsa, eng kam oylik ish

haqining ellik baravaridan yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan

jazolanishi qayd etilgan.











2001 yil 30 avgustdagi “Madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida”gi qonunga

tayangan holda O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligi Madaniy yodgorliklar ilmiy-ishlab chiqarish bosh

boshqarmasi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002 yil 29 iyuldagi № 269-sonli "Madaniy meros

ob’ektlarini muxofaza kilish va ulardan foydalanishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Qarori

bilan O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligi Madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish va ulardan

foydalanish ilmiy ishlab chiqarish bosh boshqarmasiga aylantirildi.

SHu bilan birga, ushbu qaror ostida “Madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish masalalarini

muvofiqlashtirish bo‘yicha idoralararo komissiya to‘g‘risida”, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi madaniy meros

ob’ektlari Davlat kadastrini yuritish tartibi to‘g‘risida” hamda “Madaniy meros ob’ektlarining tarixiy-madaniy

ekspertizasi to‘g‘risida” Nizomlar tasdiqlandi va amaliyotga joriy etildi.

Ayni vaqtda, mustaqillik yillariga kelib, ko‘p asrlar davomida to‘planib kelgan madaniy meros yodgorliklari (o‘z ichiga

ayrim artefaktlardan tortib, yirik poytaxt shaharlari qoldiqlarini ham qamrab olganligini hisobga olib) moddiy

madaniyatning mavjud boy me’moriy qatlami ham soniga aniqlik kiritishni talab etadi. CHunki bu haqda rasmiy

idoralar turli hildagi raqamlarga tayanadi. Masalan, rasmiy idoralarning ma’lumotlariga ko‘ra: parlamentning

Qonunchilik palatasidagi Fan, ta’lim, madaniyat va sport masalalari bo‘yicha qo‘mitasining nazorat-tahliliy faoliyati

davomida (2005–2008 yillarda madaniy meros ob’ektlarini qo‘riqlash va ulardan foydalanishga oid qonunlar ijrosi

bo‘yicha) mamlakatdagi barcha me’moriy ob’ektlar soni haqida yakdillik yo‘qligidan dalolat beradi.

Arxeologiya institutining ma’lumotlariga qaraganda, ularning soni taxminan 8 500 tani tashkil etadi. Ammo Madaniyat

va sport ishlari vazirligi taqdim etgan ma’lumotnomaga ko‘ra, atigi 3 945 ta ob’ekt ro‘yxatga olingan bo‘lib, ulardan

faqat 64 tasi bo‘yicha kadastr ishlari amalga oshirilgan.

YAngi Qonun va Qaror asosida qabul qilingan «Meros» Davlat dasturiga asosan O‘zbekistondagi madaniy meros

ob’ektlari ro‘yxati tuzildi va ularning umumiy soni 10 mingdan ortdi. SHu bilan birga, ularning aksariyat qismi davlat

muhofazasiga olindi. Agar 2006 yilgacha mamlakatimizda 7200 ga yaqin madaniy meros ob’ekti davlat

muhofazasiga olingan bo‘lsa, 2012 yilning boshiga kelib ularning soni 7570 tani tashkil qildi. SHundan 2330 tasi

qadimgi arxitektura yodgorliklari, 3945 arxeologik, 1138 tasi xaykaltaroshlik, monumental san’at asarlari, 157 diqqatga

sazovor joylar va 700 mingdan ortiq ko‘chma madaniy meros ob’ektlari hisoblanadi. SHuni alohida ta’kilash lozimki,

O‘zbekistonda mavjud arxitektura yodgorliklarining katta qismini masjidlar tashkil etadi. Hozirgi davrga kelib ularning

bir qismi ta’mirlangan bo‘lsa, qolgan qismi restavratsiya va konservatsiya qilish uchun tayyorlanish jarayonida.

YUqorida keltirilgan faktlar arxeologik ob’ektlarni hisobga olishga bir xil tizimli yondashuvning, ya’ni arxeologik

yodgorlik va me’moriy obidalarni hisobga olish, shuningdek ushbu faoliyatni tartibga soladigan barcha uchun

majburiy normativ hujjatning yo‘qligidan dalolat bermoqda.

XXI asrning dastlabki o‘n yilligida xalqaro miqyosda Termiz shahrining 2500 yilligi (2002 y.), SHahrisabz shahrining 2700

yilligi (2002 y.), Qarshi shahrining 2700 yilligi (2005 y.), Samarqand shahrining 2750 yilligi Marg‘ilon shahrining, 2000

yilligi (2007 y.) Toshkent shahrining 2200 yilligini (2009 y.) nishonlanishi shuningdek, Abduxoliq G‘ijduvoniy

tavalludining 900 yilligi (2003 y.), Xorazmdagi Ma’mun akademiyasining 1000 yilligi (2005 y.) yubleylari o‘tkazilishi

qadimiy shaharlarimiz va muqaddas ziyoratgohlarning qiyofasiini tubdan o‘zgartirib yubordi.

To‘plangan empirik materiallar va aniqlangan faktlar – Respublikamiz mustaqilligi yillarida ijtimoiy hayotning barcha

sohalarida bo‘lgani kabi, madaniy merosni asrash va uni kelajak avlodga etkazish borasida xalqaro hamkorlik ishlari

bir necha yo‘nalishlarda amalga oshirilganligi to‘g‘risida muhim ma’lumotlar berdi.

Birinchi yo‘nalish – bu mamlakatimizning qator xalqaro nufuzli tashkilotlarga a’zo bilishi va ular bilan yaqin hamkorlikni

yo‘lga qo‘yilishi bilan ifodalanadi.

O‘zbekistonning xalqaro ma’naviy hamjamiyatga integratsiyalashuvi jarayonida 1992 yilda BMTga, so‘ngra 1993 yilda

fan, madaniyat va maorifning milliy tizimlarini o‘zida birlashtiruvchi, ayni paytda, xalqlarni butun insoniyatning boy

ma’naviy merosi bilan tanishtirish orqali ularni dunyo intellektual taraqqiyotining tajribasi bilan boyitadigan universal

xalqaro tashkilot – YUNESKOga a’zo bo‘lishi muhim ahamiyat qayt etdi.

Mamlakatimizning ushbu tashkilotlar a’zoligiga qabul qilinishi va o‘zaro hamkorlik jarayoni Respublikaning jahon

madaniy hamjamiyatiga integratsiyalashuvining huquqiy asosi hisoblangan bir qator xalqaro konvensiya va

deklaratsiyalariga qo‘shilishi bilan hamohang bordi. Jumladan, bilimlar tarqatish, iste’dodlarni kamol toptirish va turli

madaniyatlarni boyitishga yordam berish; xalqlar o‘rtasidagi tinch-totuv munosabatlar va do‘stlikni rivojlantirish

hamda ulardan har birining turmush tarzini yaxshi tushunishga ko‘maklashishni maqsad qilib olgan xalqaro madaniy

hamkorlik prinsiplari “Deklaratsiyasi”ga qo‘shilishi fikrimizning yorqin dalilidir.

SHuningdek, Respublikamiz tarixiy va madaniy merosni muhofaza qilish sohasidagi bir qator xalqaro ahamiyatga ega

bo‘lgan konvensiyalarga qo‘shildi, xususan:

1. 1993 yilda – 1972 yilda qabul qilingan “Madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish umumjahon konvensiyasi”ga;

2. 1996 yilda – 1954 yilda qabul qilingan “G‘arbiy mojarolar vaqtida madaniy boyliklarni muhofaza qilish haqida”gi

Gaaga konvensiyasiga;











Z. 1997 yilda – 1970 yilda qabul qilingan “Madaniy boyliklarni noqonuniy ravishda olib kelish, olib ketish va unga egalik

huquqini birovga topshirishni» ta’qiqlash va ogohlantirish chora-tadbirlari haqida”gi konvensiyasi kushilganligini

keltirishimiz mumkin.

Jumladan, 1972 yil 16 noyabrda YUNESKOning 17 Assambleyasining bosh konferensiyasida qabul qilingan

konvensiyaning 5 moddasining d punktida har bir davlat madaniy merosni aniqlash, muhofaza qilish, saqlash, qayta

tiklash va ommalashtirish kabi choralarini ko‘rishi zarurligi aniq qilib belgilangan.

Bu xalqaro konvensiyalar madaniy merosni muhofaza qilish bo‘yicha shakllangan, har tomonlama keng qonunlar

majmui maqomiga ega bo‘lib, O‘zbekistonning ularga qo‘shilishi mamlakatdagi madaniy boyliklarning jahon

hamjamiyati tomonidan huquqiy himoya qilinishiga sharoit yaratdi. Jumladan, 1991 yilda Xivadagi "Ichan-qal’a", 1993

yilda Buxoro shahrining tarixiy markazi, 2000 yilda SHahrisabzning Amir Temur va temuriylar davri me’morchilik

obidalari, 2001 yilda Samarqand shahrining tarixiy yodgorliklari YUNESKO xalqaro tashkilotining maxsus qarorlari bilan

“Butunjahon madaniy merosi ro‘yxati”ga kiritildi, hamda hisoyasiga olindi.

Aslini olganda, O‘zbekistonning YUNESKO bilan hamkorlik aloqalari sobiq Ittifoq davrida, sobiq “Markaz” orqali yo‘lga

qo‘yilgan edi. Ushbu aloqalar 1980 yillar oxiriga kelib, ya’ni mustaqillik arafasida amaliy ko‘rinish xosil qildi. Xususan,

1987 yilda 10 mamlakat, shu jumladan Sobiq Ittifoq tashabbusi bilan, BMTning madaniy rivojlanish jahon miqyosidagi

dekadasi doirasida, YUNESKO Bosh Assambleyasining XXIV sessiyasida, «Ipak yo‘li – muloqot yo‘li» (SHelkovыy put –

put dialoga) mavzusida gumanitar loyihani amalga oshirish bo‘yicha rezolyusiya qabul qildi.

Unga asosan Markaziy Osiyo xalqlari sivilizatsiyasi tarixini har tomonlama o‘rganish, SHarq va G‘arb o‘rtasidagi

madaniy aloqalarni yaqindan o‘rnatish maqsad qilib olingan edi. SHuningdek, ushbu loyiha doirasida “Buyuk Ipak

Yo‘li”ning tarmoqlari, savdo, xunarmandchilik, folklor-etnografik xususiyatlarini aniqlash va o‘rganish, shuningdek,

turizmni rivojlantirish, muzeylarni tashkil qilish kabi sohalarda hamkorlikni chuqurlashtirish ham nazarda tutilgan.

Xullas ushbu loyiha ishlari 1980-yillar oxirlarida boshlanib, 1990-yillar boshlarida ham davom ettirildi. Loyiha doirasida

bir qancha ilmiy anjuman va seminarlar, “Buyuk Ipak Yo‘li” bo‘ylab qo‘shma xalqaro ekspeditsiyalar o‘tkazildi,

kinofilmlar, kitoblar yaratildi hamda ayrim me’moriy va arxeologik yodgorliklar ta’mirlandi.

Samarqand viloyatidagi moddiy yodgogliklar.

Arxeologik  yodgorliklar- 975 ta

Arxetikturaviy  yodgorliklar - 581 ta

Monumental  yodgorliklar - 36 ta

Diqqatga sazovar joylar- 34 ta

Jami : 1626 ta.

SAMARQAND VILOYATIDA JAMI 1626 TA MODDIY MADANIY MEROS OBYEKTLARINING 267 TASIDA MOHOFAZA BELGILAR

MAVJUD:


Arxeologiya yodgorliklari 2 ta

Arxitektura yodgorliklari 253 ta

Monumental yodgorliklari 0 ta

Diqqatga sazovor joylar 12 ta

SAMARQAND VILOYATIDA JAMI 1626 TA MODDIY MADANIY MEROS OBYEKTLARINING SAQLANISH HOLATI:

338 tasining holati yaxshi

501 tasining holati qoniqarli

458 tasining holati qoniqarsiz

93 tasining avariya  holatida

17 tasi o’zlashtirib yuborilgan

3 tasi ijaraga berilgan

216 tasi ro’yxatda mavjud emas.

This lesson is not ready to be taken.

×











PROUDLY MADE WITH

 

Bilan yasalgan 



 by conecti.me

OLDINGI FAOLIYAT

← Topshiriq

...ga o'tish

KEYINGI FAOLIYAT

Seminar →

Aloqada bo'ling



 

https://t.me/mtsamduuz



 Ma'lumot hisobotlarini saqlash sahifa

 Mobil ilovani yuklab oling



Switch to the standard theme













Download 188.54 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling