Muhammad al-Xorazmiy nomi bilan uzviy bog’liq bo’lib, uning arifmetikaga bag’ishlangan «Al jabr va al muqobala»


-bosqich. Dasturning avtomatik tarzda


Download 0.61 Mb.
bet21/25
Sana11.11.2021
Hajmi0.61 Mb.
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   25
9-bosqich. Dasturning avtomatik tarzda

EHMda bajarilishi

EHM xatolari tuzatilgan dastur bo’yicha tayyorlangan dastlabki ma’lumotlardan foydalangan holda masalaning yechimini (yyechimlarini) avtomatik tarzda hisoblaydi.

Agar natijalar masalani yyechimi uchun yaroqli deb topilsa, masalani yechish tugallangan hisoblanadi, aks holda yuqoridagi bosqichlar qaytadan ko’rib chiqiladi.

10-Bosqich. Olingan malumotlarni izohlash, tahlil qilish va dasturdan foydalanish uchun yo’riqnoma yozish.

Masalani yechish natijasida olingan sonlar yoki sonlar massivi, matnlar yoki matn ko’rinishidagi massivlar har taraflama izohlab, tushuntiriladi.

Dasturdan foydalanish uchun ko’rgazma yozish quyidagilarni o’z ichiga oladi:

- Dastur ishlashi uchun ma’lumotlarni tayyorlash usuli, tuzi­lishi aniq belgilangan;

- Dasturni ishlash uchun EHMni sozlash yo’llari;

- Dasturni ishga tushirish va ishlash paytida bo’ladigan savol javoblar;

- Dasturni ishlash jarayonida kelib chiqadigan har xil holatlarni bartaraf qilish yo’llari aniq va puxta tushunarli qilib yozilgan bo’lishi kerak.

Masalani yechishning 3 ta bosqichini quyidagi misollarda ko’rib chiqamiz.

1-MISOL.

1. Masalaning qo’yilishi va maqsadning aniqlanilishi. Koptok 29, 5 msek tezlik bilan tepaga tik ravishda tepilgan. U qancha balandlikka ko’tariladi? (havoning qarshiligi hisobga olinmasin).

2. Masalani matematik ifodalash.

Berilgan: Vo  29, 5 msek. ; V  Vo.

Koptokni balandlikka ko’tarilish harakatini ifodalovchi qo­nuniyati:

hVo*t-g*t22 (1)

bu yerda: t – koptokning ko’tarilish vaqti, sek.; g – erkin tushish tezlanishi (9, 8 msek2);

3. Masalani yechish usulini ishlab chiqish.

Koptokning tezligi eng yo’qori balandlikka etganda nolga teng bo’ladi: V 0. Fizika kursidan ma’lumki, tezlik yo’ldan vaqt bo’yicha olingan hosila.

V  dhdt. (2)

(1) dan hosila olsak

V  Vo - g*t (3)

(3) –ni nolga tnglab t ning qiymatini topamiz:

t  Vog (4)

(4)-dan t ni topib (1) ga qo’yamiz.
Algoritmni yozish uchun kullaniladigan tillar algoritmik tillar deb ataladi. Algoritmik tilni EXM xam tushunsa, u xolda til dasturlash tili deb ataladi.

Xozirgi kunda turli tuman algoritmik va dasturlash tillari mavjud. Algoritmik tilga misol kilib A. P. YErshov boshchiligida yaratilgan algoritmik tilni keltirish mumkin. Dasturlash tillarining dastlabkisi FORTRAN tilidir. U xisoblash xarakteridagi masalalarning algoritmini yozish uchun kulaydir. Bu til 1954 yilda prof. J. V. Bekus boshchiligida bir gurux amerikalik mutaxassislar tomonidan yaratildi. FORTRAN - inglizcha FORmula TRANslation (FORTRAN) suzlaridan olingan bulib, formulani tarjima kilish degan maxnoni bildiradi.

Murakkab tarmoklangan xisoblash jarayonlarining algoritmini yozishga muljallangan tillardan biri Algol - 60 (1960 yilda yaratilgan) tildir. Algol tili inglizcha ALGOritmic Language (ALGOL) cuzlaridan olingan bulib, algoritmik til demakdir. Algol tilining Algol - 68 oiladoshi xam mavjud.

Dasturlashni urganishni boshlanuvchilarga muljallangan dialog sistemasida ishlaydigan turli tuman jarayonlar algoritmini yozishga kulay bulgan tillardan Beysik (BASIC) tilidir. Kobol va Algek tillari iktisodiy masalalarning algoritmini yozishga, SNOBOL va LISP tillari esa satrlarni kayta ishlashga muljallangan. 1970 yilda N. Virt yangi tilni yaratdi, bu til mashxur olim Blez Paskal nomi bilan, yaoni Paskal deb ataldi.

Son kiymat kabul kiluvchi ifoda arifmetik ifoda deb ataladi va uni kiskacha f(x,a,b, . . .) deb, uning kiymatini esa S, y, . . . deb belgilaymiz.

S= f(x,a,b, . . .) (1)

Masalan:

1) y=x2+ax+b

2) S=2x+3,2c

3) V=S/t


4) y=(x3+3a)/(2b+c)

5) Vt=V0+at/2

6) S=(x-1)2/(x+3)2sin(x+2)
Bu blok-sxemada birinchi nomerli blok boshlangich maolumotlarni EXM xotirasiga kiritadi. Ikkinchi blokda esa kiymatlarni maolum uzgaruvchilar yordamida f(x,a,b . . .) ifodaning kiymati xisoblanib, S uzgaruvchiga junatiladi, uchinchi blok S uzgaruvchini kiymatini chikaradi (chop etish mumkin, displey ekraniga chikarish va x.k.) oxirgi blok jarayonni tuxtatishga olib keladi.

Aynan berilgan misol uchun bu blok - sxemadan kolip sifatida foydalanish mumkin.

Umuman blok - sxemada xamma bloklar nomerlangan bulishi va blokdagi ifodalar biror dasturlash tiliga muljallab yozilishi shart emas.

Bu algoritm buyicha tuzilgan dastur mashina xotirasiga kiritilgan deb faraz kilaylik. EXM translyatori dasturni mashina tiliga utkazish paytida algoritmda uchragan xar bir uzgaruchiga xotirasidan joy ajratadi va ajratilgan joylarning makonini shu uzgaruvchilarning nomiga moslaydi. Demak, bu uzgaruvchilarning kiymati saklanadigan joylarning belgilik makoni bulib koladi.



Download 0.61 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   25




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling