Mualliflar: Samdu huzuridagi xtxqtmohm


Download 76.81 Kb.
Pdf ko'rish
Sana09.06.2018
Hajmi76.81 Kb.

 

 

Mualliflar:



 

SamDU  huzuridagi  XTXQTMOHM 

oʻqituvchisi Yunusova Navbahor. 

Samarqand  shahar  14-maktab  biologiya  fan 

oʻqituvchisi Bobonorova Zulayxo. 

 

8-sinf. Odam va uning salomatligi. 

Mavzu: Toʻqimalar. Organ va organlar sistemasi. 

Darsning  ta’liimiy  maqsadi:  Odam  organizmi  toʻqimalari,  organ  va  organlar 

siztemasi  haqida  bilimga  ega  boʻlish,  toʻqimalarni  izohlash,  organlarni  tanish 

kompitensiyasini shakllantirish. (Fanga oid kompitensiyalar) 

Darsning    tarbiyaviy  maqsadi:  Oʻqish  huquqidan  unumli  foydalanish,  orasta 

kiyinish,umummilliy, 

 

sogʻlom 


turmush 

tarziga 


rioya 

qilish 


layoqatlarini 

shakllantirish.(Tayanch kompetensiyalar) 



Darsning  rivojlantiruvchi maqsadi: Fanga  va mavzuga oid atamalarni ona tilida 

ayta olish, oʻquvchilarda  oʻz- oʻzini intellektual rivojlantirish, mustaqil oʻqib oʻrganish 

kompitensiyalarini shakllantirish(Tayanch kompetensiyalar) 

Darsning turi: Oʻquvchilarning bilim, koʻnikma va malakalarini rivojlantiruvchi. 

Darsda foydalaniladigan metod va texnologiyalar: Juftlash mashqi, Rasm va raqamlar  

izohi,  Sayohat,  Kimyoviy  elementlar  doʻkoni,  “Mustahkam  xotira  sohibi”, 



“Tushunchalar tahlili”

Darsning  jihozi: AKT vositalari, darslik, rangli plakatlar, koʻrgazmali tarqatmalar. 

Darsning borishi: 

I.Tashkiliy qism.  

Salomlashish, davomatni aniqlash, oʻquvchilarning darsga tayyorgarligini  kuzatish,  yil 

nomi  bilan  bogʻliq  oʻquvchilar    erkin  fikr    bildirishi.  (ijtimoiy  faol  fuqorolik  va 

kommunikativ kompitensiyasi shakllanadi) 



II. Oʻtilgan mavzuni soʻrash: 

1. Juftlash mashqi (fanga oid kompitensiya shakllanadi)   



 

 

2.Olimlar    va  ularning  yoʻnalishi-  Ona  Vatanimizda  shunday  olimlar  mehnat 



qilayotganidan  faxrlanish, Samarqandda  bolalar  shifoxonasi S.Shamsiyev nomi bilan 

atalishi – (umummilliy  kompitensiya shakllanadi) 

3.  Rasm  va    raqamlar    izohi-hujayra  qismlarinining  nomlari  bilish-(fanga  oid 

kompitensiya va matematik savodxonlik kompetensiyalari shakllanadi) 

4.Hujayra ichiga  sayohat-(fanga oid kompitensiya shakllanadi)   

5.Kimyoviy elementlar doʻkoni-(fanga oid kompitensiya shakllanadi)  

 1-nazorat topshirigʻi. Juftlash mashqi.(Oʻquvchi varianti) 

Abu Bakr ibn Ahaviy Buxoriy 

 

“Al-kimyo” 



Abu Mansur Buxoriy 

 

“Hidoyat” 



Abu Sahl Masih Jurjoniy 

 

“Saydana” 



Abu Ali ibn Sino 

 

“Oddiy dorilar haqida katta toʻplam” 



Abu Rayhon Beruniy 

 

“Tib qonunlari” 



 

1. Juftlash mashqi.(Oʻqituvchi varianti) 

Abu Bakr ibn Ahaviy Buxoriy 

 

“Al-kimyo” 



Abu Mansur Buxoriy 

 

“Hidoyat” 



Abu Sahl Masih Jurjoniy 

 

“Saydana” 



Abu Ali ibn Sino 

 

“Oddiy dorilar haqida katta toʻplam” 



Abu Rayhon Beruniy 

 

“Tib qonunlari” 



2-nazorat topshirigʻi.  

Olimlar    va  ularning  faoliyat    yoʻnalishini  topish.  (milliy  va  umuminsoniy  

kompitensiya shakllanadi) 

Bunda  oʻquvchilardan  biri  olimlarning  nomlarini  aytadi,  boshqasi  olimning 

yoʻnalishini topadi, bu orqali oʻquvchilar oʻzlarini intelliktual rivojlantiradi va shunday   

vatandoshlarimizga faxr hissi oʻygʻonadi. 

N.K.Ahmedov 

X.Z. Zohidov  

R.A.Alavi                            odam anatomiyasi                 

S.A.Asomov                                  

S.A.Daminov 

A.Y.Yunusov 

 

 

U.Z.Qodirov 



Z.T.Tursunov                     odam fiziologiyasi 

E.S.Maxmudov                                        

K.R.Rahimov 


 

 

 



Y.X.Toʻraqulov- qalqonsimon bez kasalligi 

I.Q.Musaboyev-yuqumli kasalliklar 

V.V.Vohidov, Oʻ.Oripov- jarrohlik 

K.A.Zufarov-hujayrada kechadigan oʻzgarishlar 

S.Shamsiyev- bolalar kasalliklari 

N.Majidov-asab kasalliklari 

A.Asqarov, N.Ismoilov, Z.Umidova –ichki kasalliklarni oʻrganish va davolash 

 

3-nazorat topshirigʻi. Rasm va raqamlar  izohi.(darslikdagi 1-rasm asosida izohlanadi) 

 

Oʻqvchi varianti                                                                 Oʻqituvchi varianti 

 

                                         



 

 

 



Ushbu  topshiriqda  oʻquvchilarda  raqamlar  va  rasm-chizma  bilan  ishlaydi  va 

oʻquvchilarning  matematik savodxonligi  shakllantiriladi. 



4-nazorat topshirigʻiHujayra  ichiga  sayohat. 

1. Hujayra membranasi vazifasi va tarkibi-oqsil va lipiddan  tashkil topgan, himoya 

qilish. 

2. Sitoplazma - organik va anorganik moddalardan tuzilgan suyuqlik. 

6.Mitoxondriya  

7.Lizosoma  

2. Sitoplazma  

1.Hujayra membranasi 

3.Yadro  

4.Yadro 


qobigʻ

5.Xrosomalar  



 

 

3.  Hujayra  yadrosi  va  uning  vazifasi,  qismlari  –  yadro  qobigʻi,  yadro  shirasi, 



yadrocha.Axborot saqlash., moddalar almashinuvini boshqarish 

4.Xromosomalar - yadro ichida joylashgan 

5.Hujayraning kimyoviy tarkibi - organik va anorganik moddalar 

6.Hujayraning boʻlinishi -  mitoz 

 

5-nazorat topshirigʻiKimyoviy elementlar doʻkoni. 

 

 



 

 

 



Oʻtilgan mavzuni  takrorlashda oʻqituvchi  oʻquvchilar  fanga oid  atama aytganda 

va  mavzu  haqida  soʻzlaganda  biologik  atamalarning  toʻgʻri  aytishida  e’tibor  berishi-

kommunikativ  kompitensiyani shakllantirgan boʻladi. 

 

III. Yangi mavzu: 

Kelib chiqishi, tuzilishi, funksiyasi, hayotiy jarayonlari, bir biriga oʻxshash boʻlgan  

hujayralar toʻplami toʻqima deyiladi.Odam organizmida 4 xil toʻqima bor. 

Odam organizmi toʻqimalari 

Toʻqi- 

malar 

guruhi 

Toʻqima 

xili 

Tuzilishi 

Joylashgan joyi 

Vazifasi 

 

Yassi 



Sirti silliq, hujayralari 

bir-biriga tegib turadi 

Teri usti, ogʻiz 

boʻshligʻi, hal- 

qum, alveolalar, 

nefron kapsulasi. 

Qoplash, himoya, 

ayirish (gaz 

almashinuvi, siydik 

ajratish) 

Epi- 

teliy 


toʻqima 

Bezli 


Sekret ajratadigan 

bezli hujayralar 

Teri,oshqozon, 

ichak, ichki sek- 

retsiya va soʻlak 

bezlari devori 

Ayirish (ter, yosh); 

sekretorlik (soʻlak, 

oshqo- zon, ichak 

shira- si, gormonlar) 



Ca 



Mg 

Na 



Cl 

Fe 


Si 

Cu 



Zn 

Ni 


Co 

Au 


 

 

 



Kiprikli 

(tukli) 


Koʻp sonli tukli 

hujayralar 

Nafas yoʻllari 

devori 


Himoya (tuklar 

changni tutib, chiqarib 

tashlaydi) 

Birik 


tiruv 

chi 


toʻqima 

Zich 


tolali 

Zich joylashgan tolali 

hujayralar, hujayra 

oraligʻi moddasi yoʻq 

Chin teri, paylar, 

qon tomirlari 

devori, koʻz muguz 

pardasi 


Qoplash, 

himoya, 


harakatlanish 

 

Gʻovak 



tolali 

Chatishib ketgan 

gʻovak tolali hujay-

ralar. Oraliq moddasi 

strukturasiz. Teri osti 

yogʻ klet- chatka, 

yurakoldi xaltasi, 

nerv sistemasi 

yoʻllari 

Teri va muskul- 

larni tutashtirish, 

organlar orasini 

toʻldirish, termo- 

regulatsiya 

Ayirish (ter, yosh); 

sekretorlik (soʻlak, 

osh- qozon, ichak 

shirasi, gormonlar) 

Togʻ ay 

Kapsulali, dumaloq 

yoki oval shaklidagi 

hujayralar. Hujayralar 

oraligʻi moddasi 

tigʻiz va tiniq 

Umurtqalar 

oraligʻi, hiqildoq, 

traxeya, quloq 

suprasi, boʻgʻimlar 

yuzasi 

Suyaklar ishqa- 



lanadigan sirtini silliq 

qilish, nafas yoʻllari va 

quloq chigʻanogʻini 

himoya qilish 

Suyak 

Uzun oʻsimtali 



hujayralar oraliq 

moddasi mineral 

tuzlar va osseindan 

iborat 


Skelet suyaklari 

Tayanch, 

harakatlanish, himoya, 

qon ishlab chiqarish, 

mineral tuzlar deposi 

Qon, 


lirnfa, 

toʻqima 


suyuqligi 

Shakliy elementlar, 

oiganik va mineral 

moddalaiga ega 

suyuq toʻqima 

Qon va lirnfa 

aylanish sistemasi, 

hujayralar oraligʻi 

O

2

,CO



2

,oziq moddalar 

tashish, almashinuv 

mahsuloti yigʻish,ichki 

muhit, himoya 

Muskul  Koʻndala

ng 

yoʻlli 


Tolasida koʻndalang 

chiziqlari bor, 

silindrsimon 

hujayrasi koʻp yadroli 

Skelet muskullari 

va yurak 

muskullari 

Tanani ixtiyoriy 

harakatlanishi, yuz 

mimikasi, nutq. Yurak 

qisqarishi. 

Silliq 


Uchi ingichka, 

uzunligi 0,5 mm 

gacha.bir yadroli 

hujayralar 

Ichak, qon va lirnfa 

tomirlari devori, 

teri muskullari 

Ichki organlar devorini 

ixtiyorsiz qisqarishi, 

teri tuklarni koʻtarish 

Nerv 

Nerv 


hujayrala

ri 


(neyronla

r) 


Shakli va oʻlchami 

har xil boʻlgan nerv 

va oraliq hujayralar - 

neyritlar 

Bosh miya va orqa 

miyaning kulrang 

moddasini hosil 

qiladi 


Organizmni tashqi 

muhit bilan bogʻlash, 

reflekslar. Qoʻz- 

gʻaluvchanlik, 

oʻtkazuvchanlik 


 

 

 



Neyronlarning 

shoxlangan kalta 

oʻsimtalari - 

dendritlar 

Bosh miya va orqa 

miyaning kulrang 

moddasi 

Qoʻzgʻalishni bir 

neyrondan 

ikkinchisiga oʻt- 

kazish, organlarni 

oʻzaro bogʻlash 

 

Neyronlarning 



shoxlanmagan uzun 

aksonlar); organlarda 

shox- lanib, nerv uch- 

lari hosil qiladi. 

Organlarni inner- 

vasiya qiladigan 

periferik nerv 

sistemasi nervlari. 

Nerv yoʻli hosil qilish, 

qoʻzgʻalishni retsep- 

tordan markaziy 

neyronga; sezuvchi 

neyrondan harakatlan- 

tiuvchi neyronga 

oʻtkazadi. 

 

Oʻqituvchi  dars davomida oʻquvchilar ilk bora eshitayotgan atamalarni bir necha 



marta taktorlaganda kommunikativ kompitensiyani shakllantiriladi. 

 

Odam organizmi, organlari sistemasi 



Organlar 

sistemasi va 

boʻlinmalari 

Organlar sistemasini hosil 

qiluvchi organlar 

Vazifasi 

Tayanch- 

harakat 

sistemasi 

1. Skelet 

Bosh  qutisi,  umurtqa  pogʻonasi, 

koʻkrak  qafasi,  qoʻ1  va  oyoqlar 

hamda ularning kamari 

Tanaga 

tayanch, 



himoya, 

harakatlanish,  qon  shaklli  ele- 

mentlarini hosil qilish 

2. Muskullar 

Bosh,  gavda,  oyoq,  qoʻl  mus- 

kullari. Diafragma, ichki organlar 

devori muskullari 

Tanaga  tayanch,  himoya,  hara- 

katlanish, 

qon 


shakliy 

ele- 


mentlarini hosil qilish 

Qon aylanish 

1. Yurak 

2. Qon to- 

mirlari 

Toʻrt  kamerali  yurak,  yurakoldi 

xaltasi. 

Arteriyalar, 

venalar, 

kapillarlar, limfatik tomirlar 

Organlarning 

oʻzaro 


aloqasi. 

Tashqi  muhit  bilan  bogʻlanish, 

ichki muhit, himoya (immu- nitet), 

gumoral  boshqarish,  organizmni 

oziq  moddalar  va  kislorod  bilan 

ta’minlash. 

Nafas olish 

1.Oʻpka 


Chap  oʻpka  -  ikki,  oʻng  oʻpka- 

uch boʻlakdan iborat. Ikki plevra 

xaltasi 

Gaz 


almashinuv, 

moddalar 

almashinuv mahsulotlarini ajratish 

2. Nafas yoʻli 

Burun, 

hiqildoq 



traxeya, 

bronxlar, bronxiollar, alveolar 

Nafas olish va chiqarishda havo va 

suv  bugʻlarini  oʻtkazish,  nafas 

havosini tozalash, ilitish, namlash 

Hazm qilish 

1. Hazm bezlari 

Soʻlak  bezlari,  oshqozon,  jigar, 

oshqozonosti bezi, ichak bezlar 

Hazm  qilish  shirasi,  fermentlar, 

gormonlar ajratish va hazm qilish 


 

 

2. Hazm nayi 



Ogʻiz,  halqum,  qiziloʻngach, 

oshqozon, 

ingichka 

ichak, 


yoʻgʻon ichak, anal teshigi 

Hazm  qilish,  oʻtkazish  va  hazm 

boʻlgan oziqni shimish. Najas hosil 

qilish va uni chiqarish 

Qoplovchi  

sistema 


Teri 

Epidermis, chin teri, teri osti yogʻ 

kletchatkasi 

Qoplash, 

himoya, 

termoregu- 

lyatsiya, ajratish, tuygʻu 

Siydik 


ayirish 

Buyrak 


Ikkita buyrak va siydik toʻkuvchi 

nay,  bittadan  qovuq  va  siydik 

chiqarish nayi 

Almashinuv 

mahsulotlarini 

chiqarish, 

ichki 

muhit 


doi- 

miyligini 

saqlash, 

suv- 


tuz 

almashinishini boshqarish 

Jinsiy 

sistema 


Ayollar jinsiy 

organlari 

Erkaklar jinsiy 

organlari 

Ichki (tuxumdonlar, tuxum yoʻli, 

bachadon) 

va 

tashqi 


jinsiy 

organlar 

Jinsiy  hujayralar  va  gormonlar 

hosil  qilish,  homilaning  rivoj- 

lanishi 

 

Ichki  (urugʻdonlar,  urugʻ  yoʻli) 



va tashqi jinsiy organlar 

Jinsiy 


hujayralar 

(sperma- 

tozoidlar)  va  gormonlar  hosil 

qilish 


Sekretsiya 

bezlar: 


ichki, 

aralash, 

tashqi 

Gipofiz, 



ayrisimon, 

epifiz, 


qalqonsimon, 

buyrak 


usti, 

oshqozon osti, jinsiy bezlar 

Organizm  va  organlar  faoliyatini 

gumoral  boshqarish  va  oʻzaro 

muvofiqlashtirish 

Nerv 


sistemasi. 

Markaziy 

Periferik 

Bosh  miya,  orqa  miya  somatik 

nerv  sistemasi,  vegetativ  nerv 

sistemasi 

Organizmni  tashqi  muhit  bilan 

bogʻlash,  organlar  ishini  bosh-

qarish,  ichki  muhit  doimiyligini 

saqlash.Shartli 

va 

shartsiz 



reflekslami amalga oshirish 

Sezgi organlari 

Koʻrish 


Koʻz  kosasi,  koʻz  soqqasi,  qo- 

voqlar 


Yorugʻlikda narsalarni farq qilish 

Eshitish 

Tashqi quloq, oʻrta quloq, ichki 

quloq 


Tovush tolqinlarini qabul qilish 

Muvozanat 

saqlash 

Yarim 


halqa 

naylar, 


oval 

xaltacha 

Tana muvozanatini boshqarish 

Hid bilish 

Burun  boʻshligʻi  devori  retsep- 

torlari 


Moddalar hidini aniqlash 

Ta’m bilish 

Ta’m bilish retseptorlari 

Ovqat  ta’mini aniqlash 

Muskul 

sezish 


Boʻgʻin va paylar retseptorlari 

Harakat  koordinatsiyasi 

Teri sezish 

Teri retseptorlari 

Harakat, bosimni sezish 

 


 

 

IV.Yangi mavzuni  mustahkamlash. 

1. “Mustahkam xotira sohibi” bunda oʻquvchilardan chiqib juftlikda eslab 

qolganlarini aytishadi. 

2. Toʻqimalarni  ularning oʻrni vazifasi bilan  aytish. 

3. Organlar sistemasini hosil qilish. 



V. Darsni yakunlash va baholash . Oʻqituvchi tomonidan oʻquvchilar bilimi    

baholanadi  va uyga vazifa berib,  dars  yakunlanadi. 



Uyga vazifa: Mavzuga oid “Tushunchalar tahlili” ni oʻtkazing.  

Tushunchalar

 

Sizningcha bu tushuncha qanday ma’noni 



anglatadi?

 

Qoʻshimcha 



ma’lumot

 

Toʻqima 



 

 

Organ 


 

 

 



Organlar sistemasi 

 

 



Mikroelementlar 

 

 



 

Makroelementlar 

 

 

 



………….. 

 

 



 

…………. 


 

 

 



 


Download 76.81 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling